Uzasadnienie
Rejonowy Związek Spółek Wodnych w C. z siedzibą w S. wystąpił w imieniu Spółki "B" R. z wnioskiem o wydanie "wzorem lat ubiegłych" decyzji określającej wysokość opłat melioracyjnych, jakie powinny uiszczać podmioty działające przy ul.[...] w C. nie będące członkami spółki wodnej, zrzucające wody opadowe do rowu [...] (działka nr [...]) na utrzymanie i konserwację tego rowu.
Starosta C. decyzją z dnia [...] odmówił wydania takiej decyzji przyjmując, iż zakłady położone przy ul.[...] w C., zrzucając do konserwowanego rowu przez Spółkę "B" R. wody opadowe, będące w rozumieniu ustawy ściekami, nie odnoszą korzyści z urządzeń Spółki "gdyż nie mamy tu do czynienia z melioracją, która zgodnie z art. 70 ust. 1 ustawy z dnia 18 lipca 2001r. Prawo wodne (Dz.U.Nr 115, poz. 1229 ze zm.) polega na regulacji stosunków wodnych w celu polepszenia zdolności produkcyjnej gleby, ułatwienia jej uprawy oraz ochronie użytków rolnych przed powodziami".
Nadto, mimo że zakłady położone przy ulicy [...] w C. przyczyniają się do zanieczyszczenia wody, to nie można uznać, że odnoszą korzyści z urządzeń spółki wodnej w rozumieniu art. 171 ust. 1 omawianej ustawy. Spółka "B" R. została bowiem utworzona do budowy, utrzymania i eksploatacji urządzeń melioracji wodnych oraz prowadzenia racjonalnej gospodarki na terenach zmeliorowanych. Przepis art. 164 ust. 2 ustawy dopuszcza możliwość tworzenia spółek wodnych do wykonywania, utrzymania oraz eksploatacji urządzeń służących między innymi do ochrony wód przed zanieczyszczeniem. Spółka "B" R. nie jest spółką wodną utworzoną w tych celach, a zakłady nie odnoszą korzyści z urządzeń spółki.
Odwołanie od tej decyzji wniósł Rejonowy Związek Spółek Wodnych w C., kwestionując stanowisko organu orzekającego, iż zakłady zrzucające wody opadowe do rowu [...] nie mogą być uznane za odnoszące korzyści z urządzeń spółki, gdyż nie chodzi w tym przypadku o meliorację. Skarżący podkreślił, że podmioty te nie zagospodarowują wód opadowych i wód popłucznych we własnym zakresie, lecz odprowadzają je lub zrzucają do rowu. Odprowadzanie czy też zrzut jakichkolwiek wód powoduje dodatkowe zamulenie "co wymaga dodatkowych środków finansowych na utrzymanie tych urządzeń w sprawności technicznej (w tym przypadku dotyczy to rowu [...])". Każdorazowy zrzut wody, nawet okresowy, to korzyści dla zakładu, który tego dokonuje. Wysokość i rodzaj świadczeń ustala starosta w drodze decyzji (art. 171 ust. 2 ustawy).
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Dokonując wykładni przepisu art. 171 ust. 1 prawa wodnego z 18 lipca 2001r. Kolegium doszło do wniosku, iż treść tego przepisu odnosi się do urządzeń i wód, które służą lub są ochraniane dla celów, dla których spółka została utworzona. Ze statutu Spółki "B" R. wynika, że spółka została powołana do budowy, utrzymania i eksploatacji urządzeń melioracji wodnych oraz prowadzenia racjonalnej gospodarki na terenie zmeliorowanym.
Spółka "B" R. nie jest zatem spółką wodną powołaną do wykonywania, utrzymania oraz eksploatacji urządzeń służących do ochrony wód przed zanieczyszczeniem. Jest to natomiast "spółka melioracyjna", której działalność, zgodnie z art. 70 ust. 1 ustawy, polega na regulacji stosunków wodnych w celu polepszenia zdolności produkcyjnej gleby, ułatwieniu jej uprawy oraz ochronie użytków rolnych przed powodzią. W ocenia organu odwoławczego "oczywistym jest, iż w powyższym rozumieniu zakłady produkcyjne położone przy ul. [...] w C. nie odnoszą korzyści z urządzeń spółki". Korzystanie z rowu w sposób, w jaki do tej pory zakłady to czyniły i czynią nadal, należy do sfery stosunków cywilno – prawnych, a roszczenia z tym związane powinny być dochodzone przed sądem powszechnym.
Kolegium dodatkowo podkreśliło, iż art. 164 ust. 3 Prawa wodnego zabrania spółkom wodnym prowadzenia działalności w zakresie uregulowanym ustawą o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzeniu ścieków.
Powyższa decyzja jest przedmiotem skargi wniesionej do Sądu przez Rejonowy Związek Spółek Wodnych w C. Związek uznał, iż zaskarżona decyzja "jest krzywdząca dla Spółki "B" R. i niezgodna z przepisami prawa". Zarówno w art. 171 ust. 1 jak i art. 128 ust. 2 pkt 3 prawa wodnego ustawodawca przewidział obowiązek uczestniczenia w kosztach utrzymania urządzeń wodnych stosownie do odnoszonych korzyści lub wykonania tych robót we własnym zakresie, określonym w pozwoleniu wodnoprawnym.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, powtarzając dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Starosta C. wszczął postępowanie administracyjne na wniosek Rejonowego Związku Spółek Wodnych w C. z siedzibą w S. Związek ten – jak wynika z pisma z dnia 21 sierpnia 2003 r. (k. 3 akt administracyjnych) – powoływał się na działanie "w imieniu Spółki "B" R.". Ponieważ w myśl przepisu art. 61 § 1 kpa postępowanie administracyjne może być wszczęte na żądanie strony lub z urzędu, organy administracyjne w pierwszym rzędzie miały obowiązek rozważenia, czy podmiot domagający się wszczęcia postępowania jest stroną tego konkretnego postępowania. Zgodnie z treścią art. 28 kpa "stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organów ze względu na swój interes prawny lub obowiązek". O przymiocie danego podmiotu jako strony w postępowaniu administracyjnym decyduje zatem jego interes prawny lub obowiązek, który upoważnia ten podmiot do żądania wszczęcia postępowania administracyjnego i do brania w nim udziału w tym charakterze.
Redakcja sentencji decyzji Starosty zdaje się wskazywać na to, iż organ pierwszej instancji uznał za stronę Rejonowy Związek Spółek Wodnych, a nie Spółkę "B" R. Własny interes prawny Związku w dochodzeniu świadczeń od osób korzystających z rowu [...] nie był w postępowaniu administracyjnym badany. Nie wyjaśniono nawet tego czy ów rów jest urządzeniem Spółki, a jeśli tak, to której - Rejonowego Związku Spółek Wodnych w C., czy też Spółki "B" R. Stwierdzenie przez Starostę w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania (k.5 akt administracyjnych), że rów [...] jest nadzorowany przez Rejonowy Związek nie rozwiewa tych wątpliwości. Nie jest rzeczą Sądu dokonywanie tego rodzaju ustaleń w ramach kontroli zgodności z prawem decyzji organów administracji publicznej.
Spółki wodne mogą łączyć się w związki spółek wodnych – w takiej sytuacji do związków spółek wodnych stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące spółek wodnych (art. 146 ust. 6 i 7 prawa wodnego).
Ani z tego przepisu ani ze statutu Rejonowego Związku Spółek Wodnych w C. (k. 68 akt administracyjnych) nie można wyprowadzić wniosku, iż Rejonowy Związek jest przedstawicielem ustawowym względnie ma legitymację do reprezentowania swoich członków (spółek wodnych) w postępowaniu administracyjnym. W myśl § 7 statutu związek tylko "udziela członkom pomocy w wykonywaniu ich zadań (...)". Zarząd związku reprezentuje na zewnątrz związek (§ 21 ust. 1 statutu), nie zaś spółki zrzeszone w tym związku.
Oczywiście strona może działać w postępowaniu administracyjnym przez pełnomocnika, jednakże organy orzekające nie miały podstawy prawnej do uznania, że Rejonowy Związek Spółek Wodnych w C. legalnie działał w niniejszym postępowaniu w imieniu i na rzecz konkretnej spółki wodnej, ponieważ zgodnie z przepisem art. 33 § 1 kpa pełnomocnikiem strony może być osoba fizyczna.
Ani podpisanie wniosku z 21 sierpnia 2003 r. i dalszych pism przez osobę fizyczną – dyrektora inż. K.M. z powołaniem na to "Rejonowy Związek Spółek Wodnych w C. z/s w S. zwraca się w imieniu Spółki "B" R. (...)" ani przedłożona w postępowaniu odwoławczym Uchwała nr 3/97 Walnego Zgromadzenia Delegatów Rejonowego Związku Spółek Wodnych w C. (k. 48 akt administracyjnych) nie czynią tej osoby fizycznej pełnomocnikiem Spółki "B" R. K.M. w toku postępowania administracyjnego nie przedłożył pisemnego pełnomocnictwa tej spółki względnie pełnomocnictwo takie nie zostało zgłoszone do protokołu (art. 33 § 2 kpa). Natomiast powołana wyżej uchwała nr 3/97 podjęta przez Walne Zgromadzenie Delegatów Rejonowego Związku Spółek Wodnych w C. na wniosek Zarządu RZSW – dotyczy upoważnienia Dyrektora RZSW do reprezentowania na zewnątrz związku (§ 1) nie zaś poszczególnych spółek w nim zrzeszonych.
Wyjaśnienie, który z podmiotów jest stroną postępowania administracyjnego ma istotne znaczenie nie tylko dla fazy postępowania pierwszoinstancyjnego, ale i w postępowaniu odwoławczym. Stosownie bowiem do art. 127 § 1 kpa odwołanie przysługuje stronie.
Nie budzi natomiast zastrzeżeń skierowanie odwołania do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Starosta wydał bowiem decyzję w oparciu o przepis art. 171 § 2 prawa wodnego z 2001r. Przepis ten nie jest umieszczony w dziale VI ustawy dotyczącym zarządzania zasobami wodnymi, w tym pozwoleń wodnoprawnych (art. 122-141) ani nie stwierdza, iż starosta wydając decyzję realizuje zadania z zakresu administracji rządowej, określone w ustawie. Tymczasem w myśl art. 4 ust. 4 prawa wodnego do właściwego wojewody wnosi się odwołania od decyzji wydanych przez starostę realizującego:
- 1. zadania z zakresu administracji rządowej, określone w ustawie,
- 2. kompetencje organu właściwego do wydania pozwolenia wodnoprawnego.
Skoro organy administracyjne rozstrzygały sprawę bez wyjaśnienia, czy postępowanie zostało wszczęte na wniosek strony i kontynuowane z jej udziałem a w konsekwencji – czy w sprawie chodzi o urządzenie Spółki "B" R. czy też o urządzenie Rejonowego Związku Spółek Wodnych w C., należało - na postawie art. 145 § 1 pkt a, c, art. 152 i art. 200 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzec jak w sentencji.
/-/B.Kamieńska /-/E.Brychcy /-/A.Łaskarzewska hp