Uzasadnienie
Skarżący A. B. w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi wniósł o przyznanie prawa pomocy w całości poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. We wniosku o prawo pomocy złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżący podał, że jest osobą chorą, obecnie bez żadnego dochodu, gdyż świadczenie rentowe wygasło z dniem 31 maja 2015r. Ubiega się o rentę. Z uwagi na stan zdrowia nie może podjąć pracy. Oświadczył, że jest na utrzymaniu siostry, za wszelkie rachunki, utrzymanie oraz leki płaci siostra. Oświadczył, że prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. W części wniosku o prawo pomocy dotyczącej posiadanego majątku podał, że posiada dom o powierzchni [...] m², gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha nieużytek oraz budynek gospodarczy, wszystko we współwłasności z siostrą.
Nadto skarżący podał, że na dwóch synów - jeden pełnoletni, drugi w wieku 17 lat, na których łoży alimenty. Oświadczył, że posiada samochód osobowy Alfa Romeo Mito z 2009r. Nie posiada żadnych oszczędności, wartościowych ruchomości.
Z uwagi na fakt, że wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny, co do pełnej sytuacji finansowej i rodzinnej skarżącego, zwrócono się, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej "p.p.s.a."), o uzupełnianie wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych.
Zobowiązano skarżącego przede wszystkim do podania wszystkich źródeł miesięcznych dochodów stałych, jak i dorywczych, jakie uzyskuje skarżący oraz osoby z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe oraz do poparcia tych twierdzeń odpowiednimi dokumentami (PIT). W tym zakresie zwrócono się także o podanie, czy prowadzona jest działalność gospodarcza lub rolnicza, jeżeli tak to z jakim wynikiem finansowym, a także o podanie czy otrzymuje dopłaty i w jakiej wysokości. Istotne znaczenie dla możliwości płatniczych skarżącego ma ustalenie wszelkich źródeł dochodów jego oraz członków rodziny.
Następnie wezwano do przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych za okres ostatnich 6 miesięcy wraz z informacją o zaciągniętych kredytach i pożyczkach oraz o zajęciach komorniczych. Wyciągi z tych rachunków przedstawiają, bowiem wprost skalę środków jakimi dysponuje wnioskodawca i czy istnieją możliwości uiszczenia kosztów postępowania w niniejszej sprawie.
Zobowiązano skarżącego do opisania posiadanych nieruchomości oraz do podania jakie dochody nieruchomości te przynoszą, gdyż taki majątek trwały daje możliwości uzyskania dodatkowych środków poprzez np. pobieranie czynszu dzierżawnego.
Wezwano także skarżącego do przedstawienia szczegółowego spisu koniecznych kosztów bieżącego utrzymania jego i całej rodziny, gdyż wysokość realnie ponoszonych kosztów wskazuje na wysokość środków jakimi rodzina rozporządza. W tym zakresie zobowiązano skarżącego do podania, czy płaci alimenty na synów i jakiej wysokości, okoliczność ta w istotny sposób wpływa także na możliwości płatnicze skarżącego.
Wezwanie osobiście doręczone skarżącemu pozostało bez odpowiedzi (k. 25 akt adm.).
Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od zasady partycypacji strony w kosztach postępowania sądowego (art. 199 p.p.s.a.), może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. (por. np. postanowienia NSA: z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 185/10, z dnia 19 maja 2010 r., II FZ 156/10, publik. http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W świetle powyższego przepisu, ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użytych w tym przepisie słów "...gdy wykaże..." wynika, że strona ma przekonać, że znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Komentarz, Warszawa 2009, s. 694). Przyznanie prawa pomocy w całości osobie fizycznej (a taką osobą w niniejszej sprawie jest skarżący) następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a).
Należy, więc podkreślić, że ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek. To z kolei oznacza, że taka osoba powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy.
Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów sądowych związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem własnego utrzymania. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Skarżący winien, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe, czego nie wykazał.
W tym miejscu na podkreślenie zasługuje także ugruntowany już w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że uzyskanie prawa pomocy i przerzucenie kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa, a w konsekwencji pozostałych podatników, nie jest przywilejem strony, ale wyjątkiem od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem procesów sądowych. Przyznanie prawa pomocy musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów postępowania oraz możliwości majątkowych i finansowych wnioskodawcy wynika, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania chociażby w części. Skarżący swoją postawą uniemożliwił dokonanie takiej oceny.
Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawcy. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, na podstawie art. 255 p.p.s.a. należy wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów.
Jednocześnie podkreślić należy, na podstawie art. 255 p.p.s.a. wzywa się stronę o przedłożenie dokumentów źródłowych, obrazujących sytuację majątkową osób, z którymi skarżący współtworzy gospodarstwo domowe. Skarżący zamieszkuje bowiem razem z siostrą i jej rodziną, nadto podał, że siostra ponosi wszelkie koszty jego utrzymania. Nieprzedłożenie, wyjaśnień czy takiej dokumentacji źródłowej osób z którymi skarżący wspólnie zamieszkuje, przesądza o uchybieniu obowiązkowi, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a.
W zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskującego o prawo pomocy, należy na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników skarżącego (tak też NSA w postanowieniu z dnia 10 marca 2011 r., II FZ 67/11, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Skarżący zaniechała udzielania informacji w tym zakresie.
Wobec powyższego brak współpracy skarżącego ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia, bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskującego. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaki jest rzeczywisty stan majątkowy skarżącego, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011r., sygn. akt I GZ 170/11, www.cebois.nsa.gov.pl). Niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa skarżącego nie pozwala na pokrycie chociażby części kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy, oddalić należało wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w całości.
Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 w zw. z art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. orzeczono, jak w postanowieniu.
/-/ K. Witkowicz-Grochowska