Uzasadnienie
4/II SA/Po 3328/01
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] października 2000 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, powołując podstawę prawną z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r. nr 142, poz. 950) pozbawił T.S. uprawnień kombatanckich przyznanych przez Zarząd Wojewódzki Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w P. decyzją z dnia [...] czerwca 1988 r. z tytułu "utrwalania władzy ludowej" od [...] lipca 1945 r. do [...] grudnia 1947 r.
W uzasadnieniu decyzji przedstawiono ustalenie, iż działalność T.S. traktowana według dawniejszych przepisów jako kombatancka, polegała na służbie w Milicji Obywatelskiej. Biorąc pod uwagę, że uprawnienia przyznano wyłącznie z tytułu "utrwalania władzy ludowej" uznano, że ziściły się przesłanki stosowania powołanej podstawy prawej.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy T.S. podnosił, że od 9 lat ubiegał się o przyznanie uprawnień z tytułu określonego w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy kombatanckiej, to jest w związku z walkami z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii. Powoływał się w tym zakresie na zeznania dwóch świadków. Podawał, że brał bezpośredni udział w walkach z UPA, nie uczestniczył natomiast w zwalczaniu niepodległościowego podziemia.
Decyzją z dnia [...] czerwca 2001 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy własną wcześniejszą decyzję.
W motywach rozstrzygnięcia, obok wcześniej wyrażonego stanowiska, wyraził pogląd, że Milicji Obywatelska nie stanowiła zmilitaryzowanej służby państwowej i powołał się w tym zakresie na uchwałę NSA z dnia 12 czerwca 2000 r. sygn. OPS 5/00). Stwierdził też, że działając zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy kombatanckiej nie był obowiązany do dokonywania innych ustaleń, w szczególności czy istniały przesłanki do przyznania uprawnień z tytułu działalności określonej w art. 1 ust. 2, art. 2 i art. 4 tej ustawy.
T.S. wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji, której zarzucił naruszenie przepisów prawa, a mianowicie:
- - odpowiednich artykułów rozdziału II i III Konstytucji RP,
- - art. 1 § 1 ust. 5 w zw. z art. 90 § 2 kpa,
- - art. 25 ust. 2 ustawy kombatanckiej,
- - § 5 ust. 1, 2 i 3 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 12 lutego 1992 r. (Dz. U. nr 16, poz. 63), a nadto Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolnościach i Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych.
Orzekający w sprawie organ wniósł o oddalenie skargi z przyczyn wskazywanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie ze zdaniem pierwszym art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy kombatanckiej pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 - 1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalanie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, art. 2 oraz w art.
4. aktualnej ustawy. Biorąc pod uwagę, że skarżącemu przyznano uprawnienia z tytułu "utrwalania władzy ludowej" uzasadnione było twierdzenie, że zachodziły przesłanki wymienione w tym przepisie. Mieć jednak należało na względzie, że w zdaniu drugim art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy kombatanckiej ustawodawca przewidział sytuacje uzasadniające zachowanie uprawnień kombatanckich w tym dotyczącą prowadzenia działalności odpowiadającej któremuś z aktualnie uznawanych tytułów, a nadto fakt, iż skarżący konsekwentnie podnosił, że jego działalność, choć określana jako "utrwalanie władzy ludowej" obejmowała udział w walkach z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii, co oznaczało, że powoływał się na tytuł wymieniony w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy kombatanckiej.
Wbrew stanowisku orzekającego w sprawie organu wniosek (zarzut) osoby, której uprawnień dotyczy postępowanie o pozbawienie tych uprawnień na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy kombatanckiej, wskazujący na zachowanie uprawnień z tytułów określonych w tej ustawie, powinien być rozpoznany i rozstrzygnięty w postępowaniu weryfikacyjnym w sprawie o pozbawienie uprawnień kombatanckich (vide: uchwała 7 Sędziów NSA z 4 marca 2000 r., sygn. OPS 13/01, ONSA 2002 r./14/132). Zatem obowiązkiem organu administracji publicznej była ocena i wnikliwe rozpatrzenie zarzutu (wniosku) skarżącego powołującego się na tytuł wymieniony w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy kombatanckiej.
Orzekający w sprawie organ poprzestał na wyrażeniu poglądu, iż Milicja Obywatelska, w ramach służby w której skarżący miał uczestniczyć w walkach z UPA, nie była zmilitaryzowaną służbą państwową. Pogląd ten był trafny i odpowiadał utrwalonemu poglądowi orzecznictwa (por. m. in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 lutego 2001 r., OSND 2001/19/572). Niemniej jednak kierowanie się tym poglądem nie wyłączało możliwości przyjęcia, że działalność funkcjonariusza Milicji Obywatelskiej uczestniczącego w walkach z UPA odpowiadała tytułowi wymienionemu w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy kombatanckiej. Przepis ten określa jako kombatancką działalność polegającą na uczestniczeniu w walkach z UPA w jednostkach Wojska Polskiego.
Sąd orzekający w sprawie niniejszej podziela pogląd, według którego za uczestniczące w walkach w jednostkach Wojska Polskiego uznane być mogą osoby nie pełniące służby wojskowej, w tym funkcjonariusze MO, działające w warunkach poddania rozkazom wojskowym czy to w ramach specjalnych grup operacyjnych tworzonych w celu walk z oddziałami UPA czy też pojedynczo lub w mniejszych grupach (por.: wyrok Sądu Najwyższego z 29 sierpnia 2001 r., sygn. III RN 132/00, OSNP 2002/5/101, wyrok NSA z 22 sierpnia 2000 r., sygn. V SA 1756/99, LEX nr 49298, uzasadnienie uchwały 7 Sędziów NSA z 12 czerwca 2000 r., sygn. OPS 5/00, ONSA 2001/1/3).
W przedstawionej sytuacji dotyczącej wykładni prawa materialnego istotną wadą postępowania administracyjnego z punktu widzenia stosowania art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 kpa było zaniechanie oceny twierdzeń skarżącego oraz zaoferowanych przez niego dowodów w postaci zeznań dwóch świadków, które wskazywały na udział skarżącego w walkach z oddziałami UPA w 1947 r. w rejonie Bieszczad oraz na element pozostawania pod dowództwem wojskowym.
Odnosząc się do pozostałych zarzutów skarżącego dotyczących głównie niezgodności art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy kombatanckiej z Konstytucją RP zauważyć należało, że przepis ten kilkakrotnie był przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego. W szczególności w wyroku z dnia 15 kwietnia 2003 r. sygn. SK 4/02 (OTK - A 2003/4/31) Trybunał Konstytucyjny stwierdził zgodność tego przepisu z art. 2, art. 19 i art. 32 Konstytucji.
Z wymienionych powodów uchylono obie zapadłe w sprawie decyzje na podstawie art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270) orzekając w przedmiocie zwrotu kosztów sądowych stosownie do art. 200 tejże ustawy. Sąd nie stosował art. 152 upsa wychodząc z założenia, że kwestię wykonalności zaskarżonej decyzji reguluje przepis szczególny, to jest art. 26 ustawy kombatanckiej. Z przepisu tego wyprowadzić należy wniosek, że skutek pozbawienia uprawnień kombatanckich powstaje dopiero z chwilą prawomocności decyzji w tym przedmiocie, a więc w przypadku zaskarżenia takiej decyzji w chwili uprawomocnienia się orzeczenia sądu o oddaleniu lub odrzuceniu skargi.
W trakcie ponownego rozpatrywania sprawy konieczną będzie pełna ocena podnoszonych i udowadnianych przez skarżącego okoliczności dotyczących jego udziału w walkach z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii ze szczególnym uwzględnieniem elementu pozostawania pod rozkazami wojskowymi. Ustalenia w tym zakresie pozwolą na ocenę czy skarżący prowadził działalność odpowiadającą tytułowi z art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy kombatanckiej, a w konsekwencji, czy zachował uprawnienia kombatanckie.
/-/E.Podrazik /-/R.Batorowicz /-/A.Łaskarzewska
KB/