Uzasadnienie
Prezydent Miasta [...] (dalej Prezydent) decyzją z dnia 14 listopada 2022 r. nr [...] działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 dalej k.p.a.) w związku z art. 17, art. 20 ust. 1-3, art. 25 ust. 1, art. 32 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U z 2022 r. poz. 615 z późn. zm. dalej u.ś.r.) oraz rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1466) oraz rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 13 sierpnia 2021 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz. U. z 2021 r. poz. 1481) odmówił D. K. (dalej skarżąca lub strona)przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad W. K. (mężem).
Motywując rozstrzygnięcie organ wskazał, że wnioskiem z dnia 25 lutego 2022 r. strona zwróciła się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad Panem W. K..
Decyzją z dnia 09 maja 2022 r. nr [...] odmówiono przyznania wnioskowanego świadczenia.
Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 14 września 2022 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.
Ponownie rozpoznając sprawę organ wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej [...] o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego celem ustalenia:
- 1. Jakie czynności Pan W. K. wykonuje sam w domu i w związku z samoobsługą bez pomocy osób trzecich np. wstawanie, poruszanie się, korzystanie z toalety, ubieranie się, mycie, jedzenie ?
- 2. Jakie czynności pielęgnacyjne w związku z opieką nad Panem W. K. wykonuje Pani D. K. z jaką częstotliwością (proszę o wypełnienie dołączonego oświadczenia dotyczącego wykonywania czynności pielęgnacyjnych) ?
- 3. Czy Pan W. K. jest w stanie samodzielnie funkcjonować ?
Wezwaniem z dnia 03-10-2022 r. nr [...] zobowiązano skarżącą do uzupełnienia brakujących dokumentów w postaci:
- - złożenie oświadczenia czy została jej przyznana renta od 01 września 2022 r. (poprzednie świadczenie rentowe było przyznane do 31 sierpnia 2022 r.) jeżeli tak proszę o dostarczenie kopii decyzji o przyznaniu renty;
- - w przypadku odmowy przyznania świadczenia rentowego prośba o dostarczenie kopii decyzji;
- - w przypadku braku wystąpienia o przedłużenie świadczenia rentowego prośba o złożenie stosowanego oświadczenia
W toku przeprowadzonego w dniu 12 października 2022 r. wywiadu środowiskowego nie uzyskano odpowiedzi na punkt 1 wniosku o przeprowadzenie wywiadu tj. jakie czynności Pan W. K. wykonuje sam w domu i w związku z samoobsługą bez pomocy osób trzecich (np. jedzenie, korzystanie z toalety, ubieranie się, mycie).
W wywiadzie wskazano, że Pan W. K. z uwagi na liczne problemy zdrowotne tj. stan po dwóch zawałach serca, cukrzyca, zakrzepica żył, problemy z tarczycą, niewydolność nerek oraz owrzodzenie nóg jest całkowicie zależny od pomocy w formie usługowej ze strony drugiej osoby. (...) D. K. osobiście wykonuje całodobowo wobec swojego męża takie czynności jak: pobudka, higiena osobista, pomoc podczas przemieszczania się po lokalu mieszkalnym, pomoc podczas: zmiany odzieży, wykonywania ćwiczeń fizycznych, wykonywanie pomiarów ciśnienia tętniczego, glukozy, podanie leków, asysta podczas wizyt lekarskich, wykonywanie masaży i oklepywań. D. K. przygotowuje dla swojego męża posiłki, dba o higienę otoczenia, w którym przebywa mąż, a także załatwia wszelkie sprawy urzędowe oraz kontaktuje się na bieżąco z lekarzami specjalistami [...]".
Do wywiadu został dołączony wykaz czynności pielęgnacyjnych wykonywanych podczas opieki nad W. K..
Z wykazu wynika, iż czynnościami pielęgnacyjnymi, które wykonuje skarżąca są:
- - pobudka: 8.00
- - higiena, 2 x dziennie 8.15-9.00;
- - prowadzenie do toalety, podmywanie;
- - ćwiczenia fizyczne, 2 x dziennie;
- - mierzenie ciśnienia, 2 x dziennie;
- - mierzenie poziomu cukru, 2 x dziennie;
- - masaże, oklepywanie, tak
- - czuwanie podczas snu, tak.
Strona nie wskazała w żadnej pozycji czasu trwania czynności. Jeżeli chodzi o podanie godzin "od...do", to szczegółowo wypisano tylko godziny przy pobudce i higienie. Resztę czynności opiekuńczych wskazano, że są wykonywane od 9.00-23.00.
W dniu 20 października 2022 r. zostało dostarczone do [...] Centrum Świadczeń orzeczenie lekarza orzecznika ZUS potwierdzające, iż D. K. jest częściowo niezdolna do pracy do 30 września 2025 r.
Do wywiadu została dostarczona decyzja ZUS z dnia 01 marca 2022 r. nr [...] o waloryzacji renty.
Organ wskazał, że skarżąca mimo wystosowanego wezwania do pełnomocnika nie dostarczyła decyzji ZUS o przyznaniu renty lub odmowy jej przyznania, ani nie złożyła stosowanego oświadczenia. Fakt, iż D. K. jest częściowo niezdolna do pracy nie przesądza o pobieraniu renty.
Po ponownej analizie sprawy organ I instancji ponownie orzekł o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na - niespełnienie przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1 tj. rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodejmowanie celem sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Prezydent wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za sam fakt sprawowania opieki, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia, powodowanych koniecznością sprawowania tej opieki. Opieka ta musi być w takim wymiarze, aby uniemożliwiła wykonywanie pracy zarobkowej a nadto w takim wymiarze (zakresie), który w okolicznościach sprawy wyklucza aby opiekun miał możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej.
Organ I instancji w toku wywiadu nie uzyskał odpowiedzi na zadane pytanie w punkcie 1 wniosku tj. jakie czynności Pan W. K. wykonuje sam w domu i w związku z samoobsługą bez pomocy osób trzecich (np. jedzenie, korzystanie z toalety, ubieranie się, mycie).
Czynności takie jak: zakupy, przygotowanie odzieży, przyrządzanie posiłków, nabywanie i podawanie leków, sprzątanie mieszkania, pranie, robienie zakupów są wykonywane w ramach pomocy świadczonej przez członków rodziny a w przypadku D. K. wynikają również ze wspólnego zamieszkiwania i prowadzenia gospodarstwa domowego oraz wynikają również z art. 23 Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego, zgodnie z którym małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy.
W ocenie organu I instancji nie da się ww. czynności pielęgnacyjnych wykonywać wszystkich na raz od 9.00-23.00.
Wskazano, że do wniosku dołączono orzeczenie z Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności [...] z dnia 25-01-2022 roku nr [...] z którego wynika, iż niepełnosprawność W. K. stopniu znacznym Pana W. K. istnieje od [...] listopada 2021 r. tj. w wieku 63 lat, zatem niepełnosprawność Pana W. K. nie powstała przed ukończeniem 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. W ocenie organu mimo wyroku Trybunału Konstytucyjnego sygn. K 38/13 nie zmieniono ustawy o świadczeniach rodzinnych, więc przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r. pozostaje aktualna i podlega ocenie przy rozpatrywaniu wniosku.
Organ końcowo wskazał, że osoba uprawniona do świadczenia rentowego ma prawo wystąpić do organu emerytalno- rentowego z wnioskiem o zawieszenie wypłaty renty. Zawieszenie wypłaty nie skutkuje, że tym samym osoba traci prawo do renty. Oznacza to jedynie, że wstrzymane zostało jej źródło dochodu, które na jej wniosek może zostać odwieszone.
Od powyższej decyzji D. K. reprezentowana przez adwokata wniosła odwołanie, zarzucając decyzji Prezydenta Miasta [...] naruszenie
- a) art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez jego zastosowanie bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną, ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby;
- b) Art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez jego zastosowanie mimo derogacyjnego skutku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26.06.2019 sygn. akt. SK 2/17,
- c) Art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez uznanie, iż w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej też jako SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 3 kwietnia 2023 r. nr [...], działając na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 roku o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz. U. 2018, poz. 570), art. 107 § 1, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 1, art. 2, art. 3, art. 17, art. 23 u.ś.r. orzekło o utrzymaniu w mocy rozstrzygnięcia organu I instancji.
Odnosząc się do kwestii daty powstania niepełnosprawności W. K. Kolegium wskazało, że Trybunał Konstytucyjny, w wyroku z dnia 21.10.2014 r. sygn. akt: K 38/13 stwierdził, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w punkcie 1 w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Art. 17 ust. 1b u.ś.r., od momentu wejścia w życie w/w wyroku Trybunału, nie może być stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu. Nieuprawnione więc było powołanie się przez organ I instancji na art. 17 ust. 1b w kontekście odmowy przyznaia wnioskowanego świadczenia.
Dalej SKO wskazało, że małżonkowie zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązani są, każdy według swych sił oraz możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli (art. 27 k.r.o.). Także zgodnie z art. 23 k.r.o. małżonkowie obowiązani są do wspólnego pożycia, wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli.
Z akt sprawy wynika, iż państwo D. i W. K. mieszkają wraz z dorosłą córką skarżącej - Z. K. i jej rodziną. D. i W. K. nie posiadają wspólnych dzieci. Małżonkowie prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Skarżąca całodobowo, osobiście sprawuje opiekę nad swoim mężem, wykonuje wobec męża wszystkie czynności związane z utrzymaniem higieny osobistej, przygotowuje posiłki, dba o higienę otoczenia, w którym przebywa, a także załatwia wszelkie niezbędne sprawy urzędowe oraz kontaktuje się na bieżąco z lekarzami specjalistami. W. K. posiada dwoje dorosłych dzieci, z którymi nie ma kontaktu od wielu lat. Z tabeli czynności wykonywanych podczas opieki nad mężem wynika, iż skarżąca: 2 razy dziennie zajmuje się higieną osobistą męża, prowadzi go do toalety, przygotowuje ubrania i pomaga w ubieraniu, 2 razy dziennie mierzy ciśnienie i poziom insuliny, 2 razy dziennie podaje leki, 2 razy dziennie pomaga w ćwiczeniach fizycznych.
Z treści orzeczenia lekarza orzecznika ZUS wynika, iż pani D. K. jest częściowo niezdolna do pracy do [...] września 2025 r. Do wywiadu została dostarczona decyzja ZUS z dnia 1 marca 2022 r. o waloryzacji renty.
SKO, odnosząc się do zarzutów odwołania, iż fakt pobierania przez skarżącą renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie stanowi przesłanki uniemożliwiającej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, wskazało, że winna ona wybrać świadczenie, które woli otrzymywać. Osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera rentę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. O ile więc renta jest prawem niezbywalnym, to uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w postaci posiadania prawa do renty. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla rencisty, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do renty, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do renty skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
SKO wskazało, że w treści decyzji z dnia 14 września 2022 r. poinformowało stronę i jej pełnomocnika, iż w przypadku zbiegu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, organ I instancji ma obowiązek uzyskać od wnioskodawczyni oświadczenie o wyborze świadczenia, tj. czy zamierza nadal pobierać rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, czy też świadczenie pielęgnacyjne zamiast renty - jeśli to świadczenie zostanie jej przyznane. Wobec braku oświadczenia pani D. K. o rezygnacji z renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy z chwilą ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest możliwe uwzględnienie odwołania.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu D. K. reprezentowana przez adwokata podała, że zaskarża w całości decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego decyzją z dnia 3 kwietnia 2023 r. nr [...], wnosi o jej uchylenie i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, jak i zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania. Skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj.: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez jego zastosowanie mimo derogacyjnego skutku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26.06.2019 sygn. akt. SK 2/17.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało swoje stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skarga jest zasadna.
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja z dnia 3 kwietnia 2023 r. Samorządowego Kolegium Odwoławczego nr [...] utrzymująca w mocy decyzję wydaną przez Prezydenta Miasta [...] z dnia 14 listopada 2022 r., znak: [...], którą odmówiono skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem.
Z akt sprawy wynika, że skarżąca sprawuje opiekę nad mężem W. K., który na mocy Orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia 25 stycznia 2022 roku nr [...] został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności - na stałe. Skarżąca nie pracuje, utrzymuje się z renty tytułu częściowej niezdolności do pracy, którą przyznano jej do dnia 30 wrzesnia 2025 r. (por. Orzeczenie lekarza orzecznika ZUS- k. [...]).
Organ I instancji jako podstawę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego powołał m.in. art. 17 ust. 1b u.ś.r. Należy wskazać, że ww. przepis nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. (sygn. akt K 38/13) art. 17 ust. 1b u.ś.r. został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.
W ocenie Trybunału zróżnicowanie uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego od powstania niepełnosprawności najpóźniej przed ukończeniem 25 roku życia jest niezgodne z Konstytucją RP, dlatego art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści po wejściu w życie omawianego orzeczenia. W związku z tym oceny spełnienia przesłanek niezbędnych do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem kryterium wiekowego określonego wart. 17 ust. 1b. u.ś.r. W tym zakresie stanowisko przyjęte w zaskarżonej decyzji Kolegium jest zatem prawidłowe.
Mimo odmiennego od Prezydenta uznania, że zakres opieki wykonywanej nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem uniemożliwia skarżącej podjęcie zatrudnienia, Kolegium stwierdziło, że za odmową przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia przemawiało uzyskiwanie przez nią renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. - świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Kolegium wskazało, że umożliwiło skarżącej wybór pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym a rentą, a wobec braku jego dokonania niemożliwe stało się przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego.
Sąd powyższego stanowiska Kolegium nie podziela, a to z następujących względów.
Wyrokiem z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. SK 2/17 Trybunału Konstytucyjnego orzeczono w pkt I, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 i 2354 oraz z 2019 r. poz. 60, 303, 577, 730 i 752) w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, zaś w pkt II orzeczono, że przepis wymieniony w części I, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej.
Wyrok ten opublikowany został w Dzienniku Ustaw w dniu 8 lipca 2019 r. (Dz.U.2019.1257) w związku z czym co najmniej od dnia 9 stycznia 2020 r., w następstwie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. SK 2/17, norma prawna zakodowana w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. musi być odczytywana w ten sposób, że zawarte w niej wyłączenie przysługiwania świadczenia pielęgnacyjnego osobom posiadającym ustalone prawo do wskazanych w tym przepisie świadczeń nie obejmuje sytuacji gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.
Przypomnieć bowiem trzeba, iż zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, przy czym w myśl art. 190 ust. 3 Konstytucji skutkiem prawnym stwierdzenia niezgodności aktu normatywnego z konstytucją jest utrata mocy obowiązującej tego aktu.
Z powszechnego charakteru wyroków Trybunału Konstytucyjnego, o którym mowa w art. 190 ust. 1 Konstytucji i utraty mocy obowiązującej zaskarżonego przepisu (art. 190 ust. 3 Konstytucji RP), wynika, że możliwość rozstrzygnięcia sprawy z pominięciem derogowanego przepisu odnosi się zasadniczo do wszystkich spraw, w których niekonstytucyjny przepis był podstawą orzeczenia o prawach osób uprawnionych, bez względu na to, kto i w jakim trybie zwrócił się do Trybunału Konstytucyjnego z odpowiednim żądaniem. Na gruncie stanu faktycznego kontrolowanej sprawy nie jest przy tym konieczne czynienie rozważań dotyczących kwestii obowiązywania spornej regulacji w okresie pomiędzy ogłoszeniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego, a upływem wskazanego w nim terminu odroczenia utraty mocy obowiązującej sprzecznej z Konstytucja regulacji.
Wobec braku jakiegokolwiek innego przepisu szczególnego regulującego sytuację prawną osób sprawujących opiekę, które mają ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, w zakresie przysługiwania im uprawnienia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, jak też przepisów uzależniających przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od sytuacji majątkowej osoby uprawnionej, względnie braku osiągania przez nią dochodów ze źródeł innych niż zatrudnienie lub inna praca zarobkowa bądź źródła wskazane w art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r., uznać należy, że osoby mające ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy mogą uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach ogólnych, to jest po spełnieniu wymogów wynikających z art. 17 ust. 1 lub ust.1a u.ś.r. i w wysokości wynikającej z jednoznacznego brzmienia art. 17 ust. 3 tej samej ustawy.
Zauważyć nadto należy, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. SK 2/17, odroczył utratę mocy obowiązującej uznanego za niekonstytucyjny przepisu o 6 miesięcy uznając, że wydanie orzeczenia stwierdzającego niezgodność zaskarżonego przepisu z Konstytucją będzie skutkowało koniecznością poczynienia przez Skarb Państwa znacznych nakładów, które nie zostały ujęte w obowiązującej ustawie budżetowej. W związku z utratą mocy obowiązującej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. nieodzowna stanie się wypłata świadczenia pielęgnacyjnego osobom znajdującym się w tożsamej sytuacji, jak skarżący w niniejszej sprawie. To zaś wymaga dokładnego oszacowania środków, które muszą być dodatkowo przeznaczone na wypłatę świadczeń pielęgnacyjnych osobom uprawnionym, a następnie ujęcie ich w ustawie budżetowej.
Pomimo upływu wskazanego wyżej terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego, prawodawca nie wprowadził w ustawie o świadczeniach rodzinnych jakichkolwiek regulacji ograniczających wysokość świadczenia pielęgnacyjnego, czy też możliwość jego uzyskania, dla sprawujących opiekę osób mających ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.
Podsumowując tę część rozważań stwierdzić należy, iż w następstwie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. SK 2/17 norma prawna zakodowana w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. musi być odczytywana w ten sposób, że zawarte w niej wyłączenie przysługiwania świadczenia pielęgnacyjnego osobom posiadającym ustalone prawo do wskazanych w tym przepisie świadczeń, nie obejmuje sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.
Sąd rozpoznający niniejszą skargę wyraża stanowisko, że osoby mające ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, mogą uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach ogólnych, to jest po spełnieniu wymogów wynikających z art. 17 ust. 1 lub ust. 1a u.ś.r. i w wysokości wynikającej z jednoznacznego brzmienia art. 17 ust. 3 tej samej ustawy (tak wyrok NSA z 11 sierpnia 2022 r., sygn. I OSK 2052/21 oraz wyroki WSA w Poznaniu z dnia 28 kwietnia 2021 r., sygn. II SA/Po 758/20, z 16 grudnia 2021 r., sygn. II SA/Po 730/21 – wszystkie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem https://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query, dalej CBOSA).
W ocenie Sądu w składzie orzekającym, z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. SK 2/17, jedynie eliminującego treść normy prawnej uznanej przez Trybunał za sprzeczną z regulacjami rangi konstytucyjnej nie można wyprowadzić wniosku, by w następstwie tego wyroku doszło do ustanowienia uprawnienia do prawa wyboru korzystniejszego świadczenia pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym a rentą z tytułu częściowej niezdolności do pracy, czy też do ustanowienia obowiązku dokonywania takiego wyboru.
D. K. nie musiała, w opinii Sądu, występować do ZUS z wnioskiem o zawieszenie prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Jak wynika z powyższych rozważań Sądu, skarżąca mogła ubiegać się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego jednocześnie pobierając rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Wypłata dwóch świadczeń naraz jawić się może jako pewne uprzywilejowanie. Zwrócić należy uwagę, że zdarzyć się może sytuacja, w której opiekun osoby niepełnosprawnej rezygnując z zatrudnienia nadal uzyskuje dochody z innych źródeł (np. z najmu mieszkania, papierów wartościowych itp.). Uprzywilejowanie to nie ma więc charakteru rażącego, a co więcej, do takiego uprzywilejowania pośrednio doprowadził Trybunał Konstytucyjny w powołanym wyroku o sygn. SK 2/17, stwierdzając, że utraciła moc regulacja czyniąca prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy (opiekuna) negatywną przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Uprawniony do takiej renty ma po prostu prawo do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Za taki stan rzeczy ponosi odpowiedzialność prawodawca. Po wyroku SK 2/17 nie uczyniono bowiem nic – co już podkreślono wyżej – aby wprowadzić ustawowe rozwiązania regulujące specyficzny status opiekunów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego posiadających jednocześnie rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Należy więc przyjąć, że na chwilę obecną uprawnienia takich osób są takie, jak to wprost wynika z zestawienia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. z sentencją wyroku SK 2/17.
Wobec powyższego Sąd uznał, że skarżąca mogła wystąpić o świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem i nie musiała, wbrew stanowisku Kolegium, rezygnować z renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Zaistniała więc konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta [...] jako wydanych z naruszeniem art. 17 ust. 1 w zw. z ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.
Ponownie rozpoznając sprawę organ zastosuje się do wskazań zawartych w niniejszym uzasadnieniu, rozpozna ponownie wniosek skarżącej, mając w szczególności na uwadze stanowisko Sądu, że osoba pobierająca rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie musi z niej rezygnować aby uzyskać (jednocześnie pobierać) świadczenie pielęgnacyjne. Sąd przyjmuje również stanowisko, że skoro z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności wynika, iż dana osoba wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, to organ nie jest uprawniony do podważania orzeczenia lekarskiego i samodzielnego ustalania zakresu sprawowanej opieki i jej wpływu na możliwości podjęcia pracy przez opiekuna.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz. 259, dalej p.p.s.a.), uchylił zaskarżoną decyzję SKO [...] i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...]. O kosztach postępowania Sąd orzekł w pkt II wyroku w oparciu o art. 200 p.p.s.a. z związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. zasądzając na rzecz skarzącej kwotę 480 zł tytułem zwrotu kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika.
Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a, zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.