Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] 2015 r., znak [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. (dalej powoływane jako "Kolegium"), po rozpatrzeniu odwołania W. K. od decyzji Starosty G. z dnia [...] 2014 r. nr [...]w przedmiocie zatrzymania W. K. prawa jazdy kat. B, nr dokumentu [...], wydanego przez Starostę G. w dniu [...] 2004 r. - utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.
Powyższe rozstrzygnięcia wydano w następującym stanie faktycznym.
Decyzją z dnia [...] 2014 r., znak SR[...]Burmistrz Miasta i Gminy C. uznał dłużnika alimentacyjnego W. K. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Decyzję wydano na podstawie art. 5 ust. 3 i 3a ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 z późn. zm., ustawa dalej powoływana jako u.p.o.u.).
Dnia 21 sierpnia 2014 r. działający z upoważnienia Burmistrza Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. złożył do Starostwa Powiatowego w G. wniosek nr [...] o zatrzymanie W. K. prawa jazdy. We wniosku powołano się na art. 5 ust. 3b u.p.o.u. oraz dołączono do niego odpis decyzji z dnia [...] 2014 r.
Dnia 24 sierpnia 2014 r. zostało wszczęte postępowanie w sprawie zatrzymania dokumentu prawa jazdy W. K..
Decyzją z dnia [...] 2014 r., znak [...] Starosta G., działając na podstawie art. 5 ust. 5 u.p.o.u., zatrzymał W. K. prawo jazdy kat. B, nr dokumentu [...], wydane w dniu 5 grudnia 2004 r.
W uzasadnieniu organ wskazał, że zatrzymanie prawa jazdy nastąpiło na wniosek Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. z powodu zadłużenia alimentacyjnego. Wniosek ten złożony został wraz z decyzją ostateczną nr [...] z dnia [...] 2014 r., zaś Starosta G. przeanalizował dokumentację mającą znaczenie sprawie z której wynika, że W. K. nie poddał się wywiadowi alimentacyjnemu i nie złożył oświadczenia majątkowego, jak również przez okres ostatnich 6 miesięcy nie wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niz 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów.
Wyjaśniając podstawę prawną rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że zatrzymanie prawa jazdy następuje na podstawie art. 5 ust. 5 u.p.o.u.
Z decyzją powyższą nie zgodził się W. K., który w terminie prawem przewidzianym wywiódł od niej odwołanie.
W odwołaniu W. K. podniósł, iż zarówno postępowanie w Ośrodku Pomocy Społecznej w C. jak i decyzja Starosty zostały podjęte bez udziału odwołującego się. Nadto podniósł, iż nie wywiązywanie się przez niego z obowiązków alimentacyjnego spowodowane jest utratą renty. W oparciu o powyższe oraz powołując się na swoją trudną sytuację zdrowotną i materialną W. K. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.
Decyzją z dnia [...] 2015 r., znak [...]Kolegium, powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm., ustawa powoływana dalej jako "K.p.a."), utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.
W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że działanie Starosty G. wywołane zostało wnioskiem Kierownika Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. o zatrzymanie dokumentu prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu. Do wniosku dołączona została ostateczna decyzja z dnia [...] 2014 r., nr [...] o uznaniu W. K. za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.
Dalej organ II instancji wyjaśnił, iż ostateczna decyzja administracyjna w przedmiocie uznania za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych wiąże w danej sprawie i organy administracji orzekające w sprawach komunikacyjnych obowiązane są ją uwzględnić w postępowaniu dotyczącym zatrzymania prawa jazdy. Zgodnie bowiem z art. 5 pkt 5 u.p.o.u. na podstawie wniosku, o którym mowa w ust. 3 i 3b Starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy. Tak sformułowany przepis nakłada na starostę obowiązek zatrzymania prawa jazdy w przypadku złożenia przez właściwy organ stosownego wniosku wraz z odpisem decyzji ostatecznej o uznaniu za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Starosta (prezydent miasta na prawach powiatu) nie ma w takim przypadku możliwości odstąpienia od wydania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy.
W ocenie Kolegium okoliczności sprawy wskazują na to, że W. K. decyzji o uznaniu go za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie zaskarżył, godząc się z jej treścią, a Kolegium w niniejszym postępowaniu nie może kwestionować ustaleń ostatecznej decyzji administracyjnej.
Odnosząc się do zarzutów przedstawionych w odwołaniu dotyczących nieotrzymania decyzji o uznaniu za dłużnika alimentacyjnego oraz decyzji Starosty G. z dnia [...] 2014 r. p zatrzymaniu prawa jazdy Kolegium wskazało, iż z akt sprawy jednoznacznie wynika, że odwołujący się decyzję Starosty odebrał w dniu 10 listopada 2014 r. - co potwierdza jego podpis na zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki Ponadto organ odwoławczy wskazał na treść art. 41 § 1 i 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, zgodnie z którym w toku postępowania strony oraz ich przedstawiciele i pełnomocnicy mają obowiązek zawiadomić organ administracji publicznej o każdej zmianie swojego adresu, w tym adresu elektronicznego. W razie zaniedbania wyżej wymienionego obowiązku doręczenie pisma pod dotychczasowym adresem ma skutek prawny. Z akt niniejszej sprawy wynika zdaniem Kolegium, że W. K. nie dopełnił ciążącego na nim obowiązku i nie poinformował organów o zmianie swojego adresu - a zatem należy uznać w oparciu o dyspozycję art. 41 § 2 K.p.a., iż wszystkie pisma w niniejszym postępowaniu zostały mu doręczone skutecznie.
W ocenie Kolegium spełniony został w tym przypadku warunek wynikający z art. 5 ust. 5 do wydania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy.
Organ odwoławczy wskazał nadto, że Starosta G. w postępowaniu poprzedzającym wydanie zaskarżonej decyzji dopełnił też wymogów formalnych, wynikających z przepisów K.p.a., a w szczególności zapewnił stronie możliwość czynnego udziału w postępowaniu. W zawiadomieniu o wszczęciu postępowania z dnia 25 sierpnia 2014 r. pouczył stronę o prawie do zapoznania się z dokumentami zebranymi w toku postępowania oraz wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.
W skardze na powyższą decyzję W. K. wskazał, iż uważa jąka krzywdząca i niesprawiedliwą, bowiem został w niej uznany za uchylającego się od świadczeń alimentacyjnych, co nie jest prawdą i co starał się wykazać w korespondencji poprzednio wysyłanej w sprawie.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło i jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko.
Występujący na rozprawie pełnomocnik skarżącego ustanowiony dla niego w ramach prawa pomocy wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Orzeczeniom tym zarzucił naruszenie art. 9 K.p.a. poprzez nieudzielenie stronie wystarczającej informacji. Podkreślił, iż wprawdzie skarżący otrzymał od organu pouczenie, jednakże ograniczało się ono do zacytowania przepisów ustawowych, co nie było wystarczającym wyjaśnieniem o okolicznościach faktycznych i prawnych w rozumieniu art. 9 K.p.a. Nadto pełnomocnik skarżącego wskazał, iż od 12 października 2015 r. W. K. jest zarejestrowany jako bezrobotny bez prawa do zasiłku.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga okazała się zasadna, aczkolwiek z innych przyczyn aniżeli podniesione w jej motywach.
Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (materialnym - określającym prawa i obowiązki stron oraz procesowym - regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej), nie będąc przy tym związane - w myśl przepisu art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a.") - zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co pozwala i obliguje do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa. Tak też się stało w rozpatrywanej sprawie, bowiem Sąd wziął pod uwagę uchybienia, które nie zostały podniesione przez skarżącego.
Procedura zatrzymania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu uregulowana została w ustawie z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
Zgodnie z art. 4 ust. 1 u.p.o.u., organ właściwy dłużnika, po otrzymaniu od organu właściwego wierzyciela stosownego wniosku, o którym mowa w art. 3 ust. 5 przywołanej regulacji, dokonuje w tym zakresie oceny jego sytuacji materialnej, zdrowotnej, rodzinnej i zawodowej, ustalanej w ramach wywiadu alimentacyjnego oraz złożonego przezeń oświadczenia majątkowego.
W przypadku zaistnienia jednej z przesłanek wskazanych w art. 5 ust. 3 u.p.o.u., gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego, odmawia złożenia oświadczenia majątkowego lub zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy, lub też bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, odmawia przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych - organ obowiązany jest wszcząć postępowanie dotyczące uznania dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.
Przed wydaniem takiej decyzji organ zobligowany jest zbadać, czy nie zachodzi przesłanka negatywna określona w art. 5 ust. 3a ustawy. Zgodnie bowiem z tym unormowaniem, decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się, jeżeli przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się on w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów.
Z art. 5 ust. 3b u.p.o.u. wynika jednoznacznie, że dopiero wówczas, gdy decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika kieruje do starosty wniosek o zatrzymanie mu prawa jazdy, dołączając do niego odpis rzeczonej decyzji, a nadto składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 Kodeksu karnego. Zgodnie z art. 5 ust. 5 u.p.o.u., na podstawie takiego wniosku właściwy starosta powiatowy wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy.
Z powyższej regulacji wynika, iż badaniu przez organ w toku postępowania w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy prowadzonym na podstawie art. 5 ust. 5 u.p.o.u. podlega zweryfikowanie czy decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych jest ostateczna, bowiem okoliczność ta stanowi wyłączną przesłankę wydania decyzji o jakiej mowa w tym przepisie.
Wymogowi powyższemu orzekające w sprawie organy nie sprostały.
Zauważyć bowiem trzeba, iż na znajdującej się aktach sprawy kserokopii decyzji z dnia [...] 2014 r. brak jest jakiejkolwiek wzmianki o jej ostateczności. Informacji takowej nie zawiera także wniosek Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. o zatrzymanie W. K. prawa jazdy z dnia 20 sierpnia 2014 r. (data wpływu do starostwa 21 sierpnia 2014 r.). W aktach organu I instancji znajdują się wprawdzie także kopie nadesłanego za pośrednictwem faksu zwrotnego potwierdzenia odbioru tej decyzji jednakże są one mało czytelne i nie sposób w oparciu o nie ustalić daty doręczenia skarżącemu przedmiotowej decyzji. Z kopii tych wynika bowiem, iż decyzja nie została przez skarżącego odebrana osobiście, lecz była mu awizowana na adres C., ul. [...], [...] C.. Z tychże kopii można przy tym odczytać jedynie, iż awizo powtórne miało miejsce 30 lipca 2014 r., lecz nie sposób w oparciu o nie ustalić daty pierwszego awizowania.
Powyższa okoliczność ma istotne znaczenie prawne, albowiem zgodnie z art. 44 § 1 pkt 1 K.p.a. w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 42 i 43 (to jest osobiście lub dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu) w przypadku doręczania pisma przez operatora pocztowego przechowuje on pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej. Zawiadomienie o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w terminie siedmiu dni, licząc od dnia pozostawienia zawiadomienia w miejscu określonym w § 1, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata (art. 44 § 2 K.p.a.), przy czym w przypadku niepodjęcia przesyłki w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od daty pierwszego zawiadomienia (art. 44 § 3 K.p.a.). W myśl art. 44 § 4 K.p.a. doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy.
Z przedstawionych powyżej regulacji wprost wynika, iż bez ustalenia daty pierwszego awizowania przesyłki nie sposób ustalić dnia, z którym doręczenie uważa się za dokonane, albowiem datę tą ustala się względem terminu pierwszego, a nie drugiego awizowania przesyłki.
Co za tym idzie uznać należy, iż brak wyjaśnienia przez organ powyższych okoliczności skutkuje tym, że w sprawie nie została ustalona w sposób jednoznaczny i pewny kluczowa okoliczność jaką jest posiadanie przez decyzję Burmistrza Miasta i Gminy C. z dnia [...] 2014 r. przymiotu ostateczności, co uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji jako co najmniej przedwczesnej.
O ile bowiem w sprawie okazałoby się, iż decyzja Burmistrza Miasta i Gminy C. z dnia [...] 2014 r. nie została prawnie skutecznie doręczona będącemu jej jedynym adresatem W. K., to oznaczałoby, iż nie uzyskała ona przymiotu ostateczności, co uzasadniałoby nieuwzględnienie wniosku organu właściwego dłużnika o zatrzymania skarżącemu prawa jazdy.
Podkreślić w tym miejscu trzeba, iż weryfikacji przez organy orzekające w postępowaniu w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy są uprawnione, a jednocześnie obowiązane jedynie do zbadania czy przedmiotowa decyzja o uznaniu za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych uzyskała przymiot ostateczności, a nie do weryfikowania prawidłowości procedowania przez będącego organem właściwym dłużnika Burmistrza Miasta i Gminy C..
W realiach niniejszej sprawy oznacza to, iż organ orzekający w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy winien jedynie zweryfikować czy doręczenie decyzji z dnia 17 kwietnia 2014 r. odpowiadało wymogom określonym art. 44 § 1 – 3 K.p.a., a nie czy Burmistrz Miasta i Gminy C. zapewnił W. K. możliwość udziału w postępowaniu w przedmiocie uznania go za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Ta ostania okoliczność może być bowiem przedmiotem badania jedynie w postępowaniu wznowieniom prowadzonym w stosunku do decyzji z dnia 17 kwietnia 2014 r., o ile okazałoby się iż uzyskał ona przymiot prawomocności.
Odnosząc się do zarzutów sformułowanych przez skarżącego i jego pełnomocnika wskazać zaś należy, że ze sposobu sformułowania art. 5 ust. 5 u.p.o.u. wynika w sposób jednoznaczny, iż zatrzymanie prawa jazdy po otrzymaniu wniosku sporządzonego po wydaniu ostatecznej decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych jest obligatoryjne, co oznacza, iż w takim przypadku organ orzekający o zatrzymaniu prawa jazdy nie ma możliwości wydania innej decyzji, aniżeli decyzji zatrzymującej prawo jazdy.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż ustawodawca nie uzależnił możliwości zatrzymania prawa jazdy od warunków materialnych i osobistych dłużnika alimentacyjnego, jak również nie upoważnił organu orzekającego w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy do kontrolowania zgodności z prawem decyzji ostatecznej o uznaniu danej osoby za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.
Powyższe oznacza, iż nie miały jakiegokolwiek znaczenia w niniejszej sprawie okoliczności podnoszone przez W. K. w skardze i wcześniej w odwołaniu, a dotyczące tego, iż nie zgadza się on z uznaniem go za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, względnie kwestionujące prawidłowość przeprowadzenia postępowania w sprawie o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych poprzez pozbawienie go możliwości brania udziału w postępowaniu.
Stąd też za oczywiście bezzasadne uznać należało zarzuty podnoszone przez stronę skarżącą zarówno w samej skardze jak i na rozprawie.
Gwoli wszechstronnego wyjaśnienia sprawy zauważyć w tym miejscu należy, iż tego rodzaju zastrzeżenia skarżący mógł zgłaszać jedynie na etapie wcześniejszego postępowania prowadzonego przez organ właściwy dłużnika w sprawie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, względnie o ile uważa, że został bez własnej winy pozbawiony możliwości udziału w postępowaniu w sprawie uznania go za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych poprzez zainicjowanie postępowania wznowieniowego w tej sprawie.
Wobec powyższego, Sąd na podstawie art. 145 § 1 lit. c P.p.s.a. orzekł w punkcie I wyroku o uchyleniu zaskarżonej decyzji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ drugiej instancji winien uwzględniając poglądy prawne wyrażone uzasadnieniu niniejszego wyroku zweryfikować czy decyzja Burmistrz Miasta i Gminy C. z dnia [...] 2014 r. o uznaniu W. K. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych uzyskała, a jeśli tak to z jaka datą przymiot ostateczności. Ustaleń powyższych organ dokonać może poprzez zapoznanie się z aktami sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] 2014 r., względnie poprzez uzyskanie od organu właściwego dłużnika w pełni czytelnego odpisu zwrotnego potwierdzenia odbioru przez skarżącego korespondencji decyzję ta zawierającej i następnie w oparciu o poczynione w tym zakresie ustalenia ponownie rozpoznać odwołanie strony od decyzji Starosty G. o zatrzymaniu prawa jazdy.
Uchylenie przez Sąd decyzji organu II instancji uzasadnione jest potrzebą przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego jedynie w niewielkim zakresie obejmującym kwestię prawidłowości doręczenia skarżącemu decyzji o uznaniu go za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie § 19 pkt 1 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 461 z późn. zm.).