Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...] 2014 r. nr [...] po rozpoznaniu odwołania G. M. od decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia [...] 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego na wymianę, transport i montaż drzwi wejściowych w łącznej kwocie 1.000 zł utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Decyzję tę wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Prezydent Miasta P. decyzją z dnia [...] 2013 r., wydaną na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 1 oraz art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182 ze zm.), dalej: u.p.s., po rozpoznaniu wniosku G. M. z dnia 26 września 2013 r. odmówił jej przyznania zasiłku celowego na wymianę, transport i montaż drzwi wejściowych w łącznej kwocie 1.000 zł. Wyjaśnił, że w dniu 7 października 2013 r. zaktualizowano wywiad środowiskowy ze stroną i ustalono, że jest ona schorowana, prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, utrzymuje się ze środków z pomocy społecznej, w tym z zasiłku okresowego w kwocie 418 zł/miesiąc. Strona utrzymuje również zasiłki celowe na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych, w tym na zakup żywności (250 zł/m-c) oraz leków i leczenie (jednorazowo – 300 zł). Organ I instancji wskazując, że kryterium dochodowe wynosi dla osób prowadzących samodzielne gospodarstwo domowe zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. 542 zł, uznał, że strona spełnia to kryterium.
Mimo to Prezydent Miasta P., wskazując, że na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. pomocy w formie zasiłku celowego może być przyznana na zaspokojenie potrzeby bytowej, stwierdził, że wymiana, transport i montaż drzwi w łącznej kwocie 1.000 zł nie stanowi niezbędnej potrzeby bytowej. Wymiana drzwi wejściowych i to sprawnych, nieuszkodzonych, co zostało sprawdzone przez pracownika socjalnego, stanowi remont domu, który nie służby zaspokojeniu niezbędnej potrzeby bytowej, która mogłaby wpłynąć na życie lub zdrowie wnioskodawczyni.
W odwołaniu od tej decyzji G. M. podniosła, iż w sprawie powinno się uwzględnić okoliczność, iż w domu ma stare i uszkodzone drzwi, co powoduje – wskutek ich wypaczenia – znaczną utratę ciepła. Jej zdaniem przyznanie prawidłowo obliczonej pomocy finansowej na wymianę, transport i montaż drzwi jest więc niezbędne.
Kolegium utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję podzieliło stanowisko organu I instancji. Uznało, iż zgłoszona przez stronę potrzeba nie jest niezbędną potrzebą bytową w rozumieniu art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., albowiem trudno przyjąć, by działanie polegające na polepszeniu substancji mieszkaniowej była drobnym remontem mieszczącym się w ramach niezbędnej potrzeby bytowej, której brak zaspokojenia zagraża życiu lub zdrowiu.
G. M. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P., wskazując, iż wykazała nagłą potrzebę wymiany drzwi bez podania najniższej ceny. Zaznaczyła, iż nie jest prawdą, by otrzymywała systematycznie pomoc.
W odpowiedzi Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
W piśmie procesowym z dnia 21 maja 2014 r. skarżąca podała, że drzwi wejściowe do jej domu były wielokrotnie naruszane i naprawiane. Mają też trwałe uszkodzenia, nienadające się do naprawy. Skarżąca wskazała, że opis stanu tych drzwi sporządzony przez pracownika socjalnego był niewystarczający. Skarżąca dodała też, że ubytek ciepła przez drzwi nie odgrywa obecnie żadnej roli, albowiem z uwagi na niezapłacone rachunki dom odcięto od cieplika i od gazu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skargę należało oddalić, albowiem zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta P. są zgodne z obowiązującymi w dacie ich wydania przepisami prawa materialnego oraz z przepisami postępowania.
Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie była decyzja SKO w P. z dnia [...] 2014 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] 2013 r. odmawiającą przyznania skarżącej zasiłku celowego na wymianę, transport i montaż drzwi wejściowych w łącznej kwocie 1.000 zł. Materialnoprawną podstawą decyzji wydanych w niniejszej sprawie były przepisy art. 39 ust. 1 i 2 ups. Zgodnie z art. 39 ust. 1 ups w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 ups).
Zgodnie z art. 8 pkt 1 ups prawo do świadczeń pieniężnych, w tym m.in. w formie zasiłku celowego, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, które dochód nie przekracza 477 zł.
Co istotne zasiłek celowy należy do fakultatywnych form pomocy społecznej, co oznacza, że świadczenie to może, ale nie musi zostać przyznane, nawet w przypadku spełnienia przez wnoszącego o taki zasiłek przesłanek do jego przyznania. Spełnienie przez wnioskodawcę warunków ustawowych, zarówno co do kryterium dochodowego, określonego w art. 8 ust. 1 u.p.s., jak i w zakresie wystąpienia jednej z przesłanek wymienionych w art. 7 pkt 1-15 u.p.s. (np. ubóstwo, bezrobocie, czy niepełnosprawność), nie jest równoznaczne z obowiązkiem przyznania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej. Przyznanie bądź odmowa przyznania przedmiotowego świadczenia, ze względu na jego uznaniowy charakter, uzależnione jest dodatkowo od oceny organu dokonanej w ramach art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ust. 4 u.p.s. (vide: wyrok WSA w Gliwicach z dnia 21 września 2012 r., sygn. akt IV SA/GL 1144/11, Lex nr 1222446).
Stosownie do przepisu art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. W doktrynie wskazuje się, że w przepisie tym zawarta jest jedna z konstytucyjnych zasad, na których opiera się ustrój Rzeczypospolitej Polskiej i zarazem fundamentalna zasada pomocy społecznej. Mowa tu o pomocniczości (subsydiarności). Treść zasady pomocniczości, kształtowana przez prawne uregulowania, odwołuje się do samodzielności obywateli (...). Zasada pomocniczości, odwołując się do samodzielności jednostek, podkreśla również ich odpowiedzialność. Państwo nie może ograniczać inicjatywy obywateli, wyręczać ich, pozbawiać możliwości wyboru, ani przejmować za nich odpowiedzialności.
Należy umacniać pierwszeństwo i autonomię jednostki. Z zasady tej wynika nie tylko zachęta do działania, ale wręcz dezaprobata dla pasywności i nadopiekuńczości państwa. Innymi słowy zasadę pomocniczości można sprowadzić do zakazu wyręczania jednostki z zadań, które może ona zrealizować samodzielnie, zaś pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy jednostka w sytuacji kryzysowej przestaje być samowystarczalna. Analizowany przepis przewiduje zastosowanie pomocy społecznej przy łącznym spełnieniu dwóch przesłanek: wystąpienia trudnej sytuacji życiowej i niemożliwości jej samodzielnego przezwyciężenia (vide: I. Sierpowska, Komentarz do art. 2 ustawy o pomocy społecznej, źródło: Lex Omega).
Należy podkreślić, że ustawodawca wskazując, że jednostka powinna w pierwszej kolejności liczyć na własne "uprawnienia", "zasoby" i "możliwości" nie definiuje tych pojęć. Powinny być one każdorazowo indywidualnie badane i oceniane. Z pewnością jednak chodzi tu o wszelkie wierzytelności, możliwości dochodzenia innych praw majątkowych, wartościowe rzeczy ruchome i nieruchomości, a także uprawnienia alimentacyjne.
Wobec powyższego należy stwierdzić, że wykładni art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. należy dokonywać w świetle powołanej zasady pomocniczości (art. 2 ust. 1 u.p.s.), a także w świetle celów i możliwości pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 u.p.s.).
Mając na względzie, że przyznanie świadczenia zależy od uznania organu rozstrzygającego sprawę przyjmuje się, że uznanie to doznaje ograniczeń w świetle brzmienia art. 7 k.p.a. Oznacza to, że organ winien z urzędu lub na wniosek strony podejmować wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z tej przyczyny organ działając w ramach uznania winien przeprowadzić wnikliwe postępowanie zmierzające do oceny stwierdzonego stanu faktycznego. Nie wyklucza to możliwości odmowy przyznania świadczenia (wyrok NSA z dnia 18 maja 1999 r., sygn. akt II SA/Gd 25/98, LEX nr 44078), lecz nakłada na organ obowiązek każdorazowego precyzyjnego wskazania przesłanek odmowy udzielenia świadczenia. Konieczność uzasadnienia rozstrzygnięcia związana jest również z obowiązującą w postępowaniu administracyjnym zasadą przekonywania (art. 11 k.p.a.).
W niniejszej sprawie nie budziło sporu, że skarżąca spełnia kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 ups. Jest bowiem osobą samotnie gospodarującą, która nie uzyskuje dochodów. Jednocześnie, jak wynika z ustaleń organu I instancji, jest ona wspierana w formie zasiłku okresowego i zasiłków celowych na zakup leków, odzieży i obuwia oraz na leczenie. W dacie wydania zaskarżonej skarżąca pobierała zasiłek okresowy w kwocie 418 zł miesięcznie i zasiłki celowy na zakup leków i leczenie w kwocie 300 zł oraz na zakup odzieży i obuwia – 350 zł. Jednocześnie organ I instancji ustalił jej stałe wydatki związane z utrzymaniem domu na kwotę ok. 300 zł (opłaty za energię elektryczna i wodę). Istotną okolicznością w niniejszej sprawie jest fakt, że skarżąca jest właścicielką domu, w którym mieszka, w którym to chciałaby dokonać wymiany drzwi wejściowych i na ten cel przeznaczyć środki z zasiłku celowego.
Ów dom jest dwukondygnacyjny. Oznacza to, że skarżąca dysponuje znacznym majątkiem w postaci posiadanej nieruchomości. Jednocześnie wnosi o przyznanie zasiłku celowego na wymianę drzwi wejściowych w tym domu, wskazując, że są one uszkodzone i z tego powodu w domu powstają ubytki ciepła.
Nie kwestionując stanowiska skarżącej co do stanu technicznego drzwi wejściowych w zamieszkałym przez nią domu, Sąd pragnie wskazać, że potrzeba skarżącej nie sprowadza się do bieżącej naprawy, drobnego remontu czy naprawy w mieszkaniu, lecz do kosztownej wymiany drzwi wejściowych (kwota 1.000 zł). W związku z tym trafnie organy orzekające przyjęły, że treść żądania nie odpowiada pojęciu "niezbędnej potrzebie bytowej", w rozumieniu art. 39 ust. 1 ups.
Ponadto stwierdzić należy, że skarżąca dysponując tak znaczącym majątkiem, jakim jest dom dwukondygnacyjny z nieruchomością gruntową, nie wykorzystuje własnych zasobów celem poprawy swej sytuacji materialnej. Jak się wydaje, brak jest przeszkód ku temu, by część domu nawet w stanie do remontu, niezamieszkała przez skarżącą, została wynajęta i przynosiła jej dochód, ewentualnie, by całą nieruchomość sprzedać i uzyskać środki na kupno adekwatnego do potrzeb i możliwości finansowych skarżącej mieszkania oraz środki na zaspokojenie codziennych potrzeb. Stanowczo zaś sprzeczne z zasadą pomocniczości byłoby kosztowne finansowanie wymiany drzwi wejściowych dwukondygnacyjnego domu skarżącej, w którym zamieszkuje ona samodzielnie i którą nie stać z własnych dochodów na jego utrzymanie.
Ponadto Sąd pragnie zwrócić uwagę, że system prawa na pierwsze miejsce wśród instytucji pomocy osobom będącym w niedostatku, zgodnie z zasadą subsydiarności, wysuwa obowiązek alimentacyjny (vide: wyrok SN z dnia 3 września 1998 r.- I CKN 908/97 - OSNC 3/99/53 z g glosą T. Smyczyńskiego - OSP 10/99/ 173, akceptowany przez M. Andrzejewskiego: "Ochrona praw dziecka w rodzinie dysfunkcyjnej" Zakamycze 2003, s. 147 i n.). Z tej przyczyny organ pomocy społecznej powinien każdorazowo w drodze wywiadu środowiskowego ustalać, czy potrzeby skarżącej nie mogą zostać w całości lub w części zaspokojone przez osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Zgodnie z art. 128 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (Dz. U. z 1964r. Nr 9, poz. 59 ze zm.) obowiązek dostarczania środków utrzymania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej albo rodzeństwo. Skarżąca zaś na rozprawie przed Sądem przyznała, że ma dwoje dzieci.
Stąd też organ winien rozważać, czy oprócz pomocy publicznej, skarżąca nie mogłaby skorzystać z przysługującego jej uprawnienia do żądania pomocy od osób obciążonych wobec niej obowiązkiem alimentacyjnym.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) oddalił skargę.