Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] marca 2017 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "Kolegium"), po rozpoznaniu odwołania R. A., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza M. L. (zwanego dalej "Burmistrzem") z dnia [...] grudnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego na zakup biletów MPK.
Powyższe rozstrzygnięcia wydano w następujących okolicznościach.
Wnioskiem z dnia 16 listopada 2016 r. R. A. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. o przyznanie mu pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na zakup ortezy, biletów ZTM lub doładowania karty PEKA, zakup środków higieny osobistej i czystości oraz zakup żywności. Zdaniem R. A. zasiłek okresowy, który jest mu wypłacany w kasie w kwocie [...]zł przeznacza w szczególności na żywość i nie daje on wystarczających środków na sfinansowanie opisanych potrzeb. Zakup biletów lub doładowanie karty PEKA jest mu niezbędne, ponieważ jest w trakcie leczenia w Poradni Psychiatrycznej i Psychologicznej, gdzie jeździ na regularne wizyty, a także na badania związane ze stanem zdrowia narządu ruchu. Wyjaśnił, że obecnie zaczął rehabilitację, a na zabiegi musi jeździć codziennie. Skarżący wskazał, że bilety przyznane w lipcu wykorzystał na dojazdy do lekarza i na badanie rezonansem.
Dnia [...] listopada 2016 r. przeprowadzono z R. A. wywiad środowiskowy.
Decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r., [...] Burmistrz – powołując się na art. 3 ust. 1 i 4, art. 4, art. 11 ust. 2, art. 39 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (na datę decyzji tekst jednolity tego aktu prawnego opublikowano w Dz. U. z 2015 r., poz. 163, obecnie: Dz. U. z 2016 r., poz. 930, dalej "u.p.s."), § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. poz. 1058) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie tekst jednolity tego aktu prawnego opublikowano w Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 – uw. Sądu, dalej "K.p.a.") – odmówił przyznania R. A. zasiłku celowego. W motywach decyzji organ przytoczył istotne regulacje u.p.s. (art. 39 ust.
1) i jednocześnie podkreślił, że R. A. korzysta z szerokiej pomocy finansowej ośrodka pomocy społecznej. Ośrodek ten nie jest w stanie zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób korzystających z pomocy, lecz zabezpiecza te najpilniejsze. W przypadku R. A. jest to zasiłek okresowy, zasiłek celowy na dofinansowanie do czynszu oraz zasiłek celowy na zakup leków. Burmistrz wskazał dalej, że skarżący przedstawił wykaz swoich wizyt lekarskich i rehabilitacyjnych do końca stycznia 2017 r., zaznaczając, że kwota na doładowanie karty PEKA, która powinna zabezpieczyć koszty dojazdu, to około [...] zł na 3-4 miesiące. Według organu R. A. dysponując co miesiąc zasiłkiem okresowym w kwocie [...]zł może przeznaczyć miesięcznie niewielką kwotę na doładowanie karty PEKA.
W odwołaniu od decyzji R. A. wskazał (załączając kopie czterech decyzji), że już wcześniej odmawiano przyznania mu pomocy na zakup biletów komunikacji miejskiej. Stwierdził, że brak sfinansowania biletów powoduje, że uniemożliwia mu się leczenie według zaleceń lekarskich, a w ostateczności zmusza do łamania prawa (jazda bez biletu).
Przy dalszym piśmie z dnia [...] stycznia 2017 r. (k. 40 akt administracyjnych organu drugiej instancji) skarżący przedstawił wezwanie do zapłaty obejmujące opłatę za jazdę bez biletów. Skarżący wyjaśnił, że zdarzenie miało miejsce podczas jazdy na rehabilitację kręgosłupa i kolana.
Decyzją z dnia [...] marca 2017 r., nr [...] Kolegium, powołując się m.in. na art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. – utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.
Organ odwoławczy zaakcentował, że zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Oznacza to, że decyzja w tym przedmiocie ma charakter uznaniowy. Sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej świadczenia w wysokości odpowiadającej jej oczekiwaniu. Kolegium zaznaczyło, że R. A. przyznano w grudniu 2016 r. zasiłek celowy na zakup środków czystości w wysokości [...] zł oraz zasiłek celowy na zakup ortezy. Przyznano także świadczenie na leki. W konkluzji organ odwoławczy doszedł do przekonania, że doładowanie karty PEKA skarżący może zrealizować z środków otrzymywanych w ramach zasiłku okresowego.
W skardze R. A. zarzucił naruszenie art. 39 u.p.s. poprzez odmowę przyznania wnioskowanej pomocy, podczas gdy potrzeba taka jak zakup biletów komunikacji miejskiej lub doładowanie karty PEKA jest wydatkiem koniecznym, którego w sytuacji materialnej skarżącego nie jest on w stanie sfinansować. Zarzucił też decyzji naruszenie przepisów postępowania polegające na wadliwym zabraniu, rozpatrzeniu i dokonaniu oceny materiału dowodowego skutkującym przyjęciem, że może on sfinansować zakup biletów komunikacji miejskiej z zasiłku okresowego. Skarżący szczegółowo terminy zaplanowanych badań.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko.
Pismem z dnia [...] sierpnia 2017 r. reprezentująca R. A. adwokat A. G. uzupełniła skargę zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 K.p.a. poprzez błędne przyjęcie w sprawie, iż skarżący nie stara się zmienić swojej trudnej sytuacji materialnej i że może pokryć koszty biletów MPK z zasiłku okresowego. Przedstawiła także zarzut naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez jego błędne zastosowanie w sytuacji, gdy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji dotknięte było wadami uzasadniającymi jego uchylenie. Wskazując na powyższe pełnomocnik skarżącego wniosła o uchylenie decyzji obu instancji, przeprowadzenie dowodu z dokumentów wymienionych w uzasadnieniu skargi oraz o zasądzenie na jej rzecz nieopłaconych kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Zarządzeniem z dnia 27 września 2017 r. włączono do akt sądowych nadesłane uprzednio przez Burmistrza (na zarządzenie Sądu) decyzje z zakresu pomocy społecznej przyznające świadczenia R. A. w okresie od sierpnia do grudnia 2016 r. (k. 61 i nast. akt sądowych). Decyzje te nadesłano wcześniej do sprawy II SA/Po 381/17.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przed przystąpieniem do przedstawienia szczegółowych motywów wyroku Sąd wyjaśnia, że wedle danych wynikających z dokumentacji sprawy (wywiad środowiskowy) R. A. jest osobą samotnie gospodarującą. W myśl art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (poza wyjątkami określonymi w przepisach szczególnych – nieistotnymi z punktu widzenia niniejszej sprawy) przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty [...]zł. Kwota ta jest aktualizowana przepisami wykonawczymi. Podana jej kwota wynika z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, Dz. U. poz. 1058). W sprawie jest bezsporne, że R. A. spełnia powyższe kryterium dochodowe (nie posiada żadnego dochodu).
Zasadniczo przedmiotem sporu jest natomiast kwestia tego, czy wnioskowana przez skarżącego potrzeba – sfinansowanie biletów komunikacji miejskiej, względnie dofinansowanie karty PEKA jest usprawiedliwiona w kontekście jego sytuacji zdrowotnej i materialnej oraz biorąc pod uwagę pomoc finansową, którą otrzymuje z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L..
Sąd nie zaprzecza, że wnioskowana potrzeba – pokrycie kosztów komunikacji miejskiej – stanowi potrzebę, która zasadniczo może być finansowana przez instytucję pomocy społecznej. Jednocześnie należy zauważyć, na co trafnie zwraca uwagę organ, że finansowanie potrzeb osób potrzeb osób najuboższych nie jest obowiązkowe i powinno stanowić dla nich wsparcie, nie musi jednak finansować wszelkich potrzeb osoby.
Mając na uwadze, że materiał dowodowy nie został w całości skompletowany w aktach administracyjnych, a organy dysponowały posiadaną z urzędu wiedzą na temat pomocy udzielanej R. A., Sąd – zmierzając do dokładniejszego wyjaśnienia sprawy – zdecydował się przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jednolity tego aktu prawnego opublikowano w Dz. U. z 2017 r., poz. 1369; dalej "P.p.s.a.") na okoliczność wysokości przyznawanych skarżącemu środków finansowych w okresie, na jaki ubiegał się on o przyznanie pomocy. Do akt sprawy sądowej włączono więc kopie decyzji Burmistrza dotyczące pomocy przyznanej skarżącemu za okres od sierpnia do grudnia 2016 r. Wynika z nich, że za okres od lipca do końca września 2016 r. R. A. przyznano zasiłek okresowy w wysokości [...] zł, z czego [...] zł miesięcznie wypłacano w kasie Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. (k. 63 akt sądowych).
W miesiącu sierpniu przyznano skarżącemu pomoc na sfinansowanie biletów komunikacji miejskiej (k. 66 akt sądowych) w wysokości [...] zł, środków czystości w wysokości [...] zł (k. 68 akt sądowych), zakup odzieży w wysokości [...] zł), zakup żywności w wysokości [...] zł (k. 72 akt sądowych), zakup leków w wysokości [...] zł (k. 74 akt sądowych). Od 1 października do 31 grudnia 2016 r. R. A. przyznano kolejny zasiłek okresowy w kwocie [...]zł miesięcznie, z czego [...] zł podlegało wypłacie w kasie Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej (k. 77 akt sądowych). W październiku skarżący otrzymał zasiłek celowy na pokrycie obciążenia względem Spółdzielni Mieszkaniowej [...] w kwocie [...]zł (k. 80 akt sądowych) i na pokrycie kosztów leków i leczenia w kwocie [...]zł (k. 82 akt sądowych).
Z kolei w grudniu 2016 r. skarżącemu przyznano kwotę dofinansowania wynoszącą [...] zł na leki (k. 86 akt sądowych) oraz [...] zł na zakup ortezy (k. 88 akt sądowych) i [...] zł na środki czystości (k. 90 akt sądowych).
Odnosząc się do powyższego Sąd podkreśla, że weryfikacja, czy w niniejszej sprawie organ pomocy społecznej zasadnie odmówił sfinansowania skarżącemu kosztów zakupu biletów komunikacji miejskiej wymaga nie tylko odniesienia się do charakteru zgłoszonej potrzeby (w sprawie nie jest w istocie kwestionowane, że skarżącemu bilety są potrzebne), ale także jej oceny w kontekście całokształtu wsparcia udzielonego R. A..
Sąd zwrócił uwagę, że skarżący w miesiącu październiku, a więc w miesiącu poprzedzającym wystąpienie z wnioskiem, otrzymał z pomocy społecznej wsparcie w łącznej kwocie [...]zł. Z kolei w okresie od sierpnia do grudnia 2016 r. otrzymywane wsparcie średniomiesięcznie przekraczało [...] zł.
Zważając na cele instytucji pomocy społecznej i uwzględniając, że środki, którymi dysponuje są ograniczone i służą najniezbędniejszym potrzebom osób ubogich, Sąd doszedł do przekonania, że w niniejszej sprawie organy miały podstawy, aby odmówić skarżącemu wnioskowanej pomocy na pokrycie kosztów biletów komunikacji miejskiej. Skarżący otrzymywał regularne finansowanie różnych potrzeb w miesiącach poprzedzających i następujących po złożeniu wniosku średnio powyżej [...] zł. W samym październiku 2016 r. sfinansowano jego potrzeby w kwocie [...]zł. Środki otrzymywane przez R. A. stanowią więc relatywnie istotne wsparcie. Zasygnalizować należy, że kwota finansowania jest bliska kryterium przyznania pomocy społecznej w ujęciu średniomiesięcznym, a za miesiąc październik je przekracza (przyjmując kryterium dochodowe pomocniczo za punkt odniesienia – por. art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s.).
W odniesieniu do zarzutów podniesionych przez pełnomocnika R. A. w piśmie z dnia 16 sierpnia 2017 r., że potrzeby skarżącego oceniono w sposób automatyczny i nie odnosząc się do jego indywidualnej sytuacji, Sąd wskazuje, że zarzuty te są po części zasadne. Zgodzić się bowiem należy, że w uzasadnieniach rozstrzygnięć organów obu instancji zabrakło wyczerpującej refleksji na temat sytuacji finansowej R. A. ze wskazaniem jakie potrzeby zgłaszał, jakie wsparcie uzyskał od organu i w jakim zakresie mógł ewentualnie dysponować otrzymanymi środkami. Sąd doszedł jednak do przekonania, że uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy. Oceniając bowiem w całokształcie pomoc otrzymywaną przez R. A. nie sposób twierdzić, że organ nie wspiera jego podstawowych potrzeb. Uzasadnione jest nawet twierdzenie, że w miarę posiadanych ograniczonych środków Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w L. oferuje skarżącemu wsparcie regularne i pokrywa jego uzasadnione potrzeby.
Sąd uzupełniająco sygnalizuje w tym miejscu, że nie jest tak, iż wszelkie działania organu uznaje bezrefleksyjnie za prawidłowe. W innym orzeczeniu zwrócił organowi uwagę na konieczność przyjęcia pewnej gradacji potrzeb – wyrokiem z dnia 28 września 2017 r., II SA/Po 394/17 uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2017 r., nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję B. L. z dnia [...] grudnia 2016 r., nr [...], które dotyczyły innej, pilniejszej potrzeby (pomoc celowa na leki), również zgłoszonej w listopadzie 2016 r.
Podsumowując Sąd wskazuje, że miał na względzie, iż niniejsza sprawa dotyczy sfinansowania biletów komunikacji miejskiej. W ocenie Sądu choć jest to potrzeba istotna, to jednak organ pomocy społecznej oferujący danemu podopiecznemu regularne wsparcie okresowe i celowe, może w konkretnych okolicznościach ocenić zasadność jej przyznania. W okresie, gdy R. A. ubiegał się o zasiłek celowy na zakup biletów komunikacji miejskiej (uwzględniając miesiące poprzedzające i następujące) otrzymywał on istotne finansowanie różnych zgłaszanych potrzeb. Z tego względu Sąd doszedł do przekonania, że podjęcie decyzji odmownej znalazło uzasadnienie w ogólnych zasadach ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 3 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Obowiązek pomocy społecznej wspierania osób potrzebujących nie oznacza, że organy są obowiązane utrzymywać osoby potrzebujące w pełnym zakresie i finansować wszelkie ich potrzeby.
Sąd pragnie podkreślić, że powyższa ocena odnosi się wyłącznie do niniejszej sprawy i dokonana została przy uwzględnieniu okoliczności otrzymywania przez R. A. regularnego finansowania potrzeb w miesiącach poprzedzających i następujących po złożeniu wniosku. Sąd brał także pod uwagę, że żądanie dotyczyło pokrycia kosztów biletów komunikacji miejskiej, które skarżący powinien pokryć własnymi staraniami, w ramach otrzymywanych środków.
Mając na uwadze przedstawione rozważania Sąd – uznawszy, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie – na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę.