Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie powołując jako podstawę prawną z art. 25 ust.2 pkt.2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach i niektórych osobach będących ofiarami represji i okresu powojennego (Dz. U. z 1997r. Nr 142, poz.950 z późn. zm.) pozbawił S.B. uprawnień kombatanckich przyznanych przez Zarząd ZBOWiD w P. z dnia 27 września 1977r. z tytułu udziału w walce o utrwalanie władzy ludowej pełniąc służbę w Ludowym Wojsku Polskim w okresie od 3 listopada 1947r. do 11 listopada 1947r. i od 25 listopada 1947r. do 31 grudnia 1947r.
S.B. nie odwołał się od powyższej decyzji w ustawowym terminie 14 dni od dnia jej doręczenia. W dniu 13 października 2000r. wpłynęła do Urzędu prośba strony o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Dnia 16 listopada 2000r. Kierownik Urzędu wydał postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Według przedstawionych w uzasadnieniu postanowienia ustaleń decyzja z dnia [...] została stronie prawidłowo doręczona w dniu 19 kwietnia 2000r. Ostatnim dniem do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy był dzień 4 maja 2000r., a zgodnie z dyspozycją z art.129§2 kpa odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie. Natomiast art. 58 §1 i 2 kpa stanowi, że w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy, zaś §2 powołanego przepisu stanowi, że prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin.
Ponieważ uchybienie terminu było znaczne (5 miesięcy), a zainteresowany nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy odmówiono przywrócenia terminu. Ponadto organ administracji pouczył stronę o prawie do złożenia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od dnia jego otrzymania.
Na powyższe postanowienie S.B. złożył zażalenie z prośbą o jego uchylenie. W zażaleniu strona zarzuciła Urzędowi, iż nie otrzymała ani zawiadomienia o wszczęciu postępowania, ani też wstępnej decyzji o pozbawieniu uprawnień, na którą przysługiwałby wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Poza tym twierdziła, że złożyła w dniu 4 maja 2000r. odpowiednie dokumenty w odpowiedzi na decyzję Kierownika Urzędu z dnia 12 kwietnia 2000r.
Postanowieniem z dnia [...] Kierownik Urzędu utrzymał w mocy postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy powołując jako podstawy prawne z art. 138§1, art.145§1 i 2, art.144 oraz art.59§1 kpa. W uzasadnieniu postanowienia organ stwierdził, że zarzuty wobec Urzędu są nieprawdziwe. W motywach rozstrzygnięcia, obok wcześniej przedstawionych ustaleń wyjaśnił, że Urząd wysłał zawiadomienie o wszczęciu postępowania, w którym powiadomił o możliwości nadesłania wszelkich dokumentów mogących mieć wpływ na wynik sprawy oraz powiadomił o stanie prawnym sprawy. W odpowiedzi na zawiadomienie strona w dniu 22 marca 2000r. nadesłała do Urzędu kopie dokumentów. W oparciu o zebrany materiał Kierownik Urzędu wydał decyzję w dnia 12 kwietnia 2000r.o pozbawieniu uprawnień kombatanckich. W decyzji pouczono stronę o możliwości złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w terminie 14 dni od doręczenia decyzji.
Dnia 8 maja 2000r. do Urzędu wpłynęło pismo S.B. wraz z plikiem kopii nowych dokumentów. Ponieważ pismo dotyczyło wszczęcia postępowania (tak zostało zatytułowane), a nadesłane dokumenty nie wnosiły nic do sprawy Kierownik uznał, że nie ma podstaw do wznowienia postępowania.
S.B. wniósł do sądu administracyjnego skargę domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia. Na poparcie skargo przedstawił argumenty zbieżne z powołanymi w zażaleniu na postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Orzekający w sprawie organ wniósł o oddalenie skargi z przyczyn przedstawionych w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art.134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270) Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi. W tej sytuacji dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia pod względem zgodności z prawem Sąd nie mógł pominąć, że wydane zostało z rażącym naruszeniem prawa skutkującym jego nieważność.
W pierwszej kolejności należało zaznaczyć, że Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wydając postanowienie z dnia [...] o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy błędnie pouczył stronę o prawie do złożenia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od dnia jego otrzymania.
W literaturze prawniczej wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy na podstawie art.127§3 kpa jest kwalifikowany jako szczególny środek odwoławczy - surogat odwołania (np. A. Józefowicz Charakter prawny wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy - Państwo i Prawo nr 8-9/96 str.76). Przepis art.127§3 ma na celu stworzenie rozwiązania strukturalnego zbliżonego do zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art.15 kpa). Stąd do postępowania tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołania od decyzji.
Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy służy od orzeczeń wydawanych w trybie, w którym przepisy kpa przewidują środek odwoławczy, jednak strona nie może złożyć odwołania od orzeczenia naczelnego organu administracji publicznej (vide: uchwała NSA z dnia 9 grudnia 1996r. sygn. akt OPS 4/96 ONSA z 1997r. Nr 2 poz.44).
Postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do złożenia środka odwoławczego z mocy art.59§2 kpa zawsze wydawane jest w postępowaniu jednoinstancyjnym, niezależnie od tego, czy orzeka w tym przedmiocie naczelny (centralny) organ administracji publicznej, czy też organ niższego stopnia. Postanowienie to kończy postępowanie administracyjne, bo jest ostateczne. Przepis art. 59 § 2 kpa wyraźnie bowiem stanowi, że o przywróceniu terminu do wniesienia odwołania lub zażalenia postanawia ostatecznie organ właściwy do rozpatrzenia odwołania lub zażalenia. Na postanowienia to nie służy więc środek odwoławczy, a co za tym idzie, nie ma do niego zastosowania przepis art.127§3 kpa. W przedmiotowej sprawie organ administracji wydał postanowienie kończące postępowanie administracyjne od którego służy jedynie skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego, a nie zażalenie, o którym błędnie pouczył stronę, czym dopuścił się rażącego naruszenia prawa.
Po drugie wadliwość postępowania wynikała również z tego, iż Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na skutek złożonego zażalenia strony, która została wadliwie pouczona o prawie do jego złożenia na postanowienie ostateczne wydał postanowienie z dnia 25 września 2001r. o utrzymaniu w mocy postanowienia o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wadliwość postępowania wynikała również z tego, że tym postanowieniem odniesiono się również do instytucji wznowienia postępowania. Organ wydając powyższe postanowienie powołał m. in. jako podstawę prawną z art. 145 § 1 i 2 dotyczącą przesłanek wznowienia postępowania. W aktach sprawy nie ma takiego pisma skarżącego, w którym domagałby się wznowienia postępowania. Jeżeli Kierownik Urzędu uznał, że z pisma skarżącego nie wynika wprost, czy jest ono zażaleniem, czy wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy to powołując się na art.64§2 kpa powinien wezwać do uzupełnienia braków formalnych poprzez sprecyzowanie żądania, którego treść wyznacza przedmiot postępowania administracyjnego.
Ponadto jeżeli organ administracji miał zamiar wznowić postępowanie to najpierw na podstawie art. 149§1 kpa powinien wydać postanowienie wszczynające postępowanie w sprawie wznowienia postępowania. Postanowienie to zgodnie z art.149§2 kpa stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy, albo jeżeli brak było przesłanek do wznowienia postępowania wydać na podstawie art.149§3 kpa decyzję o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie wznowienia postępowania. Kierownik Urzędu w przedmiotowej sprawie nie odniósł się w ogóle do art. 149 §1 czy §3, powołał jedynie w powyższym postanowieniu podstawę z art.145 §1 i 2 dotyczącą przesłanek wznowienia postępowania. Tak więc postanowienie to ze względu na odniesienie się do instytucji wznowienia również było wadliwe.
W przedstawionych okolicznościach Sąd stwierdził nieważność zaskarżonego postanowienia na podstawie art.145§1 pkt.2 upsa w zw. z art. 156§1 pkt.2 kpa.
Sąd na podstawie art.55 ustawy o NSA z dnia 11 maja 1995r. (Dz. U. Nr 74, poz. 368) w zw. z art.97§2 przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych z dnia 30 sierpnia 2002r. (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) zasądził od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie na rzecz skarżącego kwoty 10 zł tytułem kosztów sądowych.
Mając na względzie, że zaskarżone postanowienie nie podlegało wykonaniu nie wydano rozstrzygnięcia o jakim mowa w art.152 upsa.
W trakcie dalszego rozpatrywania sprawy obowiązkiem Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie będzie prawidłowe pouczenie strony, że od postanowienia wydanego w dniu [...], które to zakończyło postępowanie w sprawie stronie przysługuje skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego. W przedmiotowej sprawie strona nie może ponosić konsekwencji błędnego pouczenia jej przez organ administracji i ma prawo złożyć w ustawowym terminie skargę do sądu administracyjnego.
/-/ E.Podrazik /-/ R.Batorowicz /-/ M.Dybowski
JFS