Uzasadnienie
W dniu [...].04.2002 r. Komendant Powiatowej Policji w M.orzekł o uznaniu sierż. szt. M. Sz. winnym naruszenia dyscypliny służbowej i o odstąpieniu od wymierzenia kary. Naruszenie dyscypliny służbowej polegało, zdaniem organu, na tym, że w dniu [...].03.2002 r. M. Sz."pełniąc służbę w patrolu zmotoryzowanym na terenie miasta i gminy M.(...) zamiast wykonywać czynności służbowe przez około 45 minut przesiadywał w mieszkaniu prywatnym, gdzie pił kawę". W uzasadnieniu orzeczenia organ podał, iż do w/w mieszkania M. Sz. poszedł celem spotkania się z informatorem, który wcześniej kontaktował się z nim telefonicznie. Zeznanie to uznano za wiarygodne, gdyż na podstawie stosownej notatki ujawniono i zabezpieczono samochód, odpowiadający cechom samochodu zgłoszonego wcześniej jako utracony.
Powyższe orzeczenie, Komendant Wojewódzki w dniu [...]r. uchylił i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Motywem tego rozstrzygnięcia było wadliwe sporządzenie uzasadnienia orzeczenia wydanego w I instancji.
W dniu [...].08.2002 r. I Zastępca Komendanta Powiatowego Policji.wydał w stosunku do M. Sz. orzeczenie o uznaniu winnym naruszenia dyscypliny służbowej i odstąpieniu od wymierzenia kary, wskazując fakty jak wyżej i przedstawiając argumentację w uzasadnieniu orzeczenia. Komendant Powiatowy Policji orzeczeniem z dnia [...]r., w odpowiedzi na odwołanie M. Sz., wymienione wyżej orzeczenie uchylił i sprawę przekazał do ponownego rozpatrzenia. Powodem tego rozstrzygnięcia było uchybienie natury formalnej, którego organ dopuścił się wydając orzeczenie w dniu [...]r.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy w dniu [...]r. Komendant Powiatowy Policji wydał orzeczenie o uznaniu M. Sz. winnym naruszenia dyscypliny służbowej i o odstąpieniu od wymierzania kary. Jako podstawę materialnoprawną organ wskazał art. 27 ust. 1 i art. 58 ust. 1 ustawy z 6.04.1990 r. o Policji (tj. Dz. U. z 2002 r., Nr 7, poz.
58) oraz § 24 ust. 1 pkt. 4 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 19.12.1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu udzielania wyróżnień oraz przeprowadzania postępowania dyscyplinarnego w stosunku do policjantów (Dz. U. Nr 14, poz. 14). W uzasadnieniu organ powołał fakty jak w poprzednich orzeczeniach oraz wyjaśnił istotę dyscypliny służbowej jako fundamentu hierarchicznej organizacji policji. Na tym tle organ ocenił samowolną decyzję M. Sz. o udaniu się do mieszkania informatora i kierujące Skarżącym pobudki, które to elementy składają się na motywy podjętego rozstrzygnięcia.
W odwołaniu M. Sz. zarzucił organowi naruszenie wymienionych w orzeczeniu przepisów prawa materialnego, "brak subsumcji", oraz niewspółmierność orzeczenia do zarzucanego czynu, a także nieuwzględnienie słusznego interesu społecznego i jego interesu indywidualnego.
Orzeczeniem z dnia [...]r. Komendant Wojewódzki utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie dyscyplinarne. W uzasadnieniu powtórzona została argumentacja przytaczana w poprzednich orzeczeniach, sprowadzająca się do stwierdzenia, iż M. Sz."(...) przebywając w trakcie pełnienia służby patrolowej w mieszkaniu informatora - faktycznie tej służby nie pełnił (...)".
W skardze M. Sz. powtarza zarzuty zawarte w odwołaniu co do naruszenia przez organy przepisów prawa materialnego. Skarżący szczególnie eksponuje to, że "(...) art. 27 ust. 1 i art. 58 ust. 1 ustawy o Policji nie zabraniają uzyskiwania informacji podczas służby patrolowej, a zatem organy zastosowały interpretację rozszerzającą w/w przepisów na niekorzyść obwinionego, która "jest prawnie zakazana".
W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o oddalenie skargi i przytoczył fakt rozmowy M. Sz. z informatorem w czasie służby patrolowej oraz stanowiące podstawę prawną orzeczenia przepisy art. 27 ust. 1 w związku z art. 58 ust. 1 ustawy o Policji i § 13 Zarządzenia Nr 21 KGP z dnia 20.05.1993 r. oraz § 2 Zarządzenia 23/93 KGP z dnia 24.05.1993 r. w sprawie organizacji i pełnienia służby patrolowej wraz z przepisami instrukcji stanowiącej załącznik do ostatnio wymienionego Zarządzenia.
W dniu [...].02.2005 r. M. Sz. wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie na rozprawie dowodów w postaci dwóch dokumentów załączonych we fragmentach: notatnika służbowego Skarżącego z dnia [...].03.2002 r. oraz "wykazu zadań stałych dla służb patrolowych". Dowody te, zdaniem Skarżącego wskazują, iż miał on prawo uzyskać informację w toku służby patrolowej.
Sąd zważył co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć nie wszystkie jej zarzuty Sąd uznał za trafne. Badając zaskarżone orzeczenia pod kątem ich legalności, tj. zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego, co jest rolą sądu administracyjnego, zwrócono uwagę przede wszystkim na słabości postępowania prowadzonego przez organ I i II instancji, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie dokonano niepełnych ustaleń faktycznych, nie wykorzystując wszystkich możliwości dowodowych; doszło zatem do naruszenia art. 77, 80 oraz 107 § 3 kpa. Powyższe uchybienia mogły mieć wpływ na wynik sprawy. W takim przypadku sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr. 153, poz. 1270 ze zm. - dalej upsa), uchyla zaskarżone decyzje.
W sprawie bezspornym jest, że M. Sz. udał się w dniu [...].03.2002 r. w czasie służby patrolowej do mieszkania informatora i przebywał tam około 45 minut. Organy prowadzące postępowanie dyscyplinarne w stosunku do Skarżącego nie kwestionują też celu owej wizyty, ponieważ w jej efekcie na podstawie ustaleń Skarżącego doszło do ujawnienia i zabezpieczenia określonego samochodu. Wizyta nie miała zatem charakteru prywatnego; jej cel mieścił się w zakresie obowiązków służbowych.
Sporna jest natomiast, z uwagi na okoliczności owej wizyty, kwalifikacja tego czynu, tj. czy stanowi on naruszenie dyscypliny służbowej oraz w związku z tym czy podjęte w sprawie orzeczenia są prawidłowe.
Dla wyjaśnienia w/w istotnych wątpliwości Sąd, działając na podstawie art. 106 § 3 upsa, przychylił się do wniosku Skarżącego i przeprowadził dowód uzupełniający w postaci "wykazu zadań stałych dla służb patrolowych"; notatnik służbowy Skarżącego znajduje się w aktach administracyjnych sprawy.
Żeby odpowiedzieć na pytanie, czy czyn M. Sz. z dnia [...].03.2002 r. stanowi naruszenie dyscypliny służbowej, należy ustalić w świetle prawa treść tego zwrotu, bądź treść pojęcia "dyscypliny służbowej".
W czasie wydania obu zaskarżonych orzeczeń, które mają charakter decyzji administracyjnej (wynika to z art. 134 ust. 3 ustawy dalej wymienionej), status prawny, a więc i powinności policjantów normowały przepisy ustawy z dnia 6.04.1990 r. o Policji w brzmieniu tekstu jednolitego z 2002 r. Dz. U., Nr 7, poz. 58, zaś postępowanie dyscyplinarne - rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 19.12.1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu udzielania wyróżnień oraz przeprowadzania postępowania dyscyplinarnego w stosunku do policjantów (Dz. U. Nr 114, poz. 14). Przepisy te żadnego ze wskazanych zwrotów nie definiowały. Dopiero zmiana ustawy o Policji wprowadzona 1.10.2004 r. (Dz. U. Nr 210, poz. 2135) wyjaśnia w art. 132 ust. 2 na czym polega "naruszenie dyscypliny służbowej". Mianowicie stanowi je "czyn policjanta polegający na zawinionym przekroczeniu uprawnień lub niewykonaniu obowiązków wynikających z przepisów prawa lub rozkazów i poleceń wydanych przez przełożonych na podstawie tych przepisów". Wskazana nowela podaje też przykłady naruszenia dyscypliny służbowej (art. 132 ust.
- 3) oraz wskazuje na czym polega "zawinione przeniesienie dyscyplinarne" (art. 132 a).
Choć, jak powiedziano, w 2002 r. takiej definicji ustawowej nie było, to na podstawie całości rozwiązań prawnych ustawy o Policji raczej jednolicie rozumiano dyscyplinę służbową, zgodnie ze słowikowym i potocznym znaczeniem tego zwrotu, jako "podporządkowanie się przepisom regulującym stosunki wewnętrzne danej zbiorowości i organizacji" (Mały słownik języka polskiego pod red. S. Skorupki, H. Anderskiej, Z Łempickiej, PWN 1974 r., str. 147). W tym przypadku tą "organizacją" jest Policja, zbudowana na zasadzie hierarchicznej. Podstawowe znaczenie dla rozważanych tu kwestii pojęciowych mają artykuły 27 i 58 ustawy o Policji, pierwszy normujący treść ślubowania policjanta, drugi nakazujący policjantowi dochować obowiązki wynikające z roty złożonego ślubowania. W myśl ślubowania, policjant obowiązany jest przestrzegać dyscypliny służbowej oraz wykonywać rozkazy i polecenia przełożonych. W/w przepisy rzeczywiście są ogólne, na co powołuje się Skarżący i co zauważają organy orzekające w niniejszej sprawie, ale interpretować je należy w związku z zadaniami Policji (wskazanymi m.in. w art. 27 ustawy) i z uwzględnieniem jej hierarchicznej organizacji, na czele której stoi Komendant Główny Policji (art. 15 i art. 7 ustawy).
Znajduje to swój wyraz w zarządzeniach Komendanta Głównego Policji i ich kolejnych uszczegółowieniach, m.in. poprzez wskazanie zadań stałych określonych w indywidualnym zakresie czynności policjanta i poleceniach służbowych. Kolejne uszczegółowienia wynikają z potrzeby sprawnego funkcjonowania jednostek organizacyjnych Policji, zaś podstawę prawną dla nich stanowi m.in. zarządzenie Nr 21 Komendanta Głównego Policji z dnia 20.05.1993 r. w sprawie funkcjonowania organizacji hierarchicznej w Policji, na które powołuje się w odpowiedzi na skargę organ II instancji.
Powracając zatem do rozważanej tu sprawy, Sąd stwierdza, iż Skarżący broni się przed sformułowanym w stosunku do niego zarzutem naruszenia dyscypliny służbowej, wskazując na treść poleceń wpisanych w jego notatniku służbowym w dniu [...].03.2002 r. Są to "Zadania do służby patrolowej" polegające m.in. na "realizacji zadań stałych dla służb patrolowych zgodnie z zał. nr 1" (pkt. 1 polecenia). Pod wpisem znajduje się podpis Naczelnika Sekcji Prewencji Komendy Głównej Powiatowej Policji w M.. Skarżący przedstawił Sądowi ów załącznik, który w pkt. 10-tym, jako jedno z zadań stałych wymienia: "Uzyskiwanie w toku służby informacji o zaistniałych przestępstwach i wykroczeniach" (k. 43 akt sądowych). Zdaniem Skarżącego, "Wykaz" ten obowiązywał w dniu [...].03.2002 r. Z powyższego jednoznacznie, zdaniem Sądu wynika, iż jednym z zadań, które Skarżący otrzymał do wykonania podczas służby patrolowej, w dniu [...]03.2002 r. było uzyskiwanie informacji o zaistniałych przestępstwach i wykroczeniach.
Oceniając powyższy dowód Sąd nie ma podstaw, by stwierdzić jego wiarygodność. Jeżeli jednak zostałaby ona potwierdzona w toku ponownego rozpatrzenia sprawy to, zdaniem Sądu, ów "Wykaz" należy uwzględnić przy ustalaniu zakresu obowiązków Skarżącego i - na tej podstawie - przy ustalaniu następstw prawnych czynu polegającego na pozyskiwaniu w czasie służby patrolowej informacji od informatora. Zwłaszcza, jeżeli potwierdzi się wyjaśnienie Skarżącego złożone podczas rozprawy sądowej, że adres, pod którym Skarżący spotkał się z informatorem, mieścił się w obrębie trasy patrolowej. Treść załączonego "Wykazu" podważa, zdaniem Sądu, argumentację organów zarzucających Skarżącemu "zaniechanie pełnienia służby patrolowej" (k. 19 akt sądowych) i że "faktycznie tej służby nie pełnił" (k. 66).
Na zbadanie w toku ponownego rozpatrzenia sprawy zasługuje też, zdaniem Sądu, wskazana przez Skarżącego na rozprawie praktyka wykonywania służby patrolowej zmotoryzowanej, polegająca m.in. na nieinformowaniu przełożonych o fakcie każdorazowego oddalenia się od samochodu. Potwierdzenie takiej praktyki także osłabia zarzuty naruszenia przez Skarżącego dyscypliny służbowej, poprzez "niedopełnienie obowiązku zawiadomienia przełożonego o zaistniałej w trakcie wykonywania polecenia zmianie stanu faktycznego, uzasadniającego modyfikację treści polecenia (...)" (k. 59), zwłaszcza wobec uwzględnienia treści notatki służbowej M. Sz. z dnia [...]. łącznie z treścią pkt. 10 "Wykazu", o czym była mowa wyżej.
Uwzględniając powyższe Sąd stwierdza konieczność uzupełnienia materiału dowodowego w sprawie, celem wyjaśnienia w/w wątpliwości oraz dokonania pełnych ustaleń faktycznych. Tym samym dojdzie do spełnienia słusznych, z punktu wiedzenia zasad praworządności, oczekiwań Skarżącego co do orzekania w sprawach odpowiedzialności dyscyplinarnej na podstawie przepisów ustawowych, normujących istotę tej odpowiedzialności i zasady postępowania dyscyplinarnego. Sąd ma na myśli wprowadzone do ustawy o Policji nowelą z dnia 29.10.2003 r. przepisy rozdz. 10 zatytułowanego: "Odpowiedzialność dyscyplinarna i karna Policjantów" oraz wykonawcze w stosunku do nich przepisy rozporządzenia z dnia 18.11.2003 r. w sprawie szczegółowego trybu wykonywania czynności związanych z postępowaniem dyscyplinarnym w stosunku do policjantów (Dz. U. Nr 198, poz. 1933). Warto w tym miejscu dodać, iż powyższe zmiany są następstwem wyroku wydanego przez Trybunał Konstytucyjny w dniu 8.10.2002 r. (OTK-A 2002/5/637, Dz. U. 2002, Nr 7, poz. 58).
Wobec powyższych zmian ustawowych i podjętego w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia sądowo-administracyjnego, Sąd uznaje za zbędne szersze ustosunkowanie się do zarzutów Skarżącego wskazujących na naruszenie przez organy orzekające w jego sprawie art. 27 ust. 1 i art. 58 ust. 1 ustawy o Policji i przepisów obowiązującego wówczas rozporządzenia MSWiA z 19.12.1997 r. poza stwierdzeniem, iż organy w sposób prawidłowy wskazały w/w przepisy jako materialnoprawną podstawę orzekania w sprawach dyscyplinarnych. Natomiast zarzut naruszenia art. 20 ustawy o Policji Sąd uznaje za nietrafny. Przepis ten określa jedną z metod działania Policji jako instytucji Państwa, a nie obowiązki policjantów. Co zaś tyczy się zarzutów dotyczących prowadzonego postępowania, to poza tym co już wcześniej powiedziano, Sąd odnosi wrażenie, że zarzuty te wiążą się z poczuciem krzywdy, wynikającym z treści orzeczenia i jego konsekwencji, które Skarżący postrzega jako "niesprawiedliwe".
Na marginesie można dodać, iż w Sejmie czeka na rozpatrzenie projekt kolejnych zmian ustawy o Policji, obejmujących także przepisy o postępowaniu dyscyplinarnym. Przewiduje on m.in. możliwość odstąpienia od postępowania dyscyplinarnego i poprzestania na rozmowie ostrzegawczej, jeżeli okoliczności sprawy są oczywiste, a wykroczenie niewielkie (S. Podemski, Policjant gorzej chroniony, Rzeczpospolita z 2.03.2005 r., część C).
Z powodów wskazanych powyżej, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit c) upsa w związku z art. 97 § 1 Przepisów wprowadzających ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w pkt. 1 sentencji. O wykonalności zaskarżonego orzeczenia rozstrzygnięto na podstawie art. 152 upsa.
/-/B. Popowska /-/E. Makosz-Frymus /-/D. Rzyminiak-Owczarczak
MW