Uzasadnienie
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] kwietnia 1999r. nr [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] września 1998r. nr [...] odmawiającą przyznania M. C. uprawnienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. nr 87 poz. 395).
W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że M. C. była wywieziona z rodzicami i siostrą do miejscowości Selchow na terenie III Rzeszy, gdzie u rolnika niemieckiego przymusowo pracowali jej rodzice od kwietnia 1943r. do marca 1945r.
Kierownik Urzędu, ustalając, że M. C. była deportowana od czwartego do szóstego roku życia, uznał, że nie wykonywała ona pracy przymusowej w rozumieniu przepisów cytowanej ustawy.
Naczelny Sąd Administracyjny - Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu, po rozpoznaniu skargi M. C., wyrokiem z dnia 13 października 2000r. sygn. akt II SA/Po 863/99, uchylił decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] kwietnia 1999r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] września 1998r. stwierdzając, że przyjęcie, iż wiek skarżącej w czasie deportacji wyłączał możliwość świadczenia przez nią pracy przymusowej, w świetle okoliczności sprawy, nie dawało wystarczających podstaw do oceny legalności zaskarżonej decyzji.
Sąd zwrócił uwagę na to, że rodzeństwu skarżącej, tj. bratu S. P. nr [...].09.1928r. i siostrze Z. N. nr [...].05.1936r., deportowanym wspólnie ze skarżącą i ich rodzicami przyznano uprawnienie do świadczenia pieniężnego na podstawie cytowanej ustawy z dnia 31 maja 1996r.
Zdaniem Sądu różnica wieku między skarżącą i jej siostrą nie może usprawiedliwiać odmiennych rozstrzygnięć dokonanych przez Kierownika Urzędu, zważywszy na materiał dowodowy zgromadzony w sprawie dotyczącej Z. N. Z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach M. C. i Z. N. wynika, że obie siostry wykonywały te same lub podobne obowiązki w gospodarstwie rolnym Niemca W. H. Ponadto treść zeznań świadka W. R. jest identyczna co do przebiegu pobytu na deportacji M. C. i jej siostry.
Sąd stwierdził, że odmienna ocena zasadności wniosku skarżącej i siostry Z. N. wymagała od organu orzekającego podania przekonywujących argumentów, które stanowiły podstawę odmowy przyznania M. C. świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji, zwłaszcza uwzględniając jej wiek w końcowym okresie jej pobytu w III Rzeszy.
Rozpoznając ponownie sprawę M. C. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] grudnia 2000r. nr [...] ponownie odmówił przyznania jej świadczenia pieniężnego na podstawie ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej....
Powołując się na treść art. 4 ust. 1 i art. 2 cytowanej ustawy Kierownik Urzędu uznał, że zebrany w sprawie materiał dowodowy stwierdza jedynie fakt pobytu strony we wskazanym miejscu i czasie, nie potwierdzając wykonywania pracy przymusowej. Ponadto Kierownik Urzędu wykluczył ze względu na wiek M. C., wywiezienie w charakterze robotnika przymusowego.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy M. C. powołała się na treść uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 października 2000r. sygn. akt II SA/Po 863/99 stwierdzając, że jej zdaniem, organ powinien treść tego wyroku uwzględnić.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] sierpnia 2001r. nr [...], utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] grudnia 2000r. nr [...] stwierdzając, że zebrany w sprawie materiał dowodowy potwierdza deportację M. C. wraz z rodziną do Niemiec, w czasie której rodzice i rodzeństwo wykonywali pracę przymusową, a M. C. jedynie tam przebywała jako dziecko mające w początku represji 3 lata 10 miesięcy, a w momencie zakończenia 5 lat i 10 miesięcy.
Zdaniem Kierownika Urzędu przedstawione zeznania tych samych świadków w sprawie Z. N. i w niniejszej sprawie różnią się "sformułowaniami przez nich użytymi co do określenia rodzajów wykonywanej pracy przymusowej". Co prawda w obu sprawach świadkowie potwierdzili, że siostry bawiły dzieci niemieckie, ale fakt ten nie może stanowić represji w rozumieniu cytowanej ustawy. Ponadto świadkowie w sprawie Z. N. potwierdzili, że pomagała ona rodzicom przy różnych pracach, natomiast w sprawie M. C. podali, że pasła ona gęsi. W związku z tym organ uznał, że pasienie gęsi przez M. C., która w początkowym okresie pobytu w Niemczech miała 4 lata, budziło poważne wątpliwości co do możliwości wykonywania tej pracy przez dziecko w tym wieku. Takie wątpliwości organ powziął również co do zgody niemieckiego pracodawcy na bawienie dzieci niemieckich przez czteroletnie dziecko.
W związku z tym, zdaniem organu, różnica wieku między M. C., a jej, o trzy lata starszą, siostrą jest znaczna i stwarza większe prawdopodobieństwo wykonywania pewnych prac pomocniczych przez starszą siostrę. Kierownik Urzędu wskazał też na to, że M. C. niezmiennie podtrzymywała, że prace wykonywała od początku deportacji, a nie w późniejszym okresie kiedy była trochę starsza. Natomiast fakt wykonywania pracy przymusowej, jak stwierdził organ, M. C. zgłosiła dopiero w oświadczeniu złożonym we wniosku z 1997r. o przyznanie świadczenia pieniężnego, a nie uczyniła tego wcześniej w swoim oświadczeniu do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 1996r., w przeciwieństwie do jej siostry, która już w oświadczeniu do ZUS-u potwierdziła, że wykonywała pracę przymusową w okresie deportacji do Niemiec.
Kierownik Urzędu powołał się też na negatywną opinię Stowarzyszenia Polaków Poszkodowanych przez III Rzeszę, w której stwierdzono, że M. C. nie wykonywała pracy przymusowej ze względu wiek.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego M. C. wniosła o uchylenie decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] sierpnia 2001r. zarzucając naruszenie przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 i art. 107 § 3 kpa.
Powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu z dnia 13 października 2000r. sygn. akt II SA/Po 863/99 skarżąca stwierdziła, że Kierownik Urzędu, mimo zakwestionowania przez Sąd przyczyn odmowy przyznania jej świadczenia pieniężnego, w dalszym ciągu nie przyznaje jej tego świadczenia i dlatego uważa skargę za uzasadnioną.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jest uzasadniona.
Stosownie do art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. nr 87 poz. 395 ze zm.), represją w rozumieniu tej ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 - 1945.
Z przepisów tej ustawy nie wynika, aby uznanie deportacji za represję było uwarunkowane zdolnością do pracy danej osoby w chwili jej wywiezienia. Czas deportacji nie był z góry ustalony. Bezterminowa deportacja obejmowała nie tylko osoby dorosłe i zdolne do pracy, ale także dzieci. Wywożenie dzieci i umieszczanie ich wraz z rodzicami w gospodarstwach rolnych tworzyło zaplecze siły roboczej. Dzieci w miarę rozwoju fizycznego były kierowane przez właścicieli gospodarstw do przymusowego wykonywania różnych prac gospodarskich, niejednokrotnie przekraczających ich możliwości.
Prawo do świadczenia pieniężnego przewidzianego przepisami cytowanej wyżej ustawy nie zostało uzależnione od wieku osoby wykonującej pracę przymusową oraz od rodzaju wykonywanej pracy.
Kierownik Urzędu uznał, że skarżąca nie spełnia przesłanek określonych w ustawie, ponieważ w okresie deportacji miała od 3 lat 10 miesięcy do 5 lat 10 miesięcy i z tego powodu nie mogła wykonywać pracy przymusowej na rzecz III Rzeszy. Stanowisko to nie uwzględnia powszechnie znanego faktu, że władze III Rzeszy zmuszały dzieci z terenów okupowanych do pracy przymusowej.
Sąd nie podziela argumentacji Kierownika Urzędu uzasadniającej odmowę przyznania skarżącej uprawnienia do świadczenia pieniężnego na podstawie ustawy z dnia 31 maja 1996r. Należy zauważyć, że wskazane przez organ argumenty nie w pełni znajdują uzasadnienie w materiale dowodowym zgromadzonym w niniejszej sprawie.
Kierownik Urzędu stwierdził, iż M. C. niezmiennie podtrzymywała, że prace polegające na pasieniu gęsi i bawieniu dzieci gospodarza wykonywała od początku deportacji. Wynika to tylko z wypełnionych przez skarżącą stosownych druków. Organ nie poczynił jednak dalszych stosownych ustaleń w celu dokładnego wyjaśnienia tej okoliczności.
Nietrafny jest argument organu, że skarżąca fakt wykonywania pracy przymusowej na deportacji potwierdziła dopiero we wniosku z 1997r. o przyznanie świadczenia pieniężnego, a nie w oświadczeniu do z [...] września 1996r., w przeciwieństwie do siostry Z. N., która o pracy przymusowej informowała już w oświadczeniu złożonym do ZUS-u w dniu [...] lipca 1996r. W aktach sprawy znajduje się oświadczenie skarżącej złożone w ZUS-ie w O. dnia [...] września 1996r. W oświadczeniu tym skarżąca poinformowała o miejscu i okresie deportacji, a fakt pracy wykazała zeznaniami dwóch świadków, tj. S. L. i I. J. Spisane zeznania tych świadków zostały złożone do ZUS-u również w dnu [...] września 1996r.
Nie może też decydować o odmowie przyznania świadczenia pieniężnego skarżącej opinia Stowarzyszenia Polaków Poszkodowanych przez III Rzeszę, w której stwierdzono, że M. C. nie udowodniła pracy przymusowej w warunkach deportacji ponieważ dziecko urodzone w 1939r. nie pracowało.
Należy zwrócić uwagę na to, że opinia taka, jako jeden z dowodów podlega, na podstawie art. 80 kpa, ocenie organu administracyjnego na podstawie całokształtu materiału dowodowego zebranego w sprawie.
Zważywszy na fakt, że skarżąca wraz z rodzicami i rodzeństwem była deportowana do przymusowej pracy na terenie III Rzeszy w okresie od kwietnia 1943r. do marca 1945r., należy przyjąć, że spełniony został warunek pracy przymusowej przez co najmniej 6 miesięcy, bez względu na to w jakim okresie deportacji praca ta była wykonywana.
Uwzględniając powyższe okoliczności należy stwierdzić, że Kierownik Urzędu nie dołożył należytej staranności w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, czym naruszył przepisy art. 7, 75, 77 i 80 kpa.
Z tych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt "a" i "c" oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153 poz. 1270) w związku z art. 97 przepisów wprowadzających ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z dnia 30 sierpnia 2002r. (Dz.U. nr 153 poz. 1271), orzekł jak w sentencji.
/-/ L.Drewniak-Żaba /-/ E.Makosz-Frymus /-/ M.Dybowski
TG