Uzasadnienie
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] nr [...] na podstawie art.22 ust. 2 w zw. z art. 20 ust. 3 i art. 25 ust.2 p.2 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t.Dz.U.142/97/950 ze zm.- dalej ustawa) pozbawił J.P. uprawnień przysługujących wdowie po kombatancie.
W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, iż J.P. zyskała uprawnienia przysługujące wdowie po kombatancie- zmarłym Mężu B.P., którego jedynym tytułem działalności kombatanckiej był udział w walkach o utrwalenie władzy ludowej podczas służby w organach Milicji Obywatelskiej.
J.P., wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy podniosła, że Jej sprawa jest wyjątkowa. Dla ustalenia przyczyny zgonu Jej Męża Instytut Pamięci Narodowej Oddział w P. prowadzi dochodzenie z art. 148 kk. Mąż Skarżącej był "zaczadzony", a dokumenty dotyczące Jego śmierci oznaczono klauzulą ściśle tajne.
Decyzją z dnia [...] Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art.138 § 1 p.1 w zw. z art.127 § 3 kpa oraz art. 20 ust. 3 i art. 25 ust.2 p.2 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t.Dz.U.142/97/950 ze zm.) utrzymał w mocy własną decyzję z 29 marca 2001 r. Motywując decyzję Kierownik Ud/sKiOR powtórzył argumenty podniesione w decyzji z [...] i powołał uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 1996 r.- sygn. AZP 32/95. Okoliczności dotyczące zgonu Męża w czasie pełnienia służby w MO nie mają wpływu na wynik sprawy; zgodnie z art. 1-4 ustawy, nie przysługują uprawnienia kombatanckie z tytułu służby w MO.
J.P. wniosła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 3 października 2001 r. wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie uprawnień kombatanckich jako osoby represjonowanej w latach 1949- 56. Skarżąca powtórzyła argumenty podniesione we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i w piśmie z dnia 6 marca 2001 r. Skarżąca w szczególności wskazała, że Mąż Jej w 1948 r. został zaaresztowany przez UB za utrzymywanie dobrych stosunków z tzw. "elementem wrogiego nastawienia (członkami Armii Krajowej)". Zainteresowana- mimo usilnych starań- nie może otrzymać akt osobowych Męża. W lutym 1949 r. B. P. został bestialsko zamordowany, o co Zainteresowana oskarża UB w P. Zainteresowana nie otrzymała protokołu sekcji zwłok, " postępowania" [zapewne winno być "postanowienia"] prokuratorskiego. Każdorazowe odwoływanie się w tej sprawie zakończyło się wizytami przedstawicieli UB w domu Skarżącej, kończące się zazwyczaj straszeniem Jej, a dla miejscowej ludności powodem do pomówień o współpracę z UB.
Zainteresowana od ponad 40 lat bezskutecznie stara się o ustalenie prawdy. Oddziałowa Komisja Badania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu w P. nadal prowadzi śledztwo w sprawie zabójstwa Jej Męża. Do skargi J.P. załączyła pismo J.K.- Prokuratora Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu w P. o toczącym się śledztwie w sprawie zabójstwa B.P. w dniu 20 lutego 1949 r. w Gorzowie Wlkp.- o zbrodnię z art. 148 § 1 kk w zw. z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej- Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu.
Organ orzekający w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga okazała się zasadną.
Z informacji J.K.- Naczelnika Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu w P. z dnia [...] wynika, że śledztwo w sprawie [...] jest na końcowym etapie postępowania; na dzień 24 czerwca 2004 r. wyznaczono termin przesłuchania kolejnego świadka; w toku prowadzonego śledztwa nie ujawniono dokumentów świadczących o aresztowaniu B.P. przez UB. Dokumenty takie- jeśli zostały sporządzone- mogą być przechowywane w Oddziałowym Biurze Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów w P.- Oddziale Instytutu Pamięci Narodowej w P. (k. 19).
W toku rozprawy pełnomocnik Skarżącej podniosła, że B.P. w czasie okupacji przebywał na robotach w Austrii i że w latach 1944- 45 służył w jednostce wojskowej w Lublinie (k. 22).
Zgodnie z art.25 ust.2 p.2 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t. Dz.U. 142/97/950 ze zm.- dalej ustawa), pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-56 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art.1 ust.2, w art.2 i art.4. Skarżąca wykazywała, że zachodziły wobec Jej Męża przesłanki do zachowania tych uprawnień, bowiem przez ok. tydzień- w 1948 r.- przebywał z przyczyn politycznych w areszcie UB (art. 4 ust. 1 p. 4 in fine ustawy), a następnie w 1949 r. został z przyczyn politycznych skrytobójczo zamordowany.
Trafnie Kierownik Urzędu wskazuje, że utrwalonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest, że służba w Milicji Obywatelskiej nie stanowi przesłanki zachowania uprawnień kombatanckich (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14.10.1999 r.- III RN 93/99- OSNAP 15/00/572; uzasadnienie wyroku SN z 29.8.2001 r.- sygn. III RN 132/00- OSNAP 5/02/101).
W orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego powszechnie przyjęty jest pogląd, że wniosek osoby, której uprawnień kombatanckich dotyczy postępowanie o pozbawienie tych uprawnień na podstawie art.25 ust.2 p.2 ustawy, wskazujący na zachowanie uprawnień z tytułów określonych w ustawie, winien być rozpoznany i rozstrzygnięty w postępowaniu weryfikacyjnym w sprawie o pozbawienie uprawnień kombatanckich (uchwała 7 S NSA z 4.3.2002-OPS 13/01-Pr.Pracy 6/02/42). Zachowanie uprawnień dotyczy sytuacji, gdy zainteresowany otrzymał lub mógł otrzymać uprawnienia kombatanckie także z innych tytułów określonych w ustawie- w szczególności z tytułu podlegania represjom okresu powojennego (art. 4 ust. 1 p. 4 in fine ustawy).
Skarżąca powoływała się na tę okoliczność już w piśmie procesowym z dnia 6 marca 2001 r. (załączając doń odpisy szeregu dokumentów- w tym wskazujących, że co najmniej w 1992 r. córka Skarżącej i Jej Pełnomocnik w niniejszej sprawie dociekała przyczyn śmierci B.P.); następnie konsekwentnie we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i w skardze do NSA (k. 31- 18, 38 akt administracyjnych).
Obowiązkiem Kierownika Urzędu było pouczenie Zainteresowanej o powinności wskazania dowodów koniecznych dla ustalenia, czy istotnie Mąż Jej przebywał w areszcie UB w okolicznościach, które powoływała w toku postępowania weryfikacyjnego (art. 9 kpa). Mając na uwadze charakter represji i znaczny upływ czasu, organ administracji publicznej winien był zwrócić się (art. 7 i art. 77 § 1 kpa) do właściwych rzeczowo i miejscowo archiwów, mogących posiadać informacje o osobach przetrzymywanych za działalność polityczną w areszcie UB w 1948 r. Doświadczenie życiowe uczy, że w archiwach IPN bądź innych- rzeczowo właściwych- zachowały się często księgi więzienne z lat 1944-56 (k. 19 akt sądowych).
Zebrane w ten sposób dowody, wraz z ewentualnym dowodem z zeznań Zainteresowanej, winny być przedmiotem wnikliwej analizy, a ocena materiału dowodowego winna nastąpić nie później niż w momencie wydania decyzji rozstrzygającej sprawę; motywy decyzji winny wynikać z uzasadnienia decyzji, jako jej integralnej części (art. 107 § 3 kpa; wyrok NSA z 8.9.1989 r.-II SA 390/89- OSP 6/91/140 z akceptującą glosą M. Mincer- Jaśkowskiej).
Rozpoznając sprawę ponownie Kierownik Urzędu przeprowadzi dowody konieczne dla ustalenia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i starannie je oceni, a wynik ustaleń i oceny zaprezentuje w uzasadnieniu decyzji spełniającym wymogi art. 107 § 3 kpa.
Fakt służby w Wojsku Polskim w Lublinie w latach 1944-45 Skarżąca zgłosiła z opóźnieniem. Rozpoznając sprawę ponownie Kierownik Urzędu podejmie starania (w tym we właściwej WKU) dla ustalenia, czy B.P. pełnił służbę w Wojsku Polskim w warunkach art. 1 ust. 2 pkt 1 ustawy; z przyczyn dowodowych ustalenie to może być łatwiejsze do poczynienia, niż określone w art. 4 ust. 1 pkt 4 in fine ustawy, a wystarczające dla rozważenia zachowania uprawnień wdowy po kombatancie na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 20 ust. 3 ustawy.
Wobec powyższego obie decyzji należało uchylić (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- Dz.U. 153/02/1270 w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę- Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- Dz.U. 153/02/1271 ze zm.).
/-/M.Dybowski /-/ E.Makosz-Frymus /-/ R.Batorowicz
JFS