Uzasadnienie
Skarżący J. L. reprezentowany przez radcę prawnego, który sporządził i wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego domagał się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego z urzędu.
W uzasadnieniu wniosku złożonym na formularzu PPF wnioskodawca oświadczył, że jest bezrobotnym rolnikiem, ma pięć osób na utrzymaniu, brak ziemi. Oświadczył, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, trójką pełnoletnich dzieci oraz z małoletnią wnuczką. W części wniosku dotyczącej posiadanego majątku podał, że posiada dom o powierzchni 80 m² na prawach wspólności ustawowej. Nadto podał, że nie ma oszczędności ani wartościowych ruchomości. Wnioskodawca wskazał, że dochód uzyskuje syn T. w wysokości [...] zł z tytułu umowy o pracę. Cztery pozostałe osoby są bezrobotne.
Wezwany w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej p.p.s.a.) do uzupełniania wniosku o prawo pomocy o dodatkowe oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz przedłożenia dokumentów źródłowych przedłożył formularz oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania wymagany przez sądami powszechnymi oraz kserokopie części wymaganych dokumentów źródłowych. W formularzu tym podał, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną i tylko dwójką pełnoletnich dzieci. Oświadczył, że wraz z żoną są rolnikami i nie uzyskują żadnego dochodu z powodu nieurodzaju ziemi (mróz i susza), córka M. uzyskała dochód ze stażu w wysokości [...] zł miesięcznie, co potwierdził kserokopią PIT 11, z którego wynika jej przychód w 2011r. w wysokości [...] zł., nadto syn W. jest bezrobotny na utrzymaniu rodziny i nie uzyskuje żadnego dochodu.
Wnioskodawca podał, że posiada budynek mieszkalny o powierzchni 60,10 m², budynek gospodarczy o powierzchni 27,50 m², grunty "B" 500 m². Nadto wskazał, że od Agencji Nieruchomości Rolnych Skarbu Państwa dzierżawi 12,900 ha, co stanowi 5,12255 ha przeliczeniowego.
Wnioskodawca wyszczególnił koszty utrzymania i podał, że
- - podatek od nieruchomości wynosi 75 zł na kwartał, podatek rolny wynosi 74 zł na kwartał, na dowód powyższego przedłożył kserokopie nakazów płatniczych za rok 2011 r.,
- - wywóz nieczystości stałych – 55,50 zł na kwartał i wywóz nieczystości płynnych – 90 zł dwa razy w miesiącu, na dowód powyższego przedłożył kserokopie faktur,
- - opłata za wodę – 57,81 zł (kserokopia faktury),
- - opłata za prąd wynosi około 262,07 zł płatne raz na dwa miesiące (kserokopia faktury),
- - opłata za telefon – 100 zł, Internet – 60 zł, Polsat – 37,90 zł, gaz – 60 zł,
- - dwie raty bankowe – 175 zł i 78 zł,
- - zakup leków – 300 zł (paragon fiskalny na kwotę 195,46 zł),
- - dojazd do lekarza – 100 zł,
- - opłata składek do KRUS – 727 zł co kwartał,
- - opłata za dzierżawę gruntu do Agencji Nieruchomości Rolnych – 1.000 zł dwa razy w roku.
Łączne miesięczne koszty koniecznego utrzymania wynoszą około 1.757 zł.
Nadto wnioskodawca wskazał, że ma samochód osobowy marki Opel Astra z 1996r. o wartości około 3.000 zł.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że nie zasługuje na uwzględnienie wniosek o przyznanie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu w osobie wskazanego radcy prawnego, gdyż z pomocy tego pełnomocnika wnioskodawca już aktualnie korzysta. Skarżący umocował tego pełnomocnika z wyboru do reprezentowania go przez organami administracji publicznej, SKO, wojewódzkimi sądami administracyjnymi oraz przed NSA. Pełnomocnictwo nie zostało wypowiedziane. Pełnomocnik ten sporządził i wniósł skargę na decyzję w niniejszej sprawie, skarżący wykorzystał, więc przysługujące mu prawo do sądu. Nadto na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego nie obowiązuje tzw. "przymus adwokacko-radcowski". W tym stanie rzeczy odmówić należało prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego z urzędu.
Zgodnie z dyspozycją art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych wydatkach bieżącego utrzymania.
Podzielić należy stanowisko ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, że instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strona ponosi koszty postępowania, związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (por. postanowienie NSA z 21 grudnia 2006r., sygn. akt II FS 741/06).
Należy, więc podkreślić, że ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek. To z kolei oznacza, że wnioskodawca powinien poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy.
Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z dochodzeniem swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem własnego utrzymania. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawca winien, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe.
Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawczy. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, na podstawie art. 255 p.p.s.a. można wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Przykładowe dokumenty źródłowe zostały wymienione w § 4 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 roku w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245).
W świetle powyższego, uznać należy, że oświadczenie majątkowe przedstawione przez skarżącego zawarte w treści formularza o prawo pomocy oraz jego uzupełnienie nie sprostało obowiązkowi wskazanemu w treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym wnioskodawcy. Wniosek skarżącego o prawo pomocy nie zawierał, bowiem pełnej informacji dotyczącej zdolności do poniesienia kosztów przedmiotowego postępowania.
We wniosku o prawo pomocy wnioskodawca podał jedynie, że sześcioosobowa rodzina utrzymuje się jedynie z jednego wynagrodzenia za pracę syna T. w wysokości [...] zł brutto miesięcznie. Oświadczenie skarżącego zawarte w odpowiedzi na wezwanie w trybie art. 255 p.p.s.a. nie przyczyniło się do uzupełniania wniosku o prawo pomocy i usunięcia wątpliwości, co do rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego i rodziny. Wnioskodawca zmienił stan rodzinny, ograniczając się do wskazania czterech dorosłych osób, z których troje nie uzyskuje żadnych dochodów. Natomiast córka w 2011 r. otrzymywała środki z tytułu stażu w wysokości [...] zł miesięcznie. Nadto wnioskodawca oszacował koszty koniecznego utrzymania rodziny i podał, że miesięcznie wydaje kwotę na łączną sumę 1.757 zł miesięcznie, odmawiając przy tym wskazania źródeł dochodów, z których te koszty pokrywa.
Nadto z podanego spisu kosztów wynika, że korzysta z dwóch kredytów. Doświadczenie życiowe wskazuje, że ich uzyskanie wymaga posiadania konkretnych źródeł dochodów, celem uzyskania kredytów i następnie ich spłaty. Tymczasem we wniosku o prawo pomocy i jego uzupełnieniu wnioskodawca zaniechał wskazania tych źródeł. Zaznaczyć należy, że z akt sprawy wynika, że wnioskodawca wraz z żoną prowadzi działalność rolniczą, zaniechał jednak podania jej rodzaju, wysokości przychodów, kosztów jej prowadzenia, ograniczając się do stwierdzenia, że nie przynosi ona dochodu z powodu nieurodzaju ziemi oraz mrozu i suszy.
Nadto wnioskodawca pominął wezwanie do wypowiedzenia się co do posiadanych rachunków bankowych i przedłożenia wyciągów z tych rachunków. Uniemożliwił tym samym ocenę obrotów środkami na tych rachunkach, a tym samym ocenę jakimi środkami rzeczywiście dysponuje w świetle możliwości poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie.
Należy w tym miejscu podkreślić, że brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania tego prawa. Uniemożliwia, bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej i finansowej wnioskującego. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie, jaki jest rzeczywisty stan finansowy skarżącego, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt I GZ 170/11 www.cebois.nsa.gov.pl). W takim stanie rzeczy oddala się wniosek o prawo pomocy.
Wobec powyższego opierając się o treść formularza wniosku o prawo pomocy i jego uzupełnienie przyjąć należy, że skarżący nie zrealizował warunku wykazania, że nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych niniejszego postępowania. Złożone na formularzu w niniejszej sprawie oświadczenie nie odzwierciedla pełnej i rzeczywistej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej wnioskodawcy. Niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa nie pozwala na pokrycie kosztów sadowych, chociażby w części.
W tym stanie rzeczy wniosek o prawo pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie, co musiało skutkować odmową przyznania prawa pomocy także i w tym zakresie.
Na podstawie art. 258 § 1 i 2 pkt 7 i art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w postanowieniu.
/-/ K. Witkowicz-Grochowska