Uzasadnienie
Skarżący W. R. wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku o prawo pomocy na urzędowym formularzu uzasadniał, że uzyskuje niską emeryturę, ma wysokie koszty leczenia, dojazdów do szpitali. Wymaga opieki osób trzecich.
Z informacji zawartych w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną (są po rozwodzie), dorosłym synem i córką. Rodzina utrzymuje się z emerytury skarżącego w wysokości [...] zł., emerytury jego żony w wysokości [...] zł oraz wynagrodzenia za pracę syna w wysokości [...] zł. miesięcznie. Córka jest bezrobotna. Skarżący podał, że posiada mieszkanie o powierzchni [...] m² oraz jest współwłaścicielem w 1/3 jakiejś nieruchomości.
Z uwagi na fakt, że wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny, co do sytuacji finansowej, skarżący został wezwany, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270, dalej "p.p.s.a.") do osobistego uzupełniania wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Wezwanie prawidłowo doręczone skarżącemu na jego adres w dniu 18 maja 2015r., pozostało bez jakiejkolwiek odpowiedzi.
Zobowiązano przede wszystkim do podania wszystkich źródeł dochodów stałych, jak i dorywczych skarżącego oraz osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z wysokością uzyskiwanego dochodu oraz poparcia twierdzeń dokumentami (PIT). Wezwano do podania czy jest prowadzona działalność gospodarcza, jeżeli tak, to jaki jest wynik finansowy tej działalności w 2014r. oraz w 2015r. Ustalenie bowiem aktualnych i rzeczywistych dochodów wszystkich domowników w sposób istotny rzutuje na możliwości finansowe skarżącego w przedmiocie przyznania prawa pomocy.
Nadto wezwano do przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych skarżącego za okres ostatnich 6 miesięcy wraz z informacją o zaciągniętych kredytach i pożyczkach oraz o zajęciach komorniczych. Wyciągi z tych rachunków przedstawiają, bowiem wprost skalę środków jakimi wnioskodawca realnie dysponuje.
Zwrócono się o złożenie oświadczenia w przedmiocie posiadanych nieruchomości, w tym nieruchomości, której jest współwłaścicielem wraz z podaniem czy przynosi ona dochody i w jakiej wysokości. W konsekwencji zobowiązano do wyjaśnienia, czy prowadzi działalność rolniczą na tej nieruchomości i z jakim wynikiem finansowym, w tym, czy uzyskuje dopłaty. Istotne, bowiem znaczenie dla możliwości płatniczych skarżącego ma ustalenie, czy i jakie dochody przynoszą posiadane nieruchomości oraz w jakiej wysokości skarżący zobowiązany jest ponosić koszty ich utrzymania.
Wymagane jest również podanie spisu kosztów koniecznego bieżącego utrzymania skarżącego i rodziny, zwłaszcza, gdy skarżący podaje, że ponosi wysokie koszty leczenia, co również pozwala na ustalenie jakimi środkami finansowymi rzeczywiście rozporządza.
Przepis art. 246 §1 p.p.s.a. wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (a taką osobą w niniejszej sprawie są skarżący). W zakresie częściowym następuje ono, gdy osoba fizyczna wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach bieżącego utrzymania siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a).
Podzielić należy stanowisko ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, że instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. To z kolei oznacza, że wnioskodawca powinien poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie i uzasadnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy.
Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawca winien, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe.
Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawcy. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, na podstawie art. 255 p.p.s.a. należy wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów.
W świetle powyższego, uznać należy, że oświadczenie majątkowe przedstawione przez skarżącego zawarte w treści formularza o prawo pomocy nie sprostało obowiązkowi wskazanemu w treści przepisu art. 252 §1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym wnioskodawcy. Wniosek o prawo pomocy nie zawierał, bowiem pełnej informacji dotyczącej zdolności do poniesienia kosztów procesu, chociażby w części. Niewystarczające jest bowiem samo twierdzenie o niskiej emeryturze i wysokich kosztach leczenia bez podania ich konkretnej wysokości.
Pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 p.p.s.a. skarżący nie złożył żadnych dodatkowych oświadczeń, co do stanu finansowego, a także nie przedłożył żadnych dokumentów źródłowych, które umożliwiłyby ocenę, czy sytuacja finansowa uzasadnia twierdzenie, że nie stać go na uiszczenie kosztów niniejszego postępowania.
Wobec powyższego opierając się o treść formularza wniosku o prawo pomocy przyjąć należy, że złożone w niniejszej sprawie oświadczenia nie odzwierciedla pełnej i rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej wnioskodawcy. Brak współpracy skarżącego, ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, skutkować musi odmową przyznania tego prawa. Uniemożliwia, bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskującego i jego rodziny. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa i majątkowa skarżącego, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011r., sygn. akt I GZ 170/11, www.cebois.nsa.gov.pl). W tym stanie rzeczy, oddalić należało wniosek o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie.
Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 w zw. z art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono, jak w postanowieniu.
/-/ K. Witkowicz-Grochowska