Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 7 marca 2009 r. S. A. zwrócił się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami. Wyjaśnił, że nie posiada dochodów pozwalających na uregulowanie zadłużenia. Jedynym jego źródłem utrzymania jest gospodarstwo rolne, które w 2006 r. dotknęła klęska suszy, a w 2008 r. gradobicia. Ponadto w wyniku silnych wiatrów uszkodzony został dach magazynu. W okresie od czerwca 2006 r. do marca 2009 r. w gospodarstwie wnioskodawcy padło łącznie 30 sztuk trzody chlewnej, w tym w lutym 2009 r. maciora. W tej sytuacji wnioskodawca nie ma funduszy, nawet na środki produkcji. Aktualnie posiada tylko jedną maciorę. S. A. dodał, że w ostatnich 3 latach w wyniku dwóch wypadków doznał złamania nóg. Wreszcie wskazał, że część jego gruntów (0,29 ha) zajął Urząd Gminy w Ś. pod drogę gminną nie wypłacając rekompensaty.
Decyzją z dnia [...] maja 2009 r. Wójt Gminy W., na podstawie art. 27 ust. 1 i 1a oraz art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.jedn. Dz.U. z 2009 r. Nr 1 poz. 7 ze zm.) odmówił S. A. umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami.
W uzasadnieniu powyższej decyzji organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 27 ust. 1 i art. 27 ust. 1a powołanej wyżej ustawy dłużnik alimentacyjny zobowiązany jest do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami, które naliczane są od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń, do dnia spłaty.
Organ wskazał, że S. A. nie wywiązał się z obowiązku alimentacyjnego wobec syna A. A., określonego ostatecznie wyrokiem Sądu Rejonowego w K. z dnia 12.II.2001 r. na kwotę 200 zł miesięcznie.
Zadłużenie wnioskodawcy z tytułu wypłaconych przez organ świadczeń alimentacyjnych na rzecz A. A. wyniosło na dzień wydania decyzji [...]zł. Wysokość odsetek sprowadziła się natomiast do kwoty [...]zł.
W dalszej kolejności organ wywiódł, że z przeprowadzonego w dniu 15 kwietnia 2009 r. wywiadu środowiskowego wynika, że dłużnik prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Mieszka w domu stanowiącym jego własność i utrzymuje się z gospodarstwa rolnego o powierzchni 7,7882 ha (6,0707 ha przeliczeniowe). Miesięczny dochód, według art. 8 ustawy o pomocy społecznej wynosi [...]zł. Stałe wydatki obciążające budżet domowy stanowią kwotę 502 zł (nie wliczając alimentów). S. A. zobowiązany jest do uiszczenia alimentów na rzecz syna Adriana w kwocie 200 zł miesięcznie oraz na rzecz A. Sz. w kwocie 280 zł miesięcznie.
Zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.
W ocenie organu sytuacja materialno-bytowa S. A. pozwala na uregulowanie zadłużenia powstałego w wyniku wypłaty osobie uprawnionej świadczenia z funduszu alimentacyjnego.
W odwołaniu od powyższej decyzji S. A. zakwestionował ustalenia dotyczące miesięcznych kosztów utrzymania, określając je na kwotę ponad 2000 zł. Podniósł, że w wywiadzie środowiskowym nie uwzględniono kosztów ubezpieczenia rolniczego, budynków, o.c., podatków, kosztów najmu i napraw sprzętu rolniczego, zakupu środków ochrony itp. Dodał, że po padnięciu prosiąt, z uwagi na potrzebę przeprowadzenia dezynfekcji, przez okres roku nie może hodować trzody chlewnej. Z kolei, w wyniku restrukturyzacji nie może uprawiać buraków cukrowych.
Wreszcie wyjaśnił, że nie ma kwalifikacji pozwalających na podjęcie innej pracy poza rolnictwem, a niezależnie od tego musi opiekować się rodzicami.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji
Podzielając ustalenia faktyczne i argumenty prawne zawarte w zaskarżonej decyzji Kolegium dodało, że S. A. ma 44 lata. Mimo zgłoszenia choroby, nie przedstawił zaświadczenia lekarskiego o złym stanie zdrowia, nie udokumentował wydatków na leki i leczenie, nie posiada orzeczonej niepełnosprawności. Kryterium dochodowe dla wnioskodawcy, zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64 poz. 593 ze zm.) wyniosło kwotę 477 zł miesięcznie.
Rozważając treść art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów Kolegium wskazało, że przepis ten daje organowi właściwemu wierzyciela prawo do umorzenia zaległości, w razie spełnienia przesłanek, a nie nakłada takiego obowiązku. Zatem decyzja o umorzeniu jest rozstrzygnięciem opartym na uznaniu administracyjnym. W dalszej kolejności Kolegium podniosło, że zabezpieczenie społeczne nie ma na celu przejmowanie w całości kosztów utrzymania dzieci z barków rodziców tychże dzieci na barki podatników. Powstanie zadłużenia i obowiązek jego uregulowania jest następstwem zaniechania przez stronę wywiązywania się wobec dziecka z obowiązku alimentacyjnego. Dochód S. A. przekracza kryterium dochodowe przewidziane w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Przekroczenie owego dochodu - przy braku innych, szczególnych okoliczności powoduje, że nieuzasadnionym byłoby umorzenie kwoty [...] zł wraz z odsetkami, stanowiącej zadłużenie S. A. z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W ocenie Kolegium organ I instancji zbadał i uwzględnił sytuację materialną i rodzinną S.A., a wyprowadzone przez ten organ wnioski uzasadniały odmowę umorzenia należności.
Skargę na decyzję ostateczną Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu S. A. Domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji skarżący ponownie zakwestionował ustalenia zawarte w wywiadzie środowiskowym uznając je za pobieżne i nieobiektywne.
Opisując swoją sytuację materialną i zdrowotną skarżący wskazał na:
- – wydatki związane z utylizacją i transportem padłej trzody,
- – straty wynikające z suszy,
- – utratę plonów będącą wynikiem obniżenia się poziomu wód gruntowych na skutek działalności pobliskiej kopalni,
- – zadłużenie w ZUS na kwotę [...] zł i niemożność uzyskania pożyczki bankowej,
- – wydatki związane z wypadkami odniesionymi "przy pracy rolniczej".
Do skargi S. A. dołączył dokumenty w postaci zaświadczenia o stanie zdrowia z 27.XI.2005 r., protokoły ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy rolniczej z 2003 r. i 2006 r., kartę pobytu w szpitalu z października 2006 r., dokumenty przewozu padłych zwierząt, protokół szacowania strat spowodowanych suszą z 2006 r. i 2008 r.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.jedn. Dz.U. Nr 1 z 2009 r. poz. 7 ze zm.) dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami.
Wynikający z cytowanego wyżej przepisu obowiązek dłużnika alimentacyjnego zwrotu należności, w określonych sytuacjach może być ograniczony. Mianowicie, w myśl art. 30 ust. 2 powołanej ustawy organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Nie budzi wątpliwości, że objęte hipotezą art. 30 ust. 2 cyt. ustawy uprawnienie właściwego organu do umarzania należności alimentacyjnych jest realizowane w ramach uznania administracyjnego i jest uzależnione od zaistnienia szczególnych okoliczności związanych, jak - wskazuje przepis - z sytuacją dochodową i rodzinną dłużnika alimentacyjnego.
W rozpoznawanej sprawie ustalenia faktyczne i motywy, które legły u podstaw odmowy uwzględnienia wniosku skarżącego okazały się niewystarczające dla oceny legalności zaskarżonej decyzji. Ustalając sytuację majątkową skarżącego organ odwoławczy w istocie ograniczył się do wskazania dochodu skarżącego osiąganego z gospodarstwa rolnego, ustalonego ryczałtowo, w sposób przewidziany w art. 8 ust. 9 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64 poz. 593 ze zm.) i odniesienia owego dochodu do kryterium dochodowego warunkującego prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej). Organ odwoławczy uznał przy tym - bez jakiejkolwiek analizy i oceny twierdzeń skarżącego - że w sprawie nie zaistniały szczególne okoliczności usprawiedliwiające zastosowanie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Tymczasem, już we wniosku o umorzenie należności alimentacyjnych skarżący wskazywał na straty poniesione na skutek klęski suszy oraz padnięcia kilkudziesięciu sztuk trzody chlewnej, przy czym twierdzenia te korespondowały z informacjami zamieszczonymi w wywiadzie środowiskowym. Ponadto skarżący przedstawił własne wyliczenia dotyczące kosztów utrzymania przekraczające znacznie koszty przyjęte w zaskarżonej decyzji.
W istocie zatem skarżący wywodził, że na skutek zdarzeń losowych znalazł się w trudniejszej niż zwykle sytuacji finansowej. Tymczasem w sprawie nie wezwano skarżącego do udokumentowania strat poniesionych w gospodarstwie rolnym z przyczyn od niego niezależnych ani też do wykazania faktycznych kosztów utrzymania w tym kosztów ewentualnego leczenia, a wreszcie wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Również organy obu instancji nie odniosły się do twierdzenia skarżącego, co oznacza, że sprawa nie została należycie wyjaśniona. Dlatego brak jest podstaw do przyjęcia, że przedstawione w zaskarżonej decyzji dochody skarżącego odpowiadały jego rzeczywistej sytuacji majątkowej.
W tych okolicznościach wyłączona jest możliwość oceny legalności zaskarżonej decyzji. Z tych przyczyn na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 135 i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.
Rozpoznając ponownie sprawę organy orzekające wyjaśnią jaka jest sytuacja rodzinna i dochodowa skarżącego, przy uwzględnieniu i ocenie jego wszystkich argumentów. Organy winny mieć przy tym na uwadze, że rozstrzyganie sprawy w ramach uznania administracyjnego wymaga nie tylko uwzględnienia wszystkich istotnych z punktu widzenia przepisu prawa materialnego okoliczności faktycznych sprawy, ale także nie przekroczenia granic swobody oceny czy uznania.
/-/ E.Brychcy /-/ J.Szaniecka /-/ B.Drzazga
MK