Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych [...], na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 w związku z art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 1997 r. nr 142, poz. 950) pozbawił K.O. uprawnień przysługujących wdowie emerytce i rencistce pozostałej po kombatancie, przyznanych przez Zarząd Wojewódzki Związku Bojowników o Wolność i Demokrację decyzję z dnia [...] r.
W uzasadnieniu decyzji Kierownik stwierdził, iż mąż K. O. - W. O. uzyskał uprawnienia kombatanckie z tytułu służby w okresie od [...] r. do [...] r. w Milicji Obywatelskiej.
Ponieważ, powołana ustawa nie umożliwia nabycia uprawnień kombatanckich z tego tytułu, a osoby które je otrzymały nie mogą ich zachować - ziściły się przesłanki art. 25 ust. 2 pkt 2.
Ponieważ uprawnienia przysługujące wdowie mają charakter pochodny, wobec stwierdzenia, iż W. O. uprawnienia kombatanckie nie przysługują - należało orzec o ich pozbawieniu wdowy po kombatancie.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy K. O. podniosła, iż mąż jej od [...] r. przez 6 miesięcy walczył z niedobitkami wojsk niemieckich. Należał do organizacji "Wolna Polska". Dopiero w lipcu 1945 r. wstąpił do Milicji Obywatelskiej, jego poprzednia działalność zbrojna miała charakter dobrowolny i była nieopłacona.
W konsekwencji wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.
Decyzją z dnia [...] r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych [...] utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję.
W motywach rozstrzygnięcia powołał argumenty przytoczone w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] r.
Podzielił również pogląd wyrażony w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 1996 r. sygn. II AZP 32/95, iż uprawnienia wdów po kombatantach nie mają pierwotnego charakteru. Skoro więc istnieją przesłanki do pozbawienia uprawnień osobę, od której wywodzi się uprawnienia pochodne, to istnieją również przesłanki do pozbawienia uprawnień tej osoby.
Stwierdził też w odpowiedzi pismo K. O. z dnia [...] r. (którego jednak brak jest w aktach sprawy), iż wnioski o przyznanie uprawnień z tytułów określonych w art. 1 - 4 mogły być kierowane do Urzędu do dnia 31.12.1998 r.
K. O. wniosła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji, której zarzuciła iż jest niesprawiedliwa.
W uzasadnieniu podniosła argumenty przedstawione we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w szczególności zaś, iż od [...] r. jej mąż W. O. walczył w ramach powołanej przez Konspirację Wolna Polska Drużynie z pozostałościami frontu niemieckiego i różnych band rabunkowych". Do Milicji wcielony został dopiero w [...] r., dlatego też zaświadczenie Komendy Wojewódzkiej MO w P. z dnia [...] r. jest nieaktualne.
Orzekający w sprawie organ wniósł o oddalenie skargi z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zgodnie z art. 20 ust. 3 ustawy o kombatantach uprawnienia kombatanckie przysługują również wdowom lub wdowcom - emerytom i rencistom pozostałym po kombatantach i innych osobach uprawnionych.
Oczywistym jest, iż uprawnienia te przysługują wskazanym osobom, o ile nie zaistnieją przesłanki do pozbawienia uprawnień kombatanckich samych kombatantów. W takim bowiem przypadku również wymienione w cytowanym przepisie osoby zostają pozbawione przyznanych uprawnień (lub odmawia się ich przyznania).
W sprawie niniejszej w związku z powyższym rozstrzygnięciem podlega kwestia, czy zaistniały przesłanki do ewentualnego pozbawienia W. O. przyznanych mu wcześniej uprawnień kombatanckich.
Art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach, w zdaniu pierwszym określa, iż pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 - 1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, art. 2 oraz w art. 4 ustawy z 24 stycznia 1991 r.
Biorąc pod uwagę, że W. O. uzyskał uprawnienia z tytułu "utrwalania władzy ludowej" uzasadnione było twierdzenie, że zachodziły przesłanki wymienione w tym przepisie.
Niemniej jednak w zdaniu drugim art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach ustawodawca przewidział sytuacje uzasadniające zachowanie uprawnień kombatanckich, a więc walka w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936 - 1939; służba wojskowa w Wojsku Polskim, pełniona z poboru w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r. a nadto prowadzenie działalności odpowiadającej któremuś z aktualnie uznawanych tytułów.
Wprawdzie w aktach sprawy znajduje się zaświadczenie Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej w P. z dnia [...] r., zgodnie z którym W. O. pełnił służbę w organach Milicji od dnia [...] r. do [...] r., niemniej jednak skarżąca konsekwentnie podnosiła, iż jej mąż do Milicji wstąpił dopiero w [...]r., a od [...] był członkiem drużyny uzbrojonej przez wojsko radzieckie, a zajmującej się ochroną obiektów oraz wyłapywaniem niemieckich żołnierzy, których odstawiał do "etapowych punktów niewolników".
Tak więc należało rozważyć w postępowaniu weryfikacyjnym, czy W. O. nie zachowałby uprawnień kombatanckich z tytułów wymienionych w ustawie kombatanckiej.
(vide: uchwała 7 Sędziów NSA z 4 marca 2000 r; sygn. OPS 13/01 ONSA 2002 r./14/132).
Orzekający w sprawie organ poprzestał na wyrażeniu poglądu, iż Milicja Obywatelska, nie była zmilitaryzowaną służba państwową i z tego powodu W. O. nie mógł zachować uprawnień kombatanckich i w konsekwencji uprawnień tych nie mogła również zachować skarżąca.
W przedstawionej sytuacji istotną wadą postępowania administracyjnego, z punktu widzenia stosowania art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 kpa było zaniechanie oceny twierdzeń skarżącej wskazujących na udział W. O. w walkach z pozostałościami frontu niemieckiego oraz element pozostawania pod dowództwem wojskowym.
Co więcej Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie odniósł się do powoływanej w życiorysie W. O., piśmie K. O. z dnia [...] r. oraz deklaracji członkowskiej ZBOWiD-u okoliczności, iż w 1942 r. został on aresztowany i uwięziony w obozie pracy w O. W..
Okoliczność ta również mogła stanowić o zachowaniu przez W. O. uprawnień kombatanckich - z tytułu wymienionego w art. 3 pkt 2 ustawy kombatanckiej.
Z wymienionych powodów uchylono obie zapadłe w sprawie decyzje na podstawie art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1271 ze zm.).
O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 u.p.s.a.
Sąd nie stosował art. 152 u.p.s.a wychodząc z założenia, że kwestię wykonalności zaskarżonej decyzji reguluje przepis szczególny, to jest art. 26 ustawy kombatanckiej.
W trakcie ponownego rozpatrywania sprawy konieczna będzie pełna ocena podnoszonych przez skarżącą okoliczności dotyczących udziału jej męża w walkach z niedobitkami żołnierzy niemieckich - ze szczególnym uwzględnieniem elementu pozostawania pod rozkazami wojskowymi, a nadto aresztowania W. O. w 1942 r. i jego pobytu w obozie pracy.
Ustalenia w tym zakresie pozwolą na ocenę, czy W. O. zachowałby uprawnienia kombatanckie, i w konsekwencji, czy uprawnienia te może zachować skarżąca.
/-/ L.Drewniak-Żaba /-/ R.Batorowicz /-/ M.Dybowski
TG