Uzasadnienie
Prezydent Miasta [...] (dalej: "organ I instancji") decyzją z dnia 24 lutego 2026 r., nr [...], działając na podstawie art. 84 ust. 4, ust. 5 i ust. 8 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2026 r., poz. 13; dalej: "u.o.p.") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r., poz. 1691; dalej: "k.p.a."), umorzył w części firmie [...] Sp. z o.o. z siedzibą w L. (dawniej [...] Sp. z o.o. Sp. k.) należności z tytułu odroczonej opłaty ustalonej w decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia 25 sierpnia 2020 r., nr [...], za usunięcie 43 drzew z gat. klon pospolity, topola czarna, wierzba płacząca, dąb czerwony, jesion wyniosły, daglezja zielona, robinia akacjowa i brzoza brodawkowata, rosnących na terenie nieruchomości przy ul. [...], dz. nr [...], ark. m. [...], w kwocie [...]zł, w związku z zachowaniem żywotności przez 14 szt. drzew - nasadzeń zastępczych, natomiast odmówił umorzenia w części odroczonej opłaty ustalonej w tej decyzji w kwocie [...]zł, w związku z niezachowaniem żywotności przez 60 szt. drzew – nasadzeń zastępczych z przyczyn zależnych od strony oraz zobowiązał spółkę do zapłaty tej kwoty w terminie 14 dni od dnia, w którym niniejsza decyzja stała się ostateczna.
W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że dniu 25 sierpnia 2020 r., po rozpatrzeniu wniosku firmy [...] Sp. z o.o. z siedzibą w L. (dawniej [...] Sp. z o.o. Sp. k.), wydał decyzję administracyjną nr [...], w której w pkt 1 zezwolił wnioskodawcy na usunięcie 50 drzew z gatunku klon pospolity, topola czarna, wierzba płacząca, dąb czerwony, jesion wyniosły, daglezja zielona, robinia akacjowa i brzoza brodawkowata, z terenu nieruchomości przy ul. [...], dz. nr [...], ark. m. [...]; w pkt 2 ustalił termin usunięcia drzew do dnia 28 lutego 2021 r.; w pkt 3a zobowiązał wnioskodawcę do zastąpienia usuniętych drzew co najmniej 78 drzewami z gatunku dąb szypułkowy, dąb szypułkowy w odm. ‘Concordia’, dąb szypułkowy w odm. ‘Fastigiata’, buk pospolity w odm. ‘Dawyck’, klon pospolity w odm. ‘Globosum’, klon pospolity w odm. ‘Columnare’, klon jesionolistny w odm. ‘Flamingo’, klon jesionolistny w odm. ‘Variegatum’, grab pospolity w odm. ‘Columnaris’, grab pospolity w odm. ’Fastigiata’, śliwa wiśniowa w odm. ‘Pissardii’, wiśnia piłkowana, wiśnia osobliwa w odm. ‘Umbraculifera’, głóg pośredni w odm. ‘Paul’s Scarlet’, głóg dwuszyjkowy (do wyboru), w terminie do dnia 30 listopada 2022 r., na terenie nieruchomości przy ul. [...], dz. nr [...], ark. m. [...], przy zastrzeżeniu, że sadzonki drzew powinny posiadać obwód pnia 12 cm – na wysokości 100 cm; w pkt 3b zobowiązał wnioskodawcę do poinformowania organu o przeprowadzeniu nowych nasadzeń w terminie do dnia 31 grudnia 2022 r.; w pkt 4 ustalił, że usunięcie drzew podlega opłacie na rzecz budżetu Miasta [...], w wysokości [...] zł; w ppkt 4a odroczył wnioskodawcy termin uiszczenia ustalonej opłaty na okres 3 lat od dnia 30 listopada 2022 r. do dnia 30 listopada 2025 r.; w ppkt 4b poinformował, że jeżeli posadzone w zamian drzewa zachowają żywotność po upływie okresu wskazanym w ppkt a lub nie zachowają żywotności z przyczyn niezależnych od posiadacza nieruchomości, należność z tytułu ustalonej opłaty za usunięcie drzew zostanie umorzona; w pkt 5 ustalił, że usunięcie 7 drzew o nr inw. 2, 16, 27, 31, 48, 54, 56 i 57 nie podlega opłacie na rzecz budżetu Miasta [...]; w pkt 6 umorzył postępowanie w części dotyczącej usunięcia 7 drzew o nr inw. 6, 19, 20, 41, 52, 53 i 55 z gatunku topola czarna, orzech włoski, wiśnia ptasia i brzoza brodawkowata, rosnących na terenie nieruchomości przy ul. [...], dz. nr [...] ark. m. [...].
Podczas oględzin przeprowadzonych w dniu 22 listopada 2022 r. organ I instancji potwierdził wykonanie nasadzeń zgodnie z warunkami wskazanej decyzji. Następnie organ I instancji w dniu 16 grudnia 2025 r. przeprowadził ponowne oględziny nieruchomości w celu ustalenia prawidłowości wykonania decyzji w zakresie zachowania żywotności nasadzeń zastępczych po 3 latach od terminu na wykonanie nasadzeń zastępczych. Podczas czynności w terenie ustalono, że spośród 78 szt. łącznie posadzonych drzew, aż 40 szt. drzew nie zachowało żywotności i stwierdzono brak 24 szt. drzew, w tym 60 szt. drzew posadzonych w zamian za odroczenie opłaty naliczonej za usunięcie drzew. Oględziny wykazały, że nasadzenia zastępcze (35 szt.) o nr inw. 5, 6, 7, 9, 10, 13, 14, 15, 19, 21, 28, 33, 36, 37, 39, 40, 41, 42, 43, 44, 45, 47, 51, 52, 53, 54, 59, 61, 71, 73, 74, 75, 76, 77 i 78 są całkowicie suche, obumarłe. Obumarłe sadzonki drzew często nie posiadały już części koron, a w niektórych przepadkach nie podsiadały jej w ogóle.
Na przestrzeni czasu od drzewek odłamywały się mocno wyschnięte elementy koron. Na stan dawnego już obumarcia drzew wskazuje również całkowicie suche pnie i gałęzie, odchodząca kora z pni oraz grzyby na pniach. Strefa korzeniowa drzewa była porośnięta przez trawę, nie stwierdzono mis wokół pni, służących do gromadzenia wody. Korony części drzew obrośnięte byty pędami winobluszczu. Stwierdzono, że kilka drzew o nr inw. 20, 27, 35, 56 i 72 jest zamierającą z kilkoma żywymi pędami odroślowymi. Podczas oględzin na dolnych częściach pni większości drzewek stwierdzono rany powstałe w skutek wielokrotnego użycia urządzenia podkaszającego z żyłką służącego do wykaszania trawy, prowadzonego bezpośrednio przy pniach. W wyniku uszkodzenia młodych pni, drzewka utraciły swoje właściwości witalne. Pozostałości po brakujących w terenie 24 szt. drzew, w postaci suchych sadzonek, taśm elastycznych i palików, stwierdzono odłożone w stosie przy granicy działki.
Sytuacja drzew - nasadzeń zastępczych nie była kontrolowana przez stronę. Według wyjaśnień biorącego udział w oględzinach przedstawiciela strony, pielęgnacją zieleni zajmowała się Wspólnota Mieszkaniowa przy ul. [...], w zarządzie której jest teren gdzie posadzono przedmiotowe drzewa. Uczestnik oględzin poinformował, że pielęgnacja polegała na systematycznym podlewaniu z ustawionych na terenie zbiorników na wodę (mauzerów) i systematycznym wykaszaniu trawy. Pozostałe drzewa w ilości 14 szt. (w tym 14 "opłatowych") zachowało żywotność. Podczas oględzin zaobserwowano prawidłowy przebieg ogółu procesów życiowych drzew. Stan drzew wskazywał, że proces ukorzenienia przebiegł prawidłowo, efektem czego jest wykształcenie wąskich, kolumnowych, gęstych, symetrycznych koron, ze wzniesionymi do góry gałęziami rozlokowanymi od samego dołu pnia, przyrosty pni na grubość i wytworzenie kwiatostanów.
W związku z powyższym organ I instancji wezwał stronę do złożenia wyjaśnień w zakresie niezachowania żywotności przez przedmiotowe nasadzenia zastępcze. W odpowiedzi z dnia 12 stycznia 2026 r. strona przekazała, że dochowała wszelkich starań aby nasadzone drzewa zachowały żywotność, ponadto wymieniła wiele czynników, przez które drzewa mogły nie zachować żywotności, niewynikającymi z zaniedbań spółki. Ponadto w piśmie wskazano, że nie ma pewności co do żywotności uznanych podczas oględzin drzew za uschnięte, ponieważ według strony zamieranie części nadziemnych nie oznacza, że system korzeniowy nie pozostał żywy. Strona stwierdziła, że w takim przypadku drzewa nie są martwe, a jedynie silnie osłabione i istnieje możliwość tworzenia się odrośli i pędów. Organ I instancji uznał te wyjaśnienia za niewiarygodne i nieadekwatne do sytuacji zastanej w terenie, wskazującej na brak opieki nad nasadzeniami zastępczymi.
Ponadto niewłaściwe użytkowanie podkaszarki żyłkowej do trawy w stosunku do drzew i brak zabezpieczeń przed uszkodzeniami powodowanymi przez podkaszarkę oraz brak reakcji na pogarszający się stan sadzonek, zaprzeczają twierdzeniu strony o podejmowaniu właściwej pielęgnacji drzew.
Podczas oględzin nie zaobserwowano prawidłowego przebiegu ogółu procesów życiowych drzew. Stan obumarłych drzew wskazywał, że proces ukorzenienia nie przebiegł prawidłowo, efektem czego nie było wykształcenie rozbudowanych koron przez te drzewa, nie nastąpiły przyrosty pni na grubość, nie wytworzyły się kwiatostany i później owoce. Żywotność drzew została zahamowana na skutek niewłaściwego, nieskutecznego nadzoru i pielęgnacji oraz na skutek uszkodzeń pni. Wiedzą powszechną jest, że kora na drzewie i znajdujące się tuż pod nią łyko pełnią istotne funkcje. Nacięcia delikatnej kory młodych drzew uniemożliwiają przewodzenie substancji odżywczych i wody. Powstałe rany są powodem powstawania martwicy drewna, infekcji grzybów, a także deformacji struktury drewna. Brak dozoru nad stanem nasadzeń zastępczych oraz brak zadbania o ich kondycję w najbardziej newralgicznym okresie 3 lat po posadzeniu spowodowało, że zdecydowana większość sadzonek nie poradziła sobie w terenie z nowymi warunkami.
Zdaniem organu I instancji ujawnione okoliczności faktyczne uzasadniają stwierdzenie braku możliwości umorzenia naliczonej w decyzji opłaty za usunięcie drzew. Dla właściwej kompensacji przyrodniczej kluczowe znaczenie ma realizacja wszystkich wymogów decyzji dotyczącej nasadzeń zastępczych oraz zachowanie przez nie żywotności. Zatem brak zachowania żywotności przez drzewa z przyczyn zależnych od strony nie mogło być uznane za prawidłowe wykonanie nasadzeń zastępczych spełniających kompensatę w środowisku. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że przez "niezależne od posiadacza nieruchomości przyczyn utraty żywotności drzewa lub krzewu" należy rozumieć zdarzenia mające charakter nadzwyczajny, którym posiadacz nieruchomości nie mógł zapobiec, pomimo dołożenia należytej staranności (siła wyższa, w tym kataklizmy pogodowe, kradzieże, o ile do nich nie przyczynił się w znacznym stopniu posiadacz nieruchomości).
Jednakże powyższe okoliczności mogłyby zostać wzięte pod uwagę, gdyby zostało wykazane, że podmiot sprawował jakikolwiek nadzór nad dokonanymi nasadzeniami i dochował należytej staranności by nasadzenia zachowały żywotność. Strona nie przedstawiła natomiast żadnych dowodów na stawiane tezy dotyczące możliwości utraty żywotności przez sadzonki. Podręcznikowy katalog prawdopodobnych czynników, które mogły zaistnieć nie zostały poparte niczym innym, jak tylko hipotetycznym rozważaniem. Strona nie wykazała, który z szeregu wymienionych czynników faktycznie wystąpił i jakie czynności przeprowadzono, aby mu zapobiec lub przeciwdziałać. Strona nie przedstawiła dowodów na dokonywanie jakichkolwiek zabiegów pielęgnacyjnych lub też sprawowania nadzoru nad żywotnością nasadzeń w terenie. Strona nie wykazała aby stosowała zabiegi mające na celu utrzymanie optymalnej i długofalowej kondycji drzew. O stanie drzew świadczy materiał fotograficzny pochodzący z internetowej platformy Google Street View dokumentującej rzeczywistość we wrześniu 2023 r. Ze zdjęć wynika, że część widocznych na zdjęciu sadzonek już w 2023 r. była martwa lub zamierająca.
Organ I instancji podkreślił także, że naliczoną w decyzji opłatę odroczono w zamian za wykonanie nasadzeń zastępczych w łącznej liczbie 74 drzew. Jak ustalono podczas oględzin, 60 szt. drzew nie zachowało żywotności. Za usunięcie części 4 drzew zwolnionych z naliczenia opłaty, nałożono na stronę obowiązek wykonania nasadzeń zastępczych w łącznej liczbie 4 drzew, które jak ustalono podczas oględzin, nie zachowały żywotności. W związku z powyższym, organ I instancji zgodnie z art. 86 ust. 2 u.o.p. wszczął odrębne postępowanie administracyjne w sprawie ponownego nałożenia obowiązku wykonania nasadzeń zastępczych - drzew na terenie nieruchomości przy ul. [...], dz. nr [...], ark. m. [...].
W odwołaniu z dnia 10 marca 2026 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] sp. z o.o. z siedzibą w L. (dalej: "odwołująca" lub "skarżąca"), wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:
- 1. art. 84 ust. 4 u.o.p. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie wskutek nieustalenia przesłanki "przyczyn zależnych od strony", polegające na przyjęciu, że nasadzenia zastępcze nie zachowały żywotności z przyczyn zależnych od strony, pomimo braku ustalenia tych przyczyn,
- 2. art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego i wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w szczególności poprzez brak ustalenia przyczyn obumarcia części nasadzeń zastępczych,
- 3. art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie dowolnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego i przyjęcie - bez dostatecznych podstaw faktycznych - że obumarcie drzew nastąpiło z przyczyn zależnych od strony,
- 4. art. 107 § 3 k.p.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia decyzji w sposób niewyjaśniający w sposób należyty podstaw faktycznych rozstrzygnięcia.
W uzasadnieniu odwołująca wskazała, że z treści zaskarżonej decyzji nie wynika w szczególności, czy obumarcie drzew było skutkiem niewłaściwej pielęgnacji, czy wynikało z warunków siedliskowych lub atmosferycznych, czy też było następstwem chorób roślin lub innych czynników zewnętrznych. Tymczasem dopiero ustalenie przyczyny utraty żywotności nasadzeń pozwala ocenić, czy zachodzi przesłanka umożliwiająca pobranie odroczonej opłaty. Ustalenie przyczyn obumarcia drzew wymaga przy tym wiadomości specjalnych z zakresu dendrologii lub arborystyki. Tymczasem zaskarżona decyzja opiera się wyłącznie na oględzinach przeprowadzonych przez organ administracji.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: "organ odwoławczy") decyzją z dnia 21 kwietnia 2026 r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.
Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, że zaskarżona decyzja nie może się ostać, albowiem stan faktyczny sprawy nie został należycie ustalony. Na gruncie niniejszej sprawy zgromadzony przez organ I instancji materiał dowodowy nie pozwala na jednoznaczne przyjęcie, że odwołująca nie dochowała należytej staranności w utrzymaniu nasadzeń. Przeprowadzone czynności - w tym oględziny w okresie pozawegetacyjnym oraz analiza wyjaśnień strony - nie doprowadziły do ustalenia rzeczywistych przyczyn utraty żywotności drzew, co ma znaczenie zasadnicze dla rozstrzygnięcia sprawy. Z jednej strony w protokole oględzin wskazano na daleko posunięty rozkład drzew, ich przesuszenie oraz możliwe uszkodzenia mechaniczne. Z drugiej strony odwołująca podniosła, że nawet przy obumarciu części nadziemnej nie można wykluczyć zachowania żywotności systemu korzeniowego i potencjalnej regeneracji roślin.
Ta rozbieżność stanowisk prowadzi do wniosku, że ocena stanu drzew wymaga wiadomości specjalnych. O ile samo stwierdzenie obumarcia bywa stosunkowo proste, o tyle ocena szans na regenerację, czy ustalenie przyczyn takiego stanu wykracza poza wiedzę ogólną. W takich sytuacjach zasadne jest powołanie biegłego - w tym przypadku dendrologa - na podstawie art. 84 § 1 k.p.a. Opinia biegłego powinna objąć zarówno ocenę stanu żywotności drzew w okresie wegetacyjnym, jak i analizę przyczyn ich obumarcia oraz ocenę działań podjętych przez posiadacza nieruchomości. Pozwoliłoby to rozstrzygnąć, czy brak efektu kompensacji wynikał z zaniedbań, czy też z przyczyn niezależnych.
Zdaniem organu odwoławczego brak przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego prowadzi do wniosku, że obowiązki wynikające z art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. nie zostały przez organ I instancji w pełni zrealizowane. Jednocześnie przeprowadzenie zasadniczej części postępowania dowodowego dopiero na etapie odwoławczym naruszałoby zasadę dwuinstancyjności postępowania (art. 15 k.p.a.), która zakłada, że sprawa powinna zostać merytorycznie rozpoznana przez oba organy. W konsekwencji organ odwoławczy uznał, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
W sprzeciwie z dnia 11 maja 2026 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu [...] sp. z o.o. z siedzibą w L. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:
- 1. art. 138 § 2 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że zachodzą podstawy do uchylenia decyzji organu I instancji oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, pomimo że zgromadzony materiał dowodowy pozwalał na merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy,
- 2. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. w zw. z art. 138 § 2 k.p.a. poprzez przyjęcie, że konieczne jest przeprowadzenie dodatkowego postępowania dowodowego z udziałem biegłego, mimo że dowód ten - z uwagi na upływ czasu od wykonania nasadzeń - nie ma realnej zdolności do usunięcia istniejących w sprawie wątpliwości.
W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że ustalenie przyczyn obumarcia drzew po upływie znacznego czasu od wykonania nasadzeń ma ograniczoną wartość dowodową i nie prowadzi do rzeczywistego usunięcia istniejących wątpliwości. Biegły nie będzie bowiem w stanie odtworzyć stanu drzew z okresu istotnego dla sprawy ani jednoznacznie ustalić przyczyn utraty ich żywotności. W konsekwencji dalsze postępowanie dowodowe nie doprowadzi do jednoznacznego wyjaśnienia sprawy. Wątpliwości w zakresie przyczyn obumarcia drzew nie mogą natomiast obciążać strony, skoro organ administracji nie ustalił ich w sposób pewny w toku pierwotnego postępowania. W realiach niniejszej sprawy organ odwoławczy powinien rozstrzygnąć sprawę merytorycznie, a nie przekazywać ją organowi I instancji do ponownego rozpoznania.
W odpowiedzi na sprzeciw Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jego oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje
Sprzeciw okazał się niezasadny.
Przedmiotem sądowej kontroli jest wydana na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 21 kwietnia 2026 r., nr [...], uchylająca decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 24 lutego 2026 r., nr [...], i przekazująca sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi.
Zaprezentowane przez Sąd w niniejszym wyroku stanowisko wymaga na wstępie poczynienia kilku uwag o charakterze ogólnym, odnoszących się do instytucji sprzeciwu od decyzji kasacyjnej. W myśl art. 64a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143; dalej: "p.p.s.a."), od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a., skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw. Zgodnie z art. 64e p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. Uwzględniając sprzeciw od decyzji, sąd uchyla decyzję w całości, jeżeli stwierdzi naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. (art. 151a § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a.). W przypadku nieuwzględnienia sprzeciwu od decyzji sąd oddala sprzeciw (art. 151a § 2 p.p.s.a.).
Kontrola zgodności z prawem decyzji objętej sprzeciwem oznacza więc konieczność dokonania przez sąd oceny, czy w realiach konkretnej sprawy organ odwoławczy w uzasadniony sposób skorzystał z możliwości wydania decyzji kasacyjnej, czy też bezpodstawnie uchylił się od załatwienia sprawy co do jej istoty. Podstawowym obowiązkiem sądu administracyjnego rozpoznającego sprzeciw od decyzji kasacyjnej będzie zatem przede wszystkim ustalenie, czy zachodziły przesłanki do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a. Dokonując kontroli rozstrzygnięcia wydanego na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. sąd nie jest natomiast władny odnosić się do meritum sprawy w kierunku jej przesądzenia, skoro na skutek uchylenia decyzji organu pierwszej instancji sprawa wraca do merytorycznego rozpatrzenia przed tym organem. Przedmiotem kontroli, w razie wniesienia sprzeciwu, jest zatem wyłącznie zasadność wydania konkretnego rozstrzygnięcia procesowego (decyzji kasatoryjnej), na gruncie uwarunkowań prawnych, zakreślonych przez organ administracji.
Przedmiotem kontroli nie może być natomiast w danym postępowaniu kwestia właściwego rozumienia przepisów prawa materialnego, w ramach których organ uznał, że sprawa wymaga przekazania do ponownego rozpoznania, w ramach kryteriów zakreślonych w art. 138 § 2 k.p.a. W takiej sytuacji organ administracji orzekający w przyszłości w sprawie (jak i sąd, badający legalność jego decyzji) będzie związany wyrokiem w przedmiocie sprzeciwu tylko w tym zakresie, że - wobec określonych ocen organu, co do materialnoprawnych uwarunkowań sprawy - zachodziły przesłanki do jej przekazania do ponownego rozpoznania w I instancji. Orzeczenie w przedmiocie sprzeciwu ma wobec tego niejako wyłącznie charakter procesowy i nie kreuje żadnych skutków, gdy chodzi o zakres praw i obowiązków stron postępowania zainteresowanych konkretnym rozstrzygnięciem. Sprzeciw nie jest środkiem prawnym służącym kontroli materialnoprawnej podstawy decyzji, ani prawidłowości zastosowania przez organ drugiej instancji przepisów prawa procesowego niezwiązanych z podstawami kasatoryjnymi.
W myśl art. 138 § 2 k.p.a. organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Treść tego przepisu oznacza, że wydanie przez organ odwoławczy decyzji kasacyjnej jest dopuszczalne w przypadku, gdy zostaną łącznie spełnione wszystkie określone w nim przesłanki.
W rozpoznawanej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchylając decyzję organu I instancji uznało, iż organ ten naruszył art. 6, art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 k.p.a., albowiem nie ustalił przyczyn utraty żywotności przez nasadzenia zastępcze zasadzone przez skarżącą w zamian za usunięte drzewa i zgromadzony przez organ I instancji materiał dowodowy nie pozwala na jednoznaczne rozstrzygnięcie, czy utrata żywotności nasadzeń zastępczych wynikała z przyczyn zależnych od skarżącej. Tymczasem treść art. 84 ust. 4 i ust. 5 u.o.p. uzależnia losy odroczonej opłaty za usunięcie drzew lub krzewów od tego, czy nasadzenia następcze nie zachowały żywotności z przyczyn zależnych czy niezależnych od posiadacza nieruchomości. Organ odwoławczy zwrócił uwagę na niewyjaśnione rozbieżności wynikające z materiału dowodowego, albowiem w protokole oględzin wskazano na daleko posunięty rozkład drzew, ich przesuszenie oraz możliwe uszkodzenia mechaniczne, natomiast skarżąca wskazała w swoich wyjaśnieniach, że nawet przy obumarciu części nadziemnej nie można wykluczyć zachowania żywotności systemu korzeniowego i potencjalnej regeneracji drzew.
Ta rozbieżność stanowisk zdaniem organu odwoławczego prowadzi do wniosku, że ocena stanu drzew wymaga wiadomości specjalnych – o ile bowiem samo stwierdzenie obumarcia bywa stosunkowo proste, o tyle ocena szans na regenerację, czy ustalenie przyczyn takiego stanu wykracza poza wiedzę ogólną. Opinia biegłego powinna objąć zarówno ocenę stanu żywotności drzew w okresie wegetacyjnym, jak i analizę przyczyn ich obumarcia oraz ocenę działań podjętych przez posiadacza nieruchomości. Pozwoli to rozstrzygnąć, czy brak efektu kompensacji wynikał z zaniedbań, czy też z przyczyn niezależnych.
W tak ukształtowanym stanie faktycznym i prawnym zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze prawidłowo uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ, bowiem decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i at. 80 k.p.a., konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, a dostrzeżone uchybienia w tym zakresie nie mogły zostać usunięte w trybie art. 136 § 1 k.p.a. bez narażenia się na zarzut naruszenia art. 15 k.p.a., z którego wynika podstawowa zasada rozpatrzenia sprawy w jej całokształcie przez organy administracji publicznej pierwszej i drugiej instancji. Skoro skarżąca w toku postępowania wskazywała, że drzewa nie obumarły z przyczyn od niej niezależnych, a ponadto istnieją szanse na ich regenerację, uchylenie decyzji w celu pozyskania opinii biegłego dendrologa było zasadne. Opinia ta będzie bowiem stanowić główny i kluczowy dowód w sprawie. Niezasadne okazały się więc stawiane w skardze zarzuty naruszenia art. 138 § 2 k.p.a.
Odnosząc się do treści sprzeciwu podkreślić należy, że skarżąca w odwołaniu z dnia 10 marca 2026 r. sama zarzuciła organowi I instancji naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez brak ustalenia przyczyny obumarcia części nasadzeń zastępczych i przyjęcie bez podstaw, że obumarcie drzew nastąpiło z przyczyn zależnych od skarżącej. Podkreśliła, że ustalenie przyczyn obumarcia drzew wymaga wiadomości specjalnych z zakresu dendrologii lub arborystyki. Stanowisko organu odwoławczego wyrażone w treści zaskarżonej decyzji jest więc zbieżne ze stanowiskiem skarżącej zawartym w treści odwołania. Między złożeniem odwołania a złożeniem skargi minęły przy tym dwa miesiące, stąd też niezrozumiałe jest stanowisko skarżącej wyrażone w skardze, że opinia biegłego nie usunie istniejących w sprawie wątpliwości z uwagi na upływ czasu od wykonania nasadzeń.
Ponadto to, czy biegły po upływie określonego czasu od wykonania nasadzeń zastępczych jest w stanie ustalić przyczyny obumarcia drzew wchodzi w zakres wiadomości specjalnych i to powołany biegły oceni, czy istnieje możliwość ustalenia przyczyny obumarcia drzew w sprawie, do której został powołany.
W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 151a § 2 p.p.s.a., oddalił sprzeciw.