Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] października 2000 roku Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nr [...] działając w oparciu o art. 20 ust. 3 w związku z art. 10 i art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z 24 stycznia 1991 o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tj. Dz. U. nr 142, poz. 950 z 1997 ze zm.) pozbawił J. K. córkę T. uprawnień przysługujących wdowie pozostałej po kombatancie. Według ustaleń kierownika urzędu J. K. uprawnienia przysługujące po zmarłym kombatancie E. K. otrzymała na mocy decyzji byłego ZW ZboWiD w P. z [...] kwietnia 1988 r. Zmarły mąż otrzymał uprawnienia kombatanckie także przez były ZW ZboWiD za udział w walkach od [...] października 1946 do [...] grudnia 1947 z bandami i reakcyjnym podziemiem podczas służby w Milicji Obywatelskiej. Tymczasem Milicja Obywatelska nie była zmilitaryzowaną służbą państwową w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 6 i jakiekolwiek zadania wykonywane podczas zatrudnienia lub służby w MO nie są uznawane za działalność kombatancką.
W tej sytuacji gdyby E. K. żył to po myśli art. 25 ust. 2 pkt 2 tych uprawnień byłby pozbawiony, co w konsekwencji prowadzi na podstawie art. 20 ust. 3 ustawy o kombatantach do pozbawienia uprawnień wdowy po kombatancie.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy J. K. podnosiła, że jej mąż był żołnierzem września 1939 i dostał się do niewoli niemieckiej. Rozpoznając wniosek kierownik urzędu przyjął, że dotychczas przyznane mu uprawnienia kombatanckie opierały się na udziale w walkach o tzw. ustanowienie i utrwalanie władzy ludowej, a to prowadzi do pozbawienia uprawnień pierwotnych a w konsekwencji i wtórnych. Nowy tytuł zgłoszony przez J. K. nie może być rozpoznany w postępowaniu weryfikacyjnym z uwagi na treść art. 22 ust. 3 ustawy z 24 stycznia 1991 o kombatantach. Zgodnie z przywołanym przepisem termin składania takich wniosków upłynął 31 grudnia 1998.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego J. K. podnosiła, że kwestionowane rozstrzygnięcie jest krzywdzące, że o terminie z art. 22 ust. 3 nic nie wiedziała.
W odpowiedzi na skargę kierownik urzędu wniósł o jej oddalenie.
Skargę wniesiono jeszcze pod rządami ustawy z dnia 11.5.1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74 poz. 368 z późn. zm.). W międzyczasie doszło do reformy sądownictwa administracyjnego. W myśl art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270).
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga ma uzasadnione podstawy.
Zgodnie z art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 o kombatantach... uprawnienia określone w ustępie 2 tego przepisu przysługują również wdowom lub wdowcom - emerytom i rencistom pozostałych po kombatantach. Przyjmuje się, że uprawnienia wdów (wdowców) mają charakter pochodny, co oznacza, że mogą być przyznane tylko wtedy, gdy przysługiwały zmarłemu małżonkowi. Dotyczy to uprawnień wynikających z aktualnie obowiązującej ustawy z dnia 24 stycznia 1991 o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, a nie poprzednich ustaw. Zmarły mąż skarżącej w chwili śmierci miał status kombatanta w rozumieniu przepisów poprzedniej ustawy - z dnia 26 maja 1982 o szczególnych uprawnieniach kombatantów. Gdyby mąż skarżącej jeszcze żył w dacie obowiązującego aktualnie przepisu zostałby poddany weryfikacji. Zgodnie z przywołanym przez kierownika urzędu art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy osoba, która uprawnienia kombatanckie otrzymała z tytułu tzw. utrwalania władzy ludowej mogłaby je zachować wówczas gdyby wykazała, że dotyczą jej okoliczności przewidziane w omawianym uregulowaniu, a w szczególności, że istnieją podstawy do przyznania uprawnień także z innych tytułów a określonych w "nowej ustawie".
Skarżąca już w toku postępowania administracyjnego wskazywała, że zmarły mąż brał udział w wojnie obronnej 1939. Ta okoliczność stanowi w świetle aktualnie obowiązującej ustawy o kombatantach samodzielny tytuł do uprawnień kombatanckich w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 1. W aktach sprawy znajdują się dokumenty, które zdają się potwierdzać wersję skarżącej. Kierownik urzędu nie kwestionując udziału zmarłego męża skarżącej w kampanii wrześniowej w 1939 roku i późniejszego pobytu w niewoli z naruszeniem ogólnych standardów postępowania administracyjnego zakreślonych art. 7 i 77 kpa powyższej kwestii nie rozważył i nie poddał ocenie mimo hipotezy zawartej w art. 25 ust. 2 ustawy o kombatantach. Organ orzekający błędnie bowiem przyjął, że w postępowaniu weryfikacyjnym nie miał obowiązku dokonania ustaleń czy prócz "utrwalania władzy ludowej" istnieją inne tytuły uprawniające do zachowania pierwotnych uprawnień kombatanckich, a w konsekwencji i uprawnień wtórnych - wdowy po kombatancie.
Nadto kierownik urzędu wskazywał, że "nowego" tytułu nie mógł w postępowaniu weryfikacyjnym uwzględnić z powodu upływu terminu (31 grudnia 1998) o jakim mowa w art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 o kombatantach.... Ten pogląd kierownika urzędu nie da się utrzymać z dwóch powodów: po pierwsze ostatecznie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i w doktrynie przeważył pogląd, według którego w toku postępowania weryfikacyjnego wskazany termin organu orzekającego nie wiązał; po drugie przepis art. 22 ust. 3 został orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego (wyrok z 15 kwietnia 2003 w sprawie SK 4/02) uznany za niezgodny z konstytucją i utracił moc wiążącą. W tych okolicznościach nie można przyjąć, by kierownik urzędu stosując art. 25 ust. 2 ustawy o kombatantach działał legalnie, co stanowi zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c oraz art. 200 ustawy z dnia 30.08.2002 prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) podstawę do wyeliminowania zaskarżonego aktu oraz go poprzedzającego z obrotu prawnego i orzeczenia o kosztach jak w sentencji.
Sąd nie orzekł przy tym co do wykonalności zaskarżonej decyzji w myśl zaleceń art. 152 procedury sądowo administracyjnej z uwagi na wyraźne brzmienie art. 26 omawianej ustawy o kombatantach.
/-/ D. Rzyminiak-Owczarczak /-/ M. Hrycaj /-/ P. Miładowski
TG