Uzasadnienie
Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (zwanego dalej "Kolegium") z dnia [...] marca 2019 r., [...], którą po rozpoznaniu odwołania R. B., utrzymano w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy O. (zwanego dalej "Burmistrzem") z dnia [...] grudnia 2018 r., [...] Tą ostatnią decyzją przyznano odwołującej się zasiłek rodzinny, jednakże nie w kwocie łącznej przypadającej dla wszystkich członków rodziny, ale ograniczonej w trybie art. 5 ust. 3a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm., dalej "u.ś.r.") w związku z przekroczeniem przez rodzinę kryterium dochodowego.
W niniejszej sprawie przedmiotem sporu pomiędzy organami a skarżącą jest wyłącznie kwestia sposobu liczenia dochodu rodziny, który następnie przełożył się na kwotową wysokość świadczenia. Wobec R. B. zastosowano bowiem mechanizm pozwalający na przyznanie zasiłku rodzinnego przy przekroczeniu kryterium dochodowego (art. 5 ust. 3 u.ś.r.), który ulega zmniejszeniu do wysokości różnicy pomiędzy łączną kwotą zasiłków a kwotą, o którą przekroczone zostało kryterium dochodowe dla rodziny.
Organy obu instancji przyjęły identyczne wyliczenia za podstawę decyzji, stąd Sąd przedstawi ich wspólne stanowisko w tym względzie. Otóż w ocenie Burmistrza i Kolegium w przypadku rodziny R. B., a konkretnie samej zainteresowanej, należy przyjąć, że uzyskała ona dochody na potrzeby ustalenia świadczeń w 2017 r. (rok bazowy – uw. Sądu) w wysokości [...] zł. Dochód ten wyliczono przez odjęcie od kwoty pozyskanej z danych Ministerstwa Finansów w wysokości [...] zł (zarobek z tytułu renty i umowy o pracę) kwot: [...] zł składki zdrowotnej ([...] zł składki z tytułu renty, [...] zł składki z tytułu pracy), [...] zł składki na ubezpieczenie społeczne oraz [...] zł należnego podatku. Dało to ostateczną kwotę [...]zł.
Następnie do tak wyliczonego dochodu dodano kwotę zwrotu niewykorzystanej ulgi na dzieci w kwocie [...]zł, lecz odjęto dochód utracony w kwocie [...]zł. W dalszej części wyliczeń podano nieco inną kwotę końcową – [...] zł, którą podzielono na 12 miesięcy, co daje miesięczny dochód rodziny w kwocie [...]zł. To z kolei według organów pozwala przyjąć, że przekroczono łączną kwotę kryterium rodziny (3 osoby w rodzinie x [...] zł) o [...] zł. Zasiłki rodzinne z dodatkami przysługujące R. B. wynoszą wyjściowo [...] zł, stąd różnica pomiędzy nimi, a kwotą przekroczenia wynosi [...] zł. Jednocześnie ustalono, że od miesiąca marca 2019 r., w związku ze zmiana grupy wiekowej przez E. B. i wzrostem zasiłku rodzinnego na nią (z [...] do [...] zł), kwota zasiłków rodzinnych wzrośnie do kwoty [...]zł.
Decyzję Kolegium zaskarżyła R. B., która przedstawiła bardzo obszerne i szczegółowe wyliczenia dochodu, odwołując się przy tym do dokumentów źródłowych. Wskazała, że jej dochód brutto to [...] zł, od którego należy odjąć należny podatek od rent i wynagrodzenia [...] zł, składki zdrowotne łącznie potrącone przez pracodawcę i ZUS [...] zł (skarżąca zgłosiła także wątpliwości do prawidłowości ustalenia tej stawki przez organy, zwłaszcza jeśli chodzi o stawkę odprowadzoną przez pracodawcę), składki na ubezpieczenie społeczne – [...] zł oraz koszty uzyskania przychodu z tytułu zatrudnienia – [...] zł. Końcowo według wyliczeń skarżącej, jej dochód powinien być ustalony na poziomie [...] zł lub (w zależności od podstawienia zmienionych danych, które budzą wątpliwości) [...] zł.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko.
Pismem z dnia 10 czerwca 2019 r. R. B. uzupełniła swoją argumentację, ponownie przedstawiając szczegółowe i wyczerpujące tabelaryczne rozliczenia dochodu. Starała się w nich wykazać zwłaszcza różnice pomiędzy danymi wynikającymi z dokumentów źródłowych od płatników (PIT-11 oraz PIT-40A), a danymi przyjętymi w decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje
Skarga okazała się zasadna.
Już na wstępie Sąd zauważa, że R. B. przedstawiła obszerną i szczegółową analizę wyliczeń swoich dochodów z 2017 r., w której uwypukla ona szereg wątpliwości natury dowodowej (różnice pomiędzy kwotami), a także rachunkowej. Większość przedstawionych wniosków zawarta została już w treści odwołania (k. 49-53 akt administracyjnych). Do stanowiska skarżącej nie odniosło się jednak Kolegium, które skwitowało w zasadzie w jednym akapicie, że ustalona miesięczna kwota członków rodziny odwołującej się wynosząca [...] zł przekracza łączne kryterium dochodowe dla rodziny o kwotę [...]zł.
W ocenie Sądu decyzja Kolegium nie może się już tylko z tego powodu ostać, gdyż nie wypełnia ona standardów administracyjnego postępowania wyjaśniającego wynikających z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Podkreślić przy tym należy, że z całą pewnością argumenty R. B. nie zasługują na lekceważenie. Skarżąca nie bez racji, czyniąc to w sposób czytelny i przejrzysty, uwypuklała w odwołaniu rozmaite wątpliwości (o tym niżej). W takiej sytuacji rolą organu było odnieść się merytorycznie do odwołania, a jeżeli organ nie zgadzał się z zarzutami, to przynajmniej powinien je odeprzeć.
Niezależnie od powyższego Sąd podkreśla, że zdecydował o uchyleniu nie tylko decyzji Kolegium, ale także decyzji Burmistrza (na podstawie art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej "P.p.s.a."), gdyż w sprawie niezbędne jest przeprowadzenie ponownej, kompleksowej oceny sytuacji dochodowej R. B..
Przede wszystkim Sąd dostrzegł kwestię, która wykracza poza uwagi skarżącej. Otóż z decyzji Burmistrza wynika, że do dochodu (według terminologii u.ś.r.) skarżącej doliczono przychody z tytułu pracy obniżone o koszty i odjęto następnie obciążające je podatek, składki na ubezpieczenie społeczne i składkę na ubezpieczenie zdrowotne. Dopiero w dalszej kolejności organ odjął od wyniku obliczeń [...] zł, uznawszy, że jest to kwota dochodu utraconego według [...]
Zdaniem Sądu nieprawidłowym działaniem było włączenie przychodu z tytułu zatrudnienia R. B. zakończonego w roku bazowym (w 2017 r.) do całościowego dochodu (w rozumieniu u.ś.r.) skarżącej (ze wszystkimi składnikami obciążającymi go) na następnie odjęcie jego kwoty netto, z powołaniem na przepisy o dochodzie utraconym.
Zgodnie z art. 5 ust. 4 u.ś.r. "w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny [...] w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego". Z kolei utrata dochodu, to między innym utrata dochodu spowodowana utratą zatrudnienia (art. 3 pkt 23 lit. c u.ś.r.). Wreszcie przez "dochód" na potrzeby u.ś.r. (w tym zwłaszcza ten z tytułu pracy) należy rozumieć przychody podatkowe pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne.
Jeżeli więc członek rodziny traci konkretny dochód z zatrudnienia, to oznacza, że dochodu tego "nie uwzględnia się". W konsekwencji nie uwzględnia się przychodu z zatrudnienia obciążonego przypisanymi mu kosztami, podatkami i składkami.
Przenosząc powyższe na realia niniejszej sprawy w ocenie Sądu organy powinny wyliczając dochód R. B. z 2017 r. pominąć uzyskane przez nią dochody z pracy, to znaczy, przyjąć założenie, jakoby przychodów z niej, ani składników ją obciążających w ogóle nie było.
Niezależnie od powyższego i wyłącznie w celu odniesienia się do argumentów podniesionych w skardze, Sąd przyznaje R. B. rację (przyjmując tu robocze założenie, że opisane wyżej dochody z zatrudnienia byłyby wliczane do dochodu), że w świetle materiału dowodowego rzeczywiście rysowałaby się wątpliwość, co do wysokości odprowadzonych składek na ubezpieczenie zdrowotne z umowy o pracę. Otóż według danych pochodzących z systemu informatycznego wymiany danych będącego w dyspozycji organu pomocy społecznej kwota składki z tytułu zatrudnienia R. B. wynieść miała [...] zł, natomiast odrębnie widnieje tam kwota [...]zł (k. 12 verte akt administracyjnych). Tymczasem z PIT-11 od pracodawcy R. B. wynika, że potrącono z jej podatku [...] zł (zob. k. 46 verte akt administracyjnych; co jest kwotą akurat ograniczoną przepisem podatkowym do 7,75 % podstawy wymiaru składki – zob. art. 27b ust. 2 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 1509 ze zm.).
Pełną, czyli wynoszącą 9 % podstawy wymiaru składkę zdrowotną (art. 79 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 1510 ze zm.) wyliczono w tzw. RMUA rocznej pracodawcy, gdzie wyraźnie podano, iż poza kwotą [...]zł od umowy o pracę odprowadzono za luty 2017 r. [...] zł kolejnej składki na ubezpieczenie zdrowotne (k. 45 akt administracyjnych). Prowadzi to do wniosku, że dochody z pracy skarżącej nie tylko zostały błędnie doliczone do dochodu jako takie (patrz wyżej), ale także ich samo rozliczenie, które przedstawił organ, budzi poważne wątpliwości.
Wracając do głównych wyliczeń Sąd wskazuje, że Burmistrz zbada sytuację dochodową R. B. (poprzez bądź to pozyskanie stosownych danych od organów podatkowych albo wezwanie skarżącej do przedstawienia złożonego zeznania rocznego PIT za rok 2017), to jest za 2017 r.:
- - ustali kwotę dochodu skarżącej z tytułu emerytury-renty oraz z tytułu zwrotu niewykorzystanej ulgi na dzieci (organ pominie natomiast dochody skarżącej z pracy) i następnie
- - ustali obniżające je: kwotę ostatecznie należnego podatku za 2017 r. (z pominięciem przypadającego na dochody z utraconej pracy – [...] zł), koszty uzyskania przychodu (z pominięciem tych dotyczących utraconego stosunku pracy) oraz składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne (z pominięciem tych z utraconego stosunku pracy).
Opierając się na powyższych danych organ ponownie określi dochód rodziny skarżącej za 2017 r. i rozliczy stosownie do tego wysokość zasiłku rodzinnego.
W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.