Uzasadnienie
Decyzją nr [...] z dnia [...] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny - działając na podstawie art. 104 § 1, 2 kpa oraz art. 4, 25 i 27 ustawy z dnia 14 marca 1985r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tekst jednolity Dz. U. z 1998r. Nr 90, poz. 575 ze zmian.) oraz art. 3 ustawy z dnia 13 września 1996r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. Nr 132, poz. 622) - nakazał po rozpatrzeniu protokołu kontroli sanitarnej z dnia [...] listopada 2002r., zarządził doprowadzić do należytego stanu sanitarno - technicznego wiaty przystanków PKS w miejscowościach P., G., M., K., K., D., D. oraz F. w terminie do dnia [...] kwietnia 2003 r. Adresatem tego nakazu zostało Przedsiębiorstwo "A" w T. W uzasadnieniu decyzji podniesiono, iż w trakcie kontroli sanitarnej przedmiotowych wiat przystankowych w miejscowościach wyżej wymienionych stwierdzono brudne ściany, uszkodzone dachy i ubytki cegieł w ścianie. Jako podmiot zobowiązany do przywrócenia ich właściwego stanu sanitarno - technicznego uznano przy tym Przedsiębiorstwo "A" w T. jako użytkownika wiat.
W odwołaniu wniesionym od tej decyzji Przedsiębiorstwo "A" w T. wniosło o uchylenie powyższej decyzji, jako wydanej z rażącym naruszeniem przepisu art. 3 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, zgodnie z którym czynności te należą do obowiązkowych zadań własnych gminy. Według odwołującego, Gmina M. jako jedyny właściciel spornych wiat przystankowych jest zobowiązana do administrowania tymi przystankami oraz utrzymania ich w odpowiednim stanie sanitarnym i technicznym. Przedsiębiorstwo "A" nie jest przy tym użytkownikiem, ani podmiotem władającym w jakikolwiek sposób przystankami.
Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z dnia [...] nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 kpa utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie I instancji. Organ odwoławczy powołał się na przepis art. 5 ust. 3 powyżej cytowanej ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, według którego uprzątnięcie błota, śniegu, lodu i innych zanieczyszczeń z przystanków komunikacyjnych należy do obowiązków przedsiębiorców użytkujących tereny służące komunikacji publicznej.
W skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego Przedsiębiorstwo "A" w T. zażądało uchylenia w całości decyzji Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego jako niezgodnej z prawem materialnym. Strona skarżąca podniosła, że nie jest właścicielem wiat, ani nie zawierała żadnych cywilnoprawnych umów dotyczących ich użytkowania, wobec czego to nie ona, a Gmina M. powinna być adresatem przedmiotowego nakazu.
W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumenty zawarte w uzasadnieniu swojej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Niniejsza sprawa zainicjowana wniesieniem skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie przepisów ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku -Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) i ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zmian.) w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1271). Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie są natomiast uprawnione do merytorycznego rozstrzygania o przedmiocie sprawy.
Również w myśl art. 3 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sądy administracyjne kontrolują zaskarżone akty tylko w zakresie ich zgodności z prawem i nie mają uprawnień do merytorycznego rozstrzygania sprawy. Jednocześnie z przepisu art. 134 § 1 ostatnio cytowanej ustawy wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Organ inspekcji sanitarnej I instancji podał jako podstawę prawną swojej decyzji - nakazującej Przedsiębiorstwu "A" w T. doprowadzenie przedmiotowych wiat przystankowych do należytego stanu sanitarno-technicznego - art. 3 ustawy z dnia 13 września 1996r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. Nr 132, poz. 622 ze zmian.). Zgodnie jednak z jego brzmieniem podmiotem odpowiedzialnym za utrzymanie czystości i porządku na terenie gmin są właśnie gminy i to w ramach wykonywania obowiązkowych zadań własnych (art. 3 ust. 1 ustawy). Szczegółowe obowiązki gminy w tym zakresie określone są w art. 3 ust. 2 ustawy. Dopiero w uzasadnieniu orzeczenia organu odwoławczego oraz w jego odpowiedzi na skargę powołano się na przepis art. 5 ust. 3 powyższej ustawy, zgodnie z którym uprzątnięcie i pozbycie się błota, śniegu, lodu i innych zanieczyszczeń z przystanków komunikacyjnych należy do obowiązków przedsiębiorców użytkujących tereny służące komunikacji publicznej.
W ocenie Sądu przepis ten nie mógł być jednak zastosowany w niniejszej sprawie. Nie ulega wątpliwości, iż czyni on wyjątek od opisanej powyżej zasady utrzymywania czystości i porządku przez gminy czy właścicieli nieruchomości (art. 5 ust. 1 ustawy), uznając jednoznacznie przedsiębiorców użytkujących tereny służące komunikacji publicznej - a więc również i przystanki autobusowe - za jedyne podmioty odpowiedzialne za usuwanie z nich rozmaitych zanieczyszczeń (zob. m.in. W. Radecki, Utrzymanie czystości i porządku w gminach. Komentarz, Dom Wydawniczy ABC, 2005). Chodzi tu jednak wyłącznie o nakaz sprzątania i usuwania błota, śniegu, lodu czy ewentualnie innych zanieczyszczeń.
Niniejsza sprawa dotyczy natomiast wydania nakazu doprowadzenia wiat przystanków PKS położonych na terenie różnych miejscowości Gminy M. do należytego stanu sanitarno-technicznego. Kontrole sanitarne tych wiat - przeprowadzone w dniach [...] kwietnia 2002r. oraz [...] listopada 2002 r. (k. 1 i 23 akt administracyjnych) - stwierdziły znaczny stopień ich zdewastowania, m.in. brudne ściany, uszkodzone dachy, ubytki cegieł w ścianie czy zniszczone ławki. Z tego względu należało uznać, że doprowadzenie tych wiat do należytego stanu sanitarno-technicznego wiąże się nie z tylko z koniecznością usunięcia zanieczyszczeń z ich ścian - co ewentualnie uzasadniałoby zastosowanie przepisu art. 5 ust. 3 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach i skierowanie nakazu do strony skarżącej. Rodzaj zniszczeń stwierdzonych w przedmiotowych wiatach uzasadnia bowiem konieczność przeprowadzenia ich gruntownego remontu, polegającego na naprawie dachów, uzupełnieniu cegieł w ścianach czy wymianie ławek. Prace tego typu nie należą z pewnością do czynności, które można by nakazać na podstawie art. 5 ust. 3 ustawy przedsiębiorcom użytkującym przystanki autobusowe.
Z tego względu należało uznać, że organy inspekcji sanitarnej błędnie przyjęły, iż podstawą zobowiązania strony skarżącej do wykonania zaleceń z zakresu nadzoru sanitarnego mógł być przepis art. 5 ust. 3 powyższej ustawy. Ich obowiązkiem było zatem jednoznaczne ustalenie, kto jest właścicielem przedmiotowych wiat przystanków i określenie w ten sposób prawidłowego adresata decyzji, wydanej w trybie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 14 marca 1985r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (t. j. - Dz. U. Nr 90 z 1998r., poz. 575 ze zmian.). W toku postępowania administracyjnego zarówno strona skarżąca jak i Gmina M. stwierdzały bowiem, że nie są właścicielami tych wiat. Ustalono jedynie, iż Gmina M. sfinansowała ich budowę (k. 17 akt administracyjnych). W toku postępowania nie stwierdzono również, by istniała umowa określająca wzajemne prawa i obowiązki pomiędzy Gminą a użytkownikiem przystanków, a dotycząca w szczególności utrzymania czystości i porządku w obrębie tych przystanków (k. 16 akt).
Kwestie te winny zatem zostać szczegółowo wyjaśnione, szczególnie w kontekście umowy przedłożonej przez stronę skarżącą w niniejszym postępowaniu sądowym (k. 22 akt). Została ona zawarta w dniu [...] września 1987r. pomiędzy Urzędem Gminy w M. a Krajową Państwową Komunikacją Samochodową Oddział w T., czyli poprzednikiem prawnym strony skarżącej, a dotyczyła budowy i bieżącego utrzymania - sprzątania, konserwacji i napraw - zadaszeń oraz innych urządzeń na przystankach. Obowiązki te na mocy § 1 i § 6 umowy obciążały terenowe organy administracji państwowej, które określono jako "inwestora i właściciela tych urządzeń-. Należałoby w związku z tym ustalić, czy umowa ta (lub aneksy zawarte do niej w okresie późniejszym) wywołuje jeszcze jakiekolwiek skutki prawne i ewentualnie jakiego rodzaju.
Biorąc pod uwagę powyżej przytoczone okoliczności należało uznać, że organy I i II instancji wydając swoje decyzje naruszyły przepisy prawa materialnego (art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 13 września 1996 roku) o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz przepisy postępowania (art. 7 i art. 77 § 1 kpa), co miało wpływ na wynik niniejszej sprawy.
W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a) i c), art. 200 oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmian.) orzekł jak w sentencji wyroku.
/-/W. Długaszewska /-/ B.Sokołowska /-/ M. Kosewska