Uzasadnienie
Skarżąca A. M. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.
Argumentowała, że obecnie znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i rodziny. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwójką małoletnich dzieci. W części wniosku dotyczącej stanu majątkowego skarżąca oświadczyła, że posiada dom o powierzchni [...] m,² o wartości [...] zł., nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha o wartości około [...] zł i [...] szt. warchlaków. Nadto ma oszczędności w wysokości [...] zł. oraz kredyty inwestycyjne na zakup ziemi w wysokości [...] zł i kredyty obrotowe na kwotę około [...] zł. Skarżąca podała, że nie posiada żadnych wartościowych ruchomości o wartości powyżej [...] zł. Skarżąca oświadczyła, że utrzymuje się wraz z dziećmi z zasiłku macierzyńskiego w wysokości [...] zł oraz dochodu z gospodarstwa rolnego w wysokości [...] zł miesięcznie, co łącznie daje kwotę [...] zł. Miesięcznie. Skarżąca podała, że z tytułu stałych zobowiązań spłaca raty pożyczek w wysokości [...] zł miesięcznie.
Przyznanie prawa pomocy w części osobie fizycznej (a taką osobą w niniejszej sprawie jest skarżąca) następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach bieżącego utrzymania siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2016, poz. 718 ze zm. dalej "P.p.s.a."). Regulacja ta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., stosownie do której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
W świetle powyższego przepisu, ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użytych w tym przepisie słów "...gdy wykaże..." wynika, że strona ma przekonać, że znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 694).
Należy, więc podkreślić, że ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek. To z kolei oznacza, że taka osoba powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy.
Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem własnego utrzymania. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawczyni winna, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe.
W tym miejscu na podkreślenie zasługuje także ugruntowany już w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że uzyskanie prawa pomocy i przerzucenie kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa, a w konsekwencji pozostałych podatników, nie jest przywilejem strony, ale wyjątkiem od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem procesów sądowych. Przyznanie prawa pomocy musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów postępowania oraz możliwości majątkowych i finansowych wnioskodawczyni wynika, że skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych niniejszego postępowania.
Z oświadczenia skarżącej zawartego we wniosku o prawo pomocy wynika, że posiada oszczędności w wysokości [...] zł. Zasadą jest, że skoro skarżąca dysponuje oszczędnościami, to brak jest podstaw do obciążenia Skarbu Państwa kosztami, które co do zasady winny ponieść strony inicjujące postępowanie sądowe. Skoro skarżąca ma możliwości by gromadzić oszczędności, to wynika z tego że zaspokaja wszystkie swoje potrzeby, stałe zobowiązania i wydatki, nawet te przekraczające niezbędne koszty bieżącego utrzymania. Przyjąć także należy, że dysponuje środkami do bieżącej obsługi zaciągniętych kredytów, nie podała bowiem, że ma jakieś zaległości w bieżącym regulowaniu tych zobowiązań. Z istoty prawa pomocy wynika bowiem możliwość skorzystania z dobrodziejstwa prawa pomocy, dopiero gdy strona wykaże, że po uiszczeniu wszystkich koniecznych kosztów swojego utrzymania nie dysponuje już żadnymi wolnymi środkami, które mogłaby przeznaczyć na poniesienie kosztów niniejszego postępowania.
Zauważyć należy, że wysokość oszczędności pozwala na poniesienie przez skarżącą wszystkich kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Potwierdza to okoliczność uiszczenia przez skarżącą wpisu od skargi w kwocie 200 zł.
Podkreślić przy tym należy, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami ciążącymi na skarżącej. Ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania celem pokrycia kosztów sądowych postępowania sądowego (por. postanowienia NSA z dnia 22 lutego 2012 r. o sygn. akt II OZ 72/12 oraz z dnia 8 lipca 2014 r. o sygn. akt II OZ 671/14, dostępne: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Z oświadczenia skarżącej zawartego we wniosku o prawo pomocy wynika, że skarżąca utrzymuje się z działalności rolniczej o dużym rozmiarze - posiada [...] warchlaków, wystąpiła o warunki zabudowy dla inwestycji polegającej na budowie 10 sztuk pawilonów hodowlanych w postaci wiat, płyty kompostowej, zbiornika na odcieki i zjazdu, zatem działalność ta jest na tyle opłacalna, że ją rozwija. Działalność ta jest zatem dochodowa, skoro skarżąca deklaruje, że uzyskuje z niej dochód miesięczny netto w wysokości [...] zł. W tej sytuacji nie ma powodów do uprzywilejowanego taktowania skarżącej i zwolnienia jej od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie, zwłaszcza, że ich wysokość nie jest wygórowana.
W takim stanie rzeczy, opierając się o treść formularza wniosku o prawo pomocy, przyjąć należy, że skarżąca może pokryć koszty sądowe niniejszego postępowania w całości. Okoliczności te musiały skutkować odmową przyznania prawa pomocy.
Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 w zw. z art. 246 §1 pkt 2 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w postanowieniu.
/-/ K. Witkowicz-Grochowska