Uzasadnienie
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] sierpnia 2000 r. nr [...], na podstawie art.25 ust.2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r. nr 142, poz.950 ze zm.) pozbawił H.B. uprawnień przysługujących wdowie po zmarłym kombatancie W.K., a przyznanych mu decyzją ZW ZBOWiD w P. z dnia [...] października 1989 r. wyłącznie z tytułu działalności jako "uczestnika walk o ustanowienie i utrwalanie władzy ludowej" w okresie od [...] czerwca 1948 r. do [...] grudnia 1948 r. Według ustaleń organu w okresie zaliczonym do działalności kombatanckiej zmarłego W.B. pełnił on służbę w Wojsku Polskim lecz po okresie z art.25 ust.2 wyżej wymienionej ustawy i brak jest dowodów by walczył z oddziałami o których mowa w art.1 ust.2 tejże.
W tych okolicznościach istnieją podstawy do pozbawienia pierwotnych uprawnień kombatanckich W.B., a w konsekwencji także wtórnych wdowy po kombatancie.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy H.B. podnosiła, że zmarły mąż brał udział w walach z oddziałami UPA i że w tej sprawie zwróciła się do Centralnego Archiwum Wojskowego. Ponownie rozpoznając sprawę Kierownik Urzędu zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2001 r. orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji własnej o pozbawieniu H.B. uprawnień wdowy po kombatancie.
W uzasadnieniu Kierownik Urzędu wskazywał, że skarżąca nie przedstawiła żadnych dowodów na udział zmarłego męża w walkach z UPA, a w aktach administracyjnych - w życiorysie i deklaracji członkowskiej W.B. deklarował walkę z niepodległościowym podziemiem.
W tych okolicznościach wyłączną podstawą przyznanych mu uprawnień kombatanckich było tzw. utrwalanie władzy ludowej, a zatem istnieją podstawy do pozbawienia uprawnień wdowy po kombatancie jako uprawnień wtórnych. Uprawnienia wdów po kombatantach nie mają pierwotnego charakteru, zależą od istnienia uprawnień pierwotnych, a zatem stan w którym kombatant gdyby żył byłby pozbawiony uprawnień jest podstawą do pozbawienia uprawnień wdowy po takim kombatancie.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego H.B. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Według skarżącej z relacji męża i świadków wynika, że uczestniczył w walkach z UPA i kwestionowane rozstrzygnięcie jest krzywdzące.
W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu wniósł o jej oddalenie.
Skargę wniesiono pod rządami ustawy z dnia 11.5.1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym. W międzyczasie doszło do reformy sądownictwa administracyjnego. W myśl art.97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. nr 153, poz.1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Ma rację Kierownik Urzędu, kiedy twierdzi że uprawnienia wdów (wdowców) po zmarłym kombatancie mają charakter uprawnień wtórnych i ściśle zależą od uprawnień pierwotnych. Wynikiem tego rozumowania jest i ta prawidłowa konkluzja organu orzekającego, że istnienie stanu w którym sam kombatant byłby pozbawiony uprawnień jest podstawą do pozbawienia uprawnień wdowy po takim kombatancie, stosownie do hipotezy zawartej w art.20 ust.3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. Nr 17, poz.75 z późn.zm.). W tej sytuacji rzeczą organu orzekającego było rozważyć, czy w świetle przepisów omawianej ustawy istnieją podstawy do pozbawienia pierwotnych uprawnień kombatanckich W.B.
Z niekwestionowanych ustaleń organu wynika, że pełnił on służbę w Wojsku Polskim po 30 czerwca 1947 r. Akta administracyjne wskazują, że była to służba w 3 Brygadzie KBW od [...].6.1948 r. do [...].10.1950 r. (zaświadczenie WKU N. z [...] grudnia 1978 r.). Jakkolwiek w myśl art.25 ust.2 pkt 2 pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które uprawnienia kombatanckie nabyły wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 - 1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art.1 ust.2, w art.2 oraz w art.4, to jednak uprawnienia te zachowują osoby które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936 - 1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie. Przedstawiona regulacja nakazywała organowi orzekającemu zbadać, czy prócz tzw. utrwalania władzy ludowej istniały także inne tytuły do nabycia bądź zachowania pierwotnych uprawnień kombatanckich.
Taką podstawą jest zgodnie z art.1 ust.2 pkt 6 ustawy uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz oddziałami Wherwolfu. Co prawda z treści deklaracji członkowskiej W.B. nie wynika by walczył on z oddziałami UPA, to o udziale w takich walkach napominała skarżąca już w toku postępowania weryfikacyjnego.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jak i w doktrynie ugruntował się pogląd według którego w postępowaniu weryfikacyjnym Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie jest zwolniony od standardów postępowania administracyjnego zakreślonych w art.7, 10 i 77 kpa. Oznacza to między innymi obowiązek wszechstronnego wyjaśnienia i rozważenia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Z dokumentacji składanej przez Kierownika Urzędu do innych tego typu spraw rozstrzyganych przed Naczelnym Sądem Administracyjnym i aktualnie Wojewódzkimi Sądami Administracyjnymi wynika, że walki z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii toczyły się aż do 1951 r. Kierownik Urzędu powoływał się na pismo Centralnego Archiwum Wojskowego Nr [...] z dnia [...] sierpnia 1995 r. wraz z jego załącznikami. Z załącznika do owego pisma (złożonego chociażby do sprawy 4 / II SA/Po 3970/01) wynika, że 3 Brygada KBW, w której W.K. odbywał służbę walczyła z UPA także w 1948 r. W tych okolicznościach twierdzenie skarżącej o udziale jej zmarłego męża w walkach z UPA ma także materialne wsparcie.
Tymczasem Kierownik Urzędu wbrew powinności wynikającej z art.7 i 77 kpa twierdzeń skarżącej w sposób jednoznaczny nie zweryfikował. Zważyć przy tym należy, że z obowiązku badania stanu faktycznego nie zwalniają też organów administracji publicznej nieprecyzyjne czy wręcz sprzeczne informacje podnoszone przez samą stronę. Brak wystarczającej aktywności i inicjatywy także dowodowej organu administracji publicznej prowadzącego postępowanie administracyjne oznacza złamanie dyrektyw płynących z art.7, 10 i 77 kpa. Podobnie uchybieniem jest skąpość i lakoniczność uzasadnienia decyzji administracyjnej w rozumieniu art.107 § 3 kpa. Odwołanie rozstrzygnięcia jedynie do twierdzeń zmarłego jest niewystarczające. Zmarły kombatant nie miał potrzeby wykazywać wówczas wszystkich tytułów, które gwarantowały nabycie uprawnień kombatanckich na podstawie ówcześnie obowiązującej ustawy i co oczywistym jest, także tytułów, które w myśl aktualnie obowiązującego prawa są podstawą przedmiotowych uprawnień.
W tych okolicznościach w postępowaniu weryfikacyjnym dotyczącym uprawnień po nieżyjących już osobach Kierownik Urzędu winien wykazywać szczególną ostrożność i staranność. Brak owej staranności i naruszenie przepisów proceduralnych o których wyżej mowa stanowi samodzielną podstawę do wyeliminowania zaskarżonej decyzji i ją poprzedzającej w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit.c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270).
Zważyć nadto należy, że uchybienia w postępowaniu, w sposób istotny wpływają na rozstrzygnięcie sprawy i z tej przyczyny, że nie pozwalają na dokonanie oceny prawidłowości zastosowania normy materialnoprawnej (art.25 ust.2 pkt 2). Ponownie rozpoznając sprawę organ orzekający winien w sposób niewątpliwy wyjaśnić, czy zmarły mąż skarżącej podczas służby w Wojsku Polskim walczył z oddziałami o których mowa w art.1 ust.2 pkt 6 ustawy, czy istnieją inne niż utrwalanie władzy ludowej tytuły do nabycia uprawnień kombatanckich przy czym ustaleń tych winien dokonać nie tylko w oparciu o zaoferowane przez stronę dowody, ale także poprzez działania podjęte z urzędu.
Z tych tez względów z mocy przywołanych przepisów a nadto art.145 § 1 pkt 1 lit.a oraz art.200 wymienionej ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.
Sąd nie rozstrzygnął przy tym w trybie art.152 upsa, z uwagi na wyraźną treść art.26 ustawy o kombatantach.
/-/ P.Miładowski /-/ M.Hrycaj /-/ E.Makosz-Frymus
JFS