Uzasadnienie
Skarżący M.B. i Z. B. wnieśli o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku o prawo pomocy na urzędowym formularzu argumentowali, że skarżący od 15 lat jest na rencie w wysokości [...] zł, choruje i dużo pieniędzy pochłaniają koszty leków, oraz stałych opłat za media i zakup opału. Skarżąca natomiast pracuje i otrzymuje wynagrodzenie w wysokości [...] zł miesięcznie, które obciążone jest zajęciem komorniczym. Choruje i także ponosi koszty leków i lekarzy. Oświadczyli, że po uiszczeniu opłat pozostaje mało pieniędzy na życie. Oświadczyli, że wspólnie prowadzą swoje gospodarstwo domowe. Posiadają dom o powierzchni [...] m² oraz mieszkanie o powierzchni [...] m². Nie posiadają oszczędności, czy wartościowych ruchomości.
Z uwagi na fakt, że wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny, co do sytuacji finansowej i rodzinnej, skarżący zostali wezwani, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270, dalej "p.p.s.a.") do osobistego uzupełniania wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. W szczególności nie podano wysokości ponoszonych kosztów koniecznego utrzymania rodziny. Wezwania prawidłowo doręczone skarżącym w dniu 29 kwietnia 2015r. pozostały bez jakiejkolwiek odpowiedzi.
Zobowiązano przede wszystkim do podania wszystkich źródeł miesięcznych dochodów stałych, jak i dorywczych, jakie uzyskują skarżący oraz do poparcia tych twierdzeń odpowiednimi dokumentami (PIT). Ustalenie wszystkich aktualnych rzeczywistych dochodów w sposób istotny rzutuje na możliwości finansowe skarżących w przedmiocie przyznania prawa pomocy.
Nadto wezwano do przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych skarżących za okres ostatnich 6 miesięcy wraz z informacją o zaciągniętych kredytach i pożyczkach oraz o zajęciach komorniczych. Wyciągi z tych rachunków przedstawiają, bowiem wprost skalę środków jakimi wnioskodawcy realnie dysponują. Nadto skarżąca podała, że jej wynagrodzenie jest obciążone zajęciem komorniczym, nie podała w jakiej wysokości i czy jest spłacane.
Istotne znaczenie dla możliwości płatniczych skarżących ma także ustalenie, czy i jakie dochody przynoszą posiadane nieruchomości, oraz w jakiej wysokości zobowiązani są ponosić koszty ich utrzymania. Tym bardziej w sytuacji, gdy skarżący podają w formularzu, że posiadają dom i mieszkanie. Wyjaśnienia wymagał, więc posiadany stan majątkowy skarżących.
Zwrócono się także o wyjaśnienie, czy prowadzą działalność rolniczą i gospodarczą, a jeżeli tak to jakie mają przychody i jakie ponoszą koszty tych działalności.
Wymagane jest również podanie spisu kosztów koniecznego bieżącego utrzymania domu i skarżących, co pozwala na ustalenie jakimi środkami finansowymi rzeczywiście rozporządzają.
Przepis art. 246 §1 p.p.s.a. wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (a taką osobą w niniejszej sprawie są skarżący). W zakresie częściowym następuje ono, gdy osoba fizyczna wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach bieżącego utrzymania (art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a).
Podzielić należy stanowisko ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, że instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. To z kolei oznacza, że wnioskodawcy powinni poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołują, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy.
Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawców dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawcy winni, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe.
Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawców. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, na podstawie art. 255 p.p.s.a. należy wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów.
W świetle powyższego, uznać należy, że oświadczenie majątkowe przedstawione przez skarżących zawarte w treści formularzy o prawo pomocy nie sprostało obowiązkowi wskazanemu w treści przepisu art. 252 §1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym wnioskodawców. Wnioski o prawo pomocy nie zawierały, bowiem pełnej informacji dotyczącej zdolności do poniesienia kosztów sądowych, chociażby w części. Niewystarczające jest gołosłowne twierdzenie, że dużo pieniędzy pochłaniają leki i opłaty stałe oraz że mało pozostaje pieniędzy na życie.
Pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 p.p.s.a. skarżący nie złożyli żadnych dodatkowych oświadczeń, co do stanu finansowego, a także nie przedłożyli żadnych dokumentów źródłowych, które umożliwiłyby ocenę, czy sytuacja finansowa uzasadnia twierdzenie, że nie stać ich na uiszczenie dalszych kosztów sądowych w niniejszej sprawie, zwłaszcza, że ponieśli wpis od skargi.
Wobec powyższego opierając się o treść formularzy wniosków o prawo pomocy przyjąć należy, że złożone w niniejszej sprawie oświadczenia nie odzwierciedlają pełnej i rzeczywistej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej wnioskodawców. Brak współpracy skarżących, ubiegających się o przyznanie prawa pomocy, skutkować musi odmową przyznania tego prawa. Uniemożliwia, bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskujących. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa i majątkowa skarżących, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011r., sygn. akt I GZ 170/11, www.cebois.nsa.gov.pl). W tym stanie rzeczy, oddalić należało wnioski o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie.
Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 w zw. z art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono, jak w postanowieniu.