Uzasadnienie
II SA/PO 420/10
Decyzją z dnia [...] 2010 r. Burmistrz J. z powołaniem na art. 15 ust.2 ustawy z 10.04.1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych / Dz. U. nr 139 poz. 993 / orzekł o wymeldowaniu M. J. z pobytu stałego z budynku położonego w Jarocinie przy ulicy Waryńskiego.
W uzasadnieniu decyzji podano, że wszczęcie postępowania administracyjnego nastąpiło na żądanie S. K., która podała, że M. J. od ponad 3 miesięcy nie przebywa pod adresem zameldowania i wyprowadził się do swoich rodziców. Wyjaśniono,że jest ona właścicielem lokalu przy ulicy W. na podstawie umowy dożywocia sporządzonej w formie aktu notarialnego z dnia [...] 2009 r. Dalej przedstawiając złożone zeznania zarówno M. J. jak i jego żony B. J. podano, że M. J. w okresie od 1 października 2009 do 26 października 2009 r. przebywał w szpitalu psychiatrycznym oraz ponownie w tym samym szpitalu przebywał w okresie od 7 grudnia 2009 do 21 grudnia 2009 r. Po raz pierwszy do szpitala odwiozła go żona której zostawił klucze do mieszkania. Po wypisaniu ze szpitala 26 października M. J. nie wrócił do swojego stałego miejsca zamieszkania, a jego żona wymieniła zamki w drzwiach i nie chciała go więcej wpuścić.
Organ podał, że z zeznań zainteresowanego wynika, że ze względu na osobiste relacje łączące go z żoną i załamanie psychiczne związane z chorobą nie zrobił doniesienia na policję, że żona bezprawnie usunęła go z mieszkania. Powołano się na pismo Komendy Powiatowej Policji w J. z dnia 4.02.2010 r., z którego wynika, że po rozmowie przeprowadzonej z L. J. – ojcem zainteresowanego od połowy grudnia 2009 r. przebywa w J. przy ulicy K. tj. mieszkaniu swoich rodziców. Podano, że kontrolę przeprowadziła także straż miejska i z rozmowy z S. K. wynika, że od września 2009 r. zainteresowany nie mieszka pod adresem zameldowania, a z rozmowy z matką S. J. wynika, że od listopada 2009 r. syn mieszka u niej. Po powrocie ze szpitala żona nie chciała go wpuścić do mieszkania, stwierdziła też, że zostały tam rzeczy syna i jego warsztat.
Wskazując na art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności uznano, że spełnione są dwie przesłanki pozwalające na wymeldowanie tej. Faktyczne opuszczenie lokalu i niedopełnienie obowiązku wymeldowania z pobytu stałego. W ocenie organu należy przyjąć, że M. J. dobrowolnie opuścił budynek przy ulicy W. bowiem razem z żoną przewoził swoje rzeczy osobiste do budynku rodziców i nie starał się o przywrócenie prawa do zamieszkania w nim. Wskazano, że dany lokal jest wówczas stałym miejscem pobytu osoby przebywającej w nim, gdy stanowi dla niej wyłączne centrum życiowe, a więc lokal w którym koncentrują się wszystkie codzienne sprawy, gdzie osoba przebywa. Podano także, że przepisy ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych mają charakter porządkowy, co oznacza, że rejestracja osób w lokalu ma być zgodna ze stanem faktycznym.
Odwołanie od powyższej decyzji złożył osobiście M. J. domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i umorzenia postępowania. Odwołujący w szerokich motywach uzasadniających odwołanie wskazał na błędne przyjęcie, że adres zameldowania nie jest miejscem jego stałego pobytu. Przedstawiając swoja chorobę i czasokres pobytu w szpitalu psychiatrycznym podkreślił, że żona nie wpuściła go do mieszkania. Zostawił tam cały dorobek życia w tym warsztat złotniczy z wyposażeniem. Podał także, że po powrocie do zdrowia nadal zamierza pracować w swoim zawodzie. Zakwestionował zeznania Sandry Kardach, że po otrzymaniu domu od B. J. sprawdziła całą posesję i nie zauważyła tam rzeczy M. J. i, że nie ma tam maszyn i urządzeń o których wspomina.
Odwołujący oświadczył, że w dniu 25 lutego 2010 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w J. dokonał zajęcia ruchomości do niego należących a znajdujących się w warsztacie położonym w J. przy ulicy W.. na dowód czego do odwołania dołączył protokół zajęcia ruchomości. W ocenie dowołującego nie może być tak, aby w dniu zeznań S. K. tj. w dniu 11.02.2010 r. nie było jego rzeczy, a w dniu 25.02.2010 r. komornika zajmował jego ruchomości pozostawione w miejscu zamieszkania.
Odwołujący podkreślił, że nie ma mowy aby on sam pomógł swojej żonie przewieźć swoje rzeczy do domu jego matki oraz aby wyraził zgodę na dobrowolne wyprowadzenie od żony. W ocenie odwołującego w tym stanie faktycznym wystąpiło jedynie opuszczenie nie z własnej winy miejsca pobytu. Obecnie zamiar stałego pobytu odwołujący łączy z mieszkaniem przy ulicy W..
Wojewoda Wielkopolski decyzją z dnia [...] 2010 r. na zasadzie art. 138 §1 pkt.1 kodeksu postępowania administracyjnego utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Przytaczając tok postępowania administracyjnego zgodnie z ustaleniami organu pierwszej instancji wskazano nadto, że przed Sądem Okręgowym w K. toczy się postępowanie o rozwiązanie małżeństwa M. i B. J. i że na podstawie wywiadu przeprowadzonego w tymże sądzie organ odwoławczy ustalił, że nie orzekano o sposobie korzystania ze wspólnego lokalu stron. W ocenie organu odwoławczego dokonującego wykładni art. 15 ust.2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych opuszczenie lokalu by skutkowało wymeldowaniem powinno być dobrowolne. Jednakże za równoznaczne z dobrowolnym opuszczeniem lokalu uważa się takie gdy osoba została do niego zmuszona lecz we właściwym czasie nie wystąpiła na drogę prawną o przywrócenie naruszonego posiadania.
Dalej wskazano, że w rozpatrywanej sprawie miejsce przebywania M. J. jest inne niż miejsce zameldowania, dlatego decyzje organu pierwszej instancji uznano za prawidłową. Odnosząc się do treści odwołania organ drugiej instancji podał, że zarzuty dowołującego nie mogą wpłynąć na ocenę legalności zaskarżonej decyzji ponieważ przepisy ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych nie łączą z nimi skutków prawnych. Podano, że stroną takiego postępowania jest wyłącznie osoba, której zameldowanie (wymeldowanie) dotyczy. Uprawniony do lokalu dla ochrony swoich prywatnych interesów prawnych może skorzystać z drogi postępowania cywilnego, która służy do usunięcia określonej osoby z lokalu (eksmisja) Osoba taka nie powinna być traktowania jako podmiot wnioskujący o wszczęcie postępowania administracyjnego, a jedynie jako inicjujący postępowanie, które toczyć się powinno z urzędu, a nie na wniosek.
Powyższa decyzja została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu przez M. J. z wnioskiem o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania. Skarżący podtrzymał argumenty zawarte w odwołaniu a dodatkowo podał, że w wyroku rozwodowym wprawdzie sąd nie orzekł o sposobie korzystania ze wspólnego lokalu, ale skarżący odwołał się od tego wyroku. Podał także, że złożył pozew o ochronę naruszonego posiadania, na dowód czego do skargi przedłożył odpis pozwu z dnia 4 czerwca 2010 r. z prezentatą Sądu Rejonowego w J. z dnia 8.06.2010 r.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Wielkopolski wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoją dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Rolą sądu administracyjnego jest dokonanie oceny legalności decyzji meldunkowej, a sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.).
Sąd Administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonej decyzji z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a Sąd Administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności decyzji administracyjnej. Oznacza to, że Sąd Administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. - zwanej w dalszym ciągu uzasadnienia, jako p.p.s.a. uchyla go lub stwierdza jego nieważność.
Nadto wskazania wymaga, iż Sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.) nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Podstawę prawną decyzji o wymeldowaniu strony stanowi art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960). Przepis ten wymaga - dla wymeldowania określonej osoby z pobytu stałego - zaistnienie przesłanki opuszczenia przez tę osobę lokalu. Wiążę się to z faktem, iż zameldowanie pełni wyłącznie funkcje ewidencji umożliwiającą określenie, gdzie kto mieszka.
W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, iż przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu powołanego przepisu jest spełniona gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolny. O opuszczeniu miejsca stałego pobytu można mówić tylko w tedy, gdy dana osoba fizycznie nie przebywa w określonym lokalu i ma zamiar opuszczenia tego lokalu na stałe, a zamiar ten związany jest z założeniem w nowym miejscu ośrodka osobistych i majątkowych interesów. Ocena organów administracyjnych, że skarżący na trwale i w sposób dobrowolny opuścił dotychczasowy lokal nie znajduje uzasadnienia w zgromadzonym materiale.
Nie można zasadnie twierdzić, że osoba dobrowolnie i na trwale opuszcza swoje dotychczasowe długoletnie miejsce zamieszkania w sytuacji gdy jest odwożona przez rodzinę do szpitala psychiatrycznego. Trzytygodniowy pobyt w szpitalu sprawił, że skarżący nie mógł wejść do swojego mieszkania, bo w tym czasie jego żona darowała dom za dożywocie dla siebie swojej bratanicy i zmieniła zamki w drzwiach. W tym stanie faktycznym przedwczesne jest przyjęcie z powołaniem na wywiad policji i straży miejskiej, że skarżący przeniósł dobrowolnie swój ośrodek życia do mieszkania rodziców.
Wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny pogląd, (np. wyrok z 25.10.2005 II OSK127/05 i wyrok NSA z13.05.2008 r. II OSK 539/07) że za równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu należy uznać sytuację w której osoba w nim zameldowana została z niego usunięta przez dysponenta lokalu, ale nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, których podjęcie doprowadziłoby do uznania działań dysponenta lokalu za bezprawne - Sąd orzekający w tej sprawie uznaje za trafny, jednak z racji wyrażenia w zupełnie innym stanie faktycznym nie przystającym do realiów niniejszej sprawy, tym samym nie mogący mieć bezpośredniego zastosowania.
Należy zwrócić uwagę na fakt, że w realiach tej sprawy skarżący niezwłocznie gdy tylko stan jego zdrowia psychicznego się ustabilizował podjął działania prawne do wykazania swoich praw do zajmowanego lokalu. Starał się (chociaż bez powodzenia) w sprawie rozwodowej aby Sąd orzekł o sposobie korzystania ze wspólnego lokalu, ponadto złożył pozew o ochronę naruszonego posiadania. Zważywszy na fakt,że roszczenie powyższe nie wygasło bo zgodnie z art. 344 §2 kodeksu cywilnego roszczenie o ochronę naruszone posiadania wygasa jeżeli nie będzie dochodzone w ciągu roku od chwili naruszenia uznać należy, że skarżący we właściwym czasie podjął środki prawne dla ochrony swoich praw.
W ocenie Sądu podniesione w odwołaniu argumenty dowodzą o braku dobrowolności opuszczeniu przez niego przedmiotowego lokalu. Tym samym dokonana wykładnia przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest nieprawidłowa.
Ponownie rozpoznając sprawę organ pierwszej instancji weźmie pod uwagę przedstawioną powyżej wykładnię zastosowanego w sprawie przepisu. Dokona ponownego przesłuchania zeznań świadków w szczególności S. K., która jak trafnie wskazał organ drugiej instancji nie jest stroną tego postępowania, a może być tylko świadkiem na okoliczność, czy i jakie rzeczy M. J. oraz dlaczego pozostały po jego wyjeździe do szpitala. Należy jej okazać protokół zajęcia ruchomości sporządzony w dniu 25.02.2010 r. przez Komornika / k. 36 akt administracyjnych II instancji / celem wyjaśnienia rozbieżności między jej twierdzeniem zawartym w dniu 11.02.2010 r. / k.13 v -14 /,że od kiedy mieszka w tym budynku żadnych maszyn nie ma.
Następnie zgodnie z regułą art. 80 kodeksu postępowania administracyjnego należy ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona, w tym przypadku czy została udowodniona okoliczność dobrowolnego i trwałego opuszczenia lokalu.
Również ewentualny wynik postępowania o ochronę naruszonego posiadania jaki zawisł przed Sądem Rejonowym w K. może przyczynić się do poczynienia prawidłowych ustaleń koniecznych dla podjęcia decyzji meldunkowej.
Reasumując decyzje organów pierwszej i drugiej instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa procesowego polegających na niekompletnym zgromadzeniu materiału dowodowego oraz jego dowolnej ocenie oraz nie nieprawidłowym zastosowaniu przepisu prawa materialnego tj. art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Skutkuje to koniecznością uchylenia zaskarżonych decyzji na zasadzie art. 145 §1 pkt.1 lit.a i lit. c ustawy z 30.08.2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz. U. nr 153 poz.1270 / Rozstrzygnięcie zawarte w pkt. II i III uzasadnia odpowiednio przepis art. 200 i art.152 cyt. ustawy.
/-/J.Zieliński /-/E.Brychcy /-/A.Łaskarzewska