Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] 2012 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 27 ust. 1, 1a, 2,3 i 7 pkt 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego, Wójt Gminy O. orzekł o zwrocie przez R. K. należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego dla D. K. w wysokości 4.800,- zł powiększonych o ustawowe odsetki w kwocie 483,-zł
Organ wyjaśnił, iż decyzją z dnia [...] 2010 r. nr [...] przyznano dzieciom R. K. - P. K. oraz D. K. - świadczenia z funduszu alimentacyjnego w łącznej wysokości 400,- zł miesięcznie w okresie od 1 października 2010 r. do 30 września 2011 r. W ww. okresie ośrodek pomocy społecznej wypłacił uprawnionym świadczenia w kwocie 400 zł miesięcznie i w związku z powyższym, po zakończeniu okresu świadczeniowego orzekł o zwrocie wypłaconych świadczeń przez dłużnika alimentacyjnego. Dodatkowo organ wyjaśnił, iż wpłacona kwota 2.473,03 zł została zaliczona na poczet należności dłużnika za wcześniejszy okres świadczeniowy - od kwietnia 2010 r. do września 2010 r.
Powyższa decyzja został doręczona R. K. w dniu 1 lutego 2012 r. z pouczeniem o sposobie i terminie wniesienia odwołania.
Pismem oznaczonym datą 24 lutego 2012 r. a nadanym w placówce pocztowej w dniu 27 lutego 2012 r. R. K. wniósł odwołanie od powyższej decyzji podnosząc, iż nie jest w stanie spłacić powstałego zadłużenia alimentacyjnego. Podniósł, iż jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku i utrzymuje się z świadczeń otrzymywanych z pomocy społecznej.
Po rozpoznaniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., decyzją z dnia [...] 2012 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ uznał, iż R. K. jako dłużnik alimentacyjny zobowiązany jest do zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego w okresie 1 października 2010 do 30 września 2011 r. na rzecz jego dzieci P. i D. K.. Kolegium uznało, iż organ I instancji uwzględnił obowiązujące przepisy i brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji.
W skardze na powyższą decyzję R. K. podniósł, iż nie posiada kwoty, której zwrotu domaga się organ. Wskazał przy tym, że ma przyznany zasiłek okresowy w wysokości 440 zł i jest w stanie płacić miesięcznie 40 zł tytułem zwroty należności do czasu zdobycia pracy stosownej do jego stanu zdrowia.
Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie wskazując, iż zaskarżona decyzja jest zgodna z treścią przepisów art. 27 ust. 1, 1a i 2 ustawy o z dni 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skarga zasługiwała na uwzględnienie, ale z innych powodów niż w niej wskazane.
Na wstępie wyjaśnić należy, iż zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlega zatem zgodność aktów administracyjnych zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Kontrola ta obejmuje badanie, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.
Kontrola wojewódzkiego sądu administracyjnego stosownie do unormowania art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej jako: "p.p.s.a.") obejmuje wszystkie, a nie tylko podniesione w skardze kwestie związane z procesem stosowania prawa w postępowaniu administracyjnym.
Sąd dokonując oceny zaskarżonej decyzji stwierdza, że została ona wydana z rażącym naruszeniem przepisów postępowania art. 16 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 129 § 2 k.p.a. i tym samym zaszła podstawa do zastosowania art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z ostatnim powołanym przepisem sąd uwzględniając skarg na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach.
Stosownie do przepisów Rozdziału 10 Kodeksu Postępowania administracyjnego wszczęcie postępowania odwoławczego wymaga dokonania przez stronę czynności procesowej – wniesienia odwołania (art. 127 § 1 k.p.a.), względnie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w sytuacji określonej w art. 127 § 3 k.p.a. Termin do wniesienia odwołania zgodnie z treścią art. 129 § 2 wynosi 14 dni od dnia doręczenia stronie decyzji, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie – od dnia jej ogłoszenia stronie.
Warunkiem skuteczności wniesienia odwołania jest zatem zachowanie ustawowego terminu do jego dokonania, gdyż uchybienie terminu powoduje bezskuteczność ww. środka, czego następstwem jest ostateczność decyzji organu I instancji.
Obowiązkiem organu odwoławczego, przed merytorycznym rozpoznaniem odwołania jest więc należyte zbadanie w postępowaniu wstępnym, czy odwołanie zostało wniesione w ustawowym terminie. Wniesienie odwołania z uchybieniem terminu nie wszczyna postępowania odwoławczego. W takim przypadku organ odwoławczy zobligowany jest do stwierdzenia uchybienia terminu w drodze postanowienia, o którym mowa w art. 134 k.p.a. o ile strona nie wniosła o przywrócenie terminu do wniesienie odwołania na podstawie art. 58 k.p.a.
Zgodnie z poglądem utrwalonym w orzecznictwie sądów administracyjnych i doktrynie, jeżeli organ właściwy do działania jako organ II instancji prowadzi postępowanie odwoławcze w wyniku odwołania wniesionego z uchybieniem terminu określonego w art. 129 § 2 k.p.a., bez przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, dopuszcza się rażącego naruszenia art. 16 § 1 k.p.a. Dokonuje bowiem weryfikacji decyzji ostatecznej, która korzysta z ochrony trwałości (zob. wyrok NSA z dnia 14 kwietnia 1999 r., I SA 1823/98 dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl; wyrok NSA z dnia 18 listopada 1999 r. I SA 330/99 opubl. LEX nr 48749; wyrok WSA w Olsztynie z dnia 29 marca 2011 r. II SA/Ol 118/11 dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl; J. Borkowski, B. Adamiak, Kodeks Postępowania Administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2011, str. 503). Dotyczy to także sytuacji, gdy organ ów orzeka o utrzymaniu w mocy takiej decyzji ostatecznej (zob. np. wyroki WSA w Warszawie: z dnia 24 sierpnia 2007 r., VIII SA/Wa 362/07; z dnia 1 lipca 2009 r., VIII SA/Wa 85/09 – dostane na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, iż uwadze Samorządowego Kolegium Odwoławczemu w K. umknęło, że odwołanie R. K. zostało wniesione z uchybienie terminu, o którym mowa w art. 129 § 2 k.p.a. i to mimo, że fakt ten sygnalizował organ pierwszej instancji w swoim piśmie z dnia 2 marca 2012 r.
Ze znajdującego się w aktach sprawy zwrotnego potwierdzenia doręczenia wynika, iż decyzja Wójta Gminy O. z dnia 17 stycznia 2012 r. została doręczona R. K. w dniu 1 lutego 2012 r. Z kolei odwołanie zostało wniesione za pośrednictwem poczty w dniu 27 lutego 2012 r. a zatem kilkanaście dni po upływie terminu do jego wniesienia. Z akt sprawy nie wynika także, aby strona złożyła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania.
W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji.