Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia [...] r. małoletnia A. H., reprezentowana przez przedstawicieli ustawowych E. H. i W. H., zwróciła się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. o rentę socjalną, ewentualnie o "comiesięczny" zasiłek. Wniosek ów przedstawiciele ustawowi uzasadnili tym, że A. H. od urodzenia choruje na celiakię, tarczycę i zaawansowaną skoliozę; koszty zakupu żywności bezglutenowej i leków kilkakrotnie przewyższają koszty utrzymania przeciętnego człowieka (miesięcznie koszty utrzymania Wnioskodawczyni wynoszą ok. [...] zł). Wnioskodawczyni powołała orzeczenie z dnia [...] r. o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności. A. H. uczy się w liceum ogólnokształcącym w S.- rodzice chcą Jej zagwarantować godne wykształcenie i byt. E. H. jest rencistką, chorą na osteoporozę, jaskrę i nadciśnienie. W. H. jest rencistą I grupy- po rozległym wylewie. Oboje pobierają drogie leki (k. 1, 6 akt administracyjnych).
Decyzją z dnia [...] r. [...] na podstawie art.27 ust. 1, art. 38 ust. 1, art. 4, art. 2a i art. 43 ust. 1 i 6 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz.U. 64/98/414 ze zm.- dalej ustawa) Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. odmówił przyznania W. H. zasiłku stałego.
W uzasadnieniu powołanej decyzji organ I instancji podał, że W. H. (lat 56), zamieszkuje, prowadząc wspólne gospodarstwo domowe z żoną (lat 47), córką J.(lat 24) i córką A. (lat 16). W. H. i Jego żona otrzymują renty inwalidzkie z KRUS- Oddziału Regionalnego w K.. Córka J. jest właścicielką gospodarstwa rolnego o pow. 9,02 ha przeliczeniowych; studiuje zaocznie, nie choruje zaocznie i nie ma orzeczonej niepełnosprawności. Córka A. uczy się w Liceum Ogólnokształcącym w S.. Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w K. dnia [...] r. zaliczył A. H. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności przed 16 rokiem życia; orzeczony stopień niepełnosprawności ma charakter okresowy i wydane zostało do [...] r. Córka A. nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Łączny dochód w rodzinie Wnioskodawcy wynosi 3209,41 zł i przekracza półtorakrotny dochód rodziny, określony zgodnie z art. 4 ustawy.
Oboje małżonkowie H. są w wieku produkcyjnym; nie pracują zawodowo, lecz nie z uwagi na konieczność opieki nad dzieckiem, lecz z uwagi na zły stan zdrowia każdego z małżonków. Na częściowe zaspokojenie niezbędnych, podstawowych kosztów, w miarę posiadanych możliwości finansowych, przyznano W. H. w październiku specjalny zasiłek celowy.
Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. decyzją z dnia [...] r. [...] na podstawie art. 27a, art. 38 ust. 1 i art. 43 ust. 1 i 6 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz.U. 64/98/414 ze zm.), § 7 i 10 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 września 2001 r. w sprawie wywiadu środowiskowego (rodzinnego) oraz rodzajów dokumentów wymaganych do przyznania renty socjalnej (Dz.U. 114/01/1220), odmówił W. H. przyznania renty socjalnej dla córki A. H..
Kierownik Ośrodka przytoczył ustalenia faktyczne tożsame z ustaleniami zawartymi w decyzji nr [...]. Nadto organ I instancji wskazał, że A.H. nie jest osobą pełnoletnią i nie spełnia wymogu określonego w art. 27a ustawy.
Dnia [...] r. decyzją nr [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. na podstawie art. 31a pkt 2, art. 38 ust. 1, art. 3 pkt 7, art. 1 i 3, art. 2 ust. 4, art. 2a, i art. 43 ust. 1 i 6 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz.U. 64/98/414 ze zm.) przyznał W. H. 50 zł bezzwrotnego specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na częściowe pokrycie kosztów zakupu leków.
W uzasadnieniu organ I instancji wskazał ustalenia faktyczne tożsame z ustaleniami zawartymi w decyzji nr [...]. Prócz tego Kierownik Ośrodka ustalił, że udokumentowanymi źródłami dochodu rodziny Wnioskodawcy w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o pomoc są renty inwalidzkie W. H., Jego żony i dochód z gospodarstwa rolnego. Dochód w owej rodzinie wyniósł 3209,41 zł i przekracza kryterium dochodowe, wynoszące 1300 zł. Specjalny zasiłek celowy przyznano W. H. z uwagi na długotrwałą chorobę Wnioskodawcy, żony i córki.
W odwołaniu od decyzji z [...] r. W. H. przytoczył argumenty, uprzednio podniesione we wnioskach z dnia [...] i [...] r. Kwota 50 zł, przeznaczona na pokrycie kosztów wyżywienia, opłaty energetyczne, opłaty związane z kształceniem dziecka specjalnej troski, uwłacza "naszej godności i nie dają odpowiedzi na nasz wniosek; w minimalnym stopniu nie pozwalają na częściowe pokrycie kosztów i na godne życie dziecka specjalnej troski."
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r.- nr [...] na podstawie art. 17 pkt 1, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 4 i art. 3,i art. 31a pkt 2 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz. U. 64/98/414 ze zm.) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W motywach swego rozstrzygnięcia organ odwoławczy podzielił ustalenia faktyczne i poglądy prawne organu I instancji. Samorządowe Kolegium wskazało, że specjalny zasiłek celowy ma charakter jednorazowy, skierowane jest na zaspokojenie konkretnej potrzeby. Świadczenie to może pokryć potrzeby w całości bądź w części- zależy to od uzasadnionych potrzeb świadczeniobiorcy, jak i od realnych możliwości finansowych Ośrodka Pomocy Społecznej. W niniejszej sprawie organ I instancji prawidłowo ustalił sytuację socjalno- bytową rodziny W. H., oceniając Jego sytuację jako przypadek szczególny, uzasadniający przyznanie specjalnego zasiłku celowego. Nie doszło do naruszenia prawa materialnego. Przyznanie zasiłku celowego w kwocie 50 zł nie narusza przepisów prawa, bo żaden przepis nie określa konkretnej wysokości zasiłku celowego (również specjalnego), pozostawiając ustalenie jego wysokości uznaniu administracyjnemu.
Decyzja I instancji o przyznaniu zasiłku celowego specjalnego, gdy ze zgromadzonego materiału wynikało, że Strona nie kwalifikuje się do przyznania renty socjalnej lub zasiłku stałego- była prawidłowa i uwzględniała słuszny interes Strony w przypadku szczególnie uzasadnionym.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego E. i W. małż. H. podnieśli, że decyzja Samorządowego Kolegium nr [...] pominęła szereg istotnych okoliczności, ze szkodą dla rodziny Skarżących, przez co naraziła na minimum egzystencji zwłaszcza nieletnią A.. Córka A. choruje na celiakię, niedoczynność tarczycy i skoliozę; musi otrzymywać specjalne, bezglutenowe środki spożywcze. Organ nie uwzględnił rachunków na zakup artykułów bezglutenowych. Prócz wydatków na lekarstwa, rodzinę obciążają także wydatki na przejazdy do szkoły, na książki, opłaty i odzież. Na samą żywność dla A. ze swych rent małżonkowie H. wydają ok. 445 zł miesięcznie. Skarżący wnieśli o przyznanie A. H. renty socjalnej- ze względu na specyfikę jej choroby.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga okazała się zasadną.
W orzecznictwie Naczelnego Sadu Administracyjnego trafnie wskazuje się, że adresatami pomocy społecznej w rozumieniu ustawy sa osoby i rodziny; w postępowaniu administracyjnym o udzielenie pomocy społecznej rodzinie prawa strony ma każdy członek tej rodziny (wyrok NSA z 5.3.2003- II SA/Ka 879/99- Pr. Pracy 11/03/39).
W niniejszej sprawie uwagi organu uszło, że stronami postępowania winni być: E. H., W. H., małoletnia A. H.- reprezentowana przez przedstawicieli ustawowych E. i W. małż. H. (bowiem wszyscy oni byli wnioskodawcami w sprawie- k. 1, 6 akt administracyjnych). Z ustaleń organu I instancji wynika, że w skład rodziny w rozumieniu art. 2a ust. 1 pkt 1 ustawy, Kierownik Ośrodka zaliczył także pełnoletnią córkę E. i W. małż. H.- J. H., skoro uwzględniał jej stan majątkowy i dochód przy ocenie, czy rodzina spełnia kryterium dochodowe z art. 4 ustawy (k. 9v-10, 18-21, 27 akt administracyjnych). Mimo tych ustaleń, Kierownik Ośrodka, a następnie organ odwoławczy, adresatem swych decyzji uczyniły jedynie W. H., pomijając w postępowaniu prawa pozostałych stron. Uchybienia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 61 § 4, art. 10 § 1, art. 81, art. 109 § 1 kpa i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 153/02/1270, zm. 162/04/1692- dalej upsa).
Organy obu instancji z naruszeniem zasad procesowych nie wyjaśniły i nie ustaliły, w jakiej wysokości Skarżący ponoszą wydatki związane z zakupem leków, opału, energii elektrycznej, dojazdów do szkoły i edukacji A.. Organy obu instancji nie rozważały, jaka kwota z przyznanego zasiłku celowego specjalnego przeznaczona została na ich pokrycie. Nie może przy tym budzić wątpliwości, że wskazane wydatki mieszczą się w pojęciu niezbędnych potrzeb bytowych tj. potrzeb jakie mogą być zaspokojone w drodze przyznania zasiłku celowego specjalnego.
Organ I instancji z naruszeniem zasad procesowych nie wyjaśnił, w jakiej wysokości otrzymał środki na pomoc społeczną; jaką jej część przeznaczono na świadczenia obligatoryjne; czy w tym okresie udzielano w ogóle świadczeń fakultatywnych, a jeśli tak, to czy osobom znajdującym się w lepszej sytuacji życiowej i majątkowej, niż Skarżący. Niezbędnym było wykazanie, czy Ośrodek Pomocy Społecznej w S. czynił starania o pozyskanie większych środków, by móc zaspokoić usprawiedliwione potrzeby uprawnionych. Brak takowych ustaleń prowadził do wniosku, że organy obu instancji przekroczył dopuszczalne granice uznania administracyjnego (odpowiednio- wyroki NSA w sprawach: I SA 2447/01, I SA 2845/01, I SA 1554/02, II SA/Po 13/01, II SA/Kr 1693/02, II SA/Lu 737/99). W orzecznictwie i doktrynie jednoznacznie przyjmuje się, że uznanie administracyjne dotyczy przyszłości; przedmiotem uznania nie jest ustalenie znaczenia tekstu prawnego, ani ocena występujących faktów, lecz określenie skutku prawnego (M. Mincer "Uznanie administracyjne" Toruń 1983 s. 63).
Uznanie administracyjne ograniczone jest art. 7 kpa (wyrok NSA z: 28.6.1982- SA/Wr 245/82- ONSA 1/82/62; 11.6.1981- SA 820/81- ONSA 1/81/557, akceptowane przez J. Borkowskiego w: "Kpa- komentarz" CH BECK 2003 nb. 3 do art. 107). Decyzje pozostawione uznaniu administracyjnemu wymagają szerszego uzasadnienia, niż decyzje podejmowane w warunkach ustawowego skrępowania (E. Iserzon w: "Kpa- komentarz" W-wa 1970 s.209), tym więcej, że organ administracji publicznej ograniczony jest w szczególności zasadą praworządności i zasadą uwzględniania z urzędu interesu państwowego i słusznego interesu obywateli (Z. Janowicz "Kpa- komentarz" WPr. PWN 1999 s. 304).
Brak środków finansowych na wypłatę świadczeń nie może stanowić jedynej podstawy odmowy ich przyznania (wyrok NSA z 3.3.2000- II SA/Po 614/99). W niniejszej sprawie należało rozważyć ciężką chorobę A. H. i niepełnosprawność E. i W. H. oraz sposób dotychczasowego wykorzystywania pomocy społecznej przez rodzinę Skarżących.
Wobec powyższego nie sposób wskazać, czy nie doszło do naruszenia art. 31a ustawy przez błędne określenie wysokości specjalnego zasiłku celowego. Z wymienionych przyczyn na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 153/02/1270, zm. 162/04/1692) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 153/02/1271 ze zm.), należało uwzględnić skargę i uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika OPS w S.. O wykonalności decyzji orzeczono na podstawie art.152 upsa. O kosztach orzeczono na zasadzie art. 200 upsa.
Rozpoznając sprawę ponownie organ I instancji zobligowany będzie ustalić i rozważyć zagadnienia podniesione w uzasadnieniu niniejszego wyroku.
/-/ J.Wierchowicz /-/ M.Dybowski /-/ M.Bohdanowicz
Za nieobecnego sędziego
J.Wierchowicz
/-/ M.Dybowski jfs