Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia... 2015 r. nr... Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., po rozpatrzeniu odwołania M. J. od decyzji Burmistrza Miasta W. z dnia... 2014 r. nr... w sprawie ustalenia należności głównej od dłużnika alimentacyjnego M. J. z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych za okres od dnia 1 stycznia 2014 r. do dnia 30 września 2014 r. w wys. 1756,76 zł i zobowiązania do jej zwrotu łącznie z ustawowymi odsetkami w terminie 14 dni od jej uprawomocnienia się, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
U podstaw podjętego w tej sprawie rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia.
Organ I instancji decyzją z dnia... 2014 r., wydaną na podstawie art. art. 27 ust. 1-3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 ze zm. dalej: p.o.u.a.) i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2013r. poz. 267 ze zm., dalej: k.p.a.), zobowiązał skarżącego jako dłużnika alimentacyjnego do zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz syna F. M. J. w okresie od 1 stycznia 2014 r. do 30 września 2014 r. w łącznej kwocie 1756,76 zł wraz z ustawowymi odsetkami.
W uzasadnieniu powołano przepisy art. 27 ust. 1-3 p.o.u.a. i wskazano, że w związku z bezskutecznością egzekucji alimentów od dłużnika alimentacyjnego, organ ustalił prawo i wypłacił wskazanym osobom uprawnionym świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Dłużnik alimentacyjny jest więc zobowiązany do zwrotu organowi należności w wysokości wypłaconych świadczeń łącznie z odsetkami. Dlatego, jak stwierdził organ, uwzględniając wysokość świadczeń z funduszu alimentacyjnego i terminy ich wypłaty, orzeczono jak w sentencji.
W odwołaniu od powyższej decyzji M. J. zakwestionował bezskuteczność egzekucji alimentów, wskazując, że organ nie przeprowadził należycie postępowania wyjaśniającego. W dowód tego odwołujący dołączył dowody potwierdzające uiszczenie alimentów w kwocie 600 zł w miesiącach VI-XII 2014 r. i I 2015 r. na rzecz jego syna F. J.. Wskazał, że dowody te potwierdzają, że nie zalega on z żadnymi płatnościami.
Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia... 2015 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.
W uzasadnieniu swojej decyzji Kolegium stwierdziło, że w prowadzonym postępowaniu organ zobowiązany był do ustalenia, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego i czy zostały wypłacone świadczenia, zaś w razie poczynienia w tym zakresie pozytywnych ustaleń, miał obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego należności wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej powiększonych o ustawowe odsetki. Organ odwoławczy wskazał, iż Burmistrz W. wyjaśnił, na jakiej podstawie żąda zwrotu kwoty 1756,76 zł i w jaki sposób została ustalona ta wartość. W okresie świadczeniowym wynoszącym 9 miesięcy wypłacił uprawnionemu kwotę 4500 zł, która została umniejszona o dokonane wpłaty zgodnie z informacją od komornika sądowego prowadzącego postępowanie egzekucyjne wobec dłużnika. Kolegium wskazało, że organ I instancji przedstawił to w formie czytelnej tabeli.
Ponadto wyjaśnił w piśmie z dnia 26 stycznia 2015 r., iż dłużnik alimentacyjny dokonał wpłaty kwoty 2847,50 zł tytułem zwrotu świadczeń alimentacyjnych, która została rozliczona na spłatę odsetek i zobowiązania głównego. Dlatego, zdaniem organu odwoławczego, decyzja organu I instancji nie zawiera wad, które mogłyby podważyć zasadność zapadłego rozstrzygnięcia. Kolegium dodało, że o fakcie przyznania świadczeń dłużnik był poinformowany pismem z... 2014 r. i już wtedy, realizując swoje zobowiązanie alimentacyjne, mógł przeciwdziałać powiększaniu się długu na jego koncie alimentacyjnym. Kolegium stwierdziło też, że dokonywane wpłaty na poczet należności alimentacyjnych i prowadzonej egzekucji komorniczej są nieprawidłowe, bowiem odwołujący pouczony był, że w okresie, na jaki przyznano świadczenia alimentacyjne wszelkich wpłat należności związanych z alimentami powinien dokonywać za pośrednictwem właściwego organu egzekucyjnego.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu M. J. podniósł, że organy orzekające nie podjęły postępowania w celu ustalenia stanu faktycznego. Podał, że Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyszczególniło jego wpłaty w okresie VI-XII i I 2015 r., a pominęło wpłaty z okresu I-V 2014 r. Zważywszy zaś, że postępowanie dotyczy okresu I-IX 2014 r. okoliczność ta jest istotna dla rozstrzygnięcia sprawy. Ponadto skarżący wskazał, że organy błędnie rozpoznały informacje uzyskane od komornika sądowego, który z jednej strony stwierdził bezskuteczność egzekucji, jednocześnie wskazując na jej skuteczność na kwotę 2847,50 zł. Ponadto informacja od komornika sądowego dotyczyła innego okresu, aniżeli przedmiotowe postępowanie.
W odpowiedzi Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Wyjaśnić na wstępie należy, iż sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej, czy celowościowej. Ponadto, stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270), zwanej dalej p.p.s.a., Sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza W., którą ustalono wobec skarżącego obowiązek zwrotu należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną F. J. świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 stycznia do 30 września 2014 r. w łącznej kwocie 1756,76 zł, z ustawowymi odsetkami.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 27 ust. 1, 2 i 9 p.o.u.a.
Zgodnie z art. 27 ust. 1 p.o.u.a., dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Przy czym odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty (art. 27 ust. 1a p.o.u.a.).
Stosownie natomiast do art. 27 ust. 2 p.o.u.a., organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Podkreślić należy, że decyzja wydawana w sprawie obciążenia dłużnika alimentacyjnego obowiązkiem zwrotu kwot świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego nie jest decyzją uznaniową. Organ w prowadzonym postępowaniu zobowiązany jest ustalić, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy zostały wypłacone świadczenia, zaś w razie poczynienia w tym zakresie pozytywnych ustaleń, ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego świadczeń wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej.
Zauważyć również trzeba, że kwota podlegająca zwrotowi odpowiada łącznej kwocie wypłaconej osobie uprawnionej. Może być ona pomniejszona jedynie o kwoty przekazane w okresie świadczeniowym organowi przez komornika. Stosownie bowiem do art. 27 ust. 9 p.o.u.a. w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, komornik sądowy przekazuje wyegzekwowane od dłużnika kwoty zaliczone na poczet alimentów organowi właściwemu wierzyciela do wysokości wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami.
Bezsporne jest w sprawie, że przedmiotowa decyzja dotyczy zobowiązania skarżącego do zwrotu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie decyzji Burmistrza W. z dnia... 2014 r. nr... – w stosunku do F. J. za okres od dnia 1 stycznia 2014 r. do 30 września 2014 r., w wysokości po 500 zł miesięcznie. Wydanie tej decyzji miało związek ze rentą alimentacyjną ustaloną wyrokiem Sądu Rejonowego w W. z dnia... 2013 r. sygn. akt.... Wyrokiem tym zasądzono od M. J. na rzecz jego syna F. J. rentę alimentacyjną w kwocie 600 zł miesięcznie, począwszy od 9 kwietnia 2013 r., płatne do rąk matki powoda S. A.. Nie budzi również wątpliwości, na co wskazały organy orzekające, że w okresie od 1 stycznia 2014 r. do 30 września 2014 r. na mocy powołanej wyżej decyzji zostało wypłacone uprawnionej łącznie kwota 4500 zł (9 x 500 zł).
Powyższe oznacza, że organ I instancji był zobligowany do wydania decyzji zobowiązującej dłużnika alimentacyjnego (skarżącego) do zwrotu należności wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej we wskazanym okresie świadczeniowym. Decyzja ta w swej istocie jest rozliczeniem kwot wypłaconych z funduszu osobom uprawnionym do alimentów w czasie trwania okresu świadczeniowego (w przedmiotowej sprawie był to okres od dnia 1 stycznia do 30 września 2014 r.) z kwotami wyegzekwowanymi od dłużnika przez organ egzekucyjny i przekazanymi do organu właściwego wierzyciela.
Zdaniem Sądu, nie sposób uznać za prawidłowe i czytelne ustalenia organów obu instancji co do wysokości kwoty podlegającej zwrotowi przez skarżącego w kontekście zebranego materiału dowodowego sprawy.
Przede wszystkim nie wynika z uzasadnienia decyzji organu I i II instancji w oparciu o jakie dowody uznano, że od dłużnika alimentacyjnego w tym okresie świadczeniowym wyegzekwowano należności na kwotę 2847,50 zł i jak kwota ta została rozliczona, skoro za ten okres świadczeniowy kwota podlegająca zwrotowi jest równa sumie wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za ten okres (9 miesięcy razy 500 zł=4500 zł).
Organ I instancji w swej decyzji ograniczył się jedynie do stwierdzenia w sentencji, iż należność główna od dłużnika alimentacyjnego M. J. z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych za okres od 1 stycznia do 30 września 2014 r. umniejszona o dotychczas dokonane spłaty wynosi 1756,76 zł, nie wyjaśniając jednocześnie wysokości, dat i sposobu rozliczenia poszczególnych spłat dokonanych przez dłużnika alimentacyjnego.
Z kolei organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oparł się li tylko na informacji podanej przez organ instancji w piśmie z dnia 26 stycznia 2015 r., którym przekazano odwołanie strony. Kolegium nie zweryfikowało podanych przez organ I instancji wyliczeń w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.
Przypomnieć w tym miejscu należy, że istota zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, wyrażona w art. 15 k.p.a., polega na dwukrotnym rozpoznaniu i rozstrzygnięciu tej samej sprawy wyznaczonej treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia. Obowiązkiem organu odwoławczego jest więc ponowne rozpatrzenie sprawy, na podstawie całokształtu materiału dowodowego sprawy, z uwzględnieniem aktualnego stanu faktycznego i prawnego sprawy i niezależnie od rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Rola organu odwoławczego nie może ograniczyć się wyłącznie do przyjęcia ustaleń organu I instancji i uznania ich za prawidłowe. Przeciwnie organ w ramach postępowania odwoławczego jest obowiązany jak najstaranniej wyjaśnić podstawę faktyczną i prawną decyzji, co wynika także z zasad ogólnych postępowania administracyjnego wyrażonych w art. 9 (zasada pogłębiania zaufania do władzy publicznej), art. 11 k.p.a. (zasada przekonywania), art. 7 k.p.a. (zasada praworządności).
Z kolei art. 77 § 1 k.p.a. nakłada na organ administracji publicznej prowadzący postępowanie, obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący. Poza tym integralnym elementem wydanej przez organ administracji publicznej decyzji jest również jej uzasadnienie, o czym stanowi wprost art. 107 § 1 k.p.a., określający wymogi dotyczące uzasadnienia decyzji. Przepis ten stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Dopiero przy spełnieniu tych wymogów uzasadnienie w dostatecznym stopniu motywuje rozstrzygnięcie i pozwala na poznanie i ocenę rozumowania organu w sprawie.
W ocenie Sądu, organy orzekające w niniejszej sprawie naruszyły ww. przepisy postępowania, a uzasadnienia wydanych decyzji z uwagi na brak przedstawienia w nich sposobu ustalenia kwoty przeznaczonej do zwrotu przez skarżącego jako dłużnika alimentacyjnego i dostatecznego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy z tym związanych nie spełniają wymogów z art. 107 § 1 i 3 k.p.a.
Z akt sprawy wynika, że w okresie świadczeniowym skarżący przelewał na rachunek bankowy matki małoletniego F. J. – S. A. 600 zł miesięcznie od czerwca 2014 r. do stycznia 2015 r. tytułem bieżących alimentów dla syna. Z akt sprawy wynika również, że S. J. w tym samym okresie uzyskane od M. J. kwoty przekazywała komornikowi sądowemu jako "zwrot alimentów przesłanych przez dłużnika alimentacyjnego" (k. 31-46 akt adm.). Ponadto w toku postępowania S. A. złożyła przed organem I instancji oświadczenie, iż wszystkie wpłaty alimentów od M. J. zwracała na konto komornika sądowego (k. 47 akt adm.).
Również w okresie świadczeniowym, jak i po jego upływie M. J. dokonał 7 wpłat na rachunek bankowy komornika sądowego (w dniach: 18.04.2014r. – 486,92 zł, 22.05.2014 r. – 259,13 zł, 30.06.2014 r. – 520,00 zł, 24.07.2014 r. – 520,00 zł, 26.08.2014r. – 517,43 zł, 24.09.2014 r. – 515,35 zł, 27.11.2014 r. – 1035,61 zł i 17.12.2014 r. – 520 zł) – k. 21-28 akt adm.
Równocześnie w piśmie z dnia 14 sierpnia 2014 r. kierowanym do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym P. P. B. zawiadomił, że wierzycielka regularnie otrzymuje alimenty od dłużnika alimentacyjnego M. J., które przekazuje na rachunek bankowy komornika.
W świetle określonej w art. 28 ust. 1 p.o.u.a. kolejności zaspokajania poszczególnych należności uzyskiwanych od dłużnika alimentacyjnego z kwot uzyskanych w egzekucji w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, organy orzekające powinny były szczegółowo, wyczerpująco i precyzyjnie wyjaśnić i wyliczyć w uzasadnieniach swych rozstrzygnięć, które należności (w jakich kwotach i z jakich dat) przekazane przez skarżącego (jako dłużnika alimentacyjnego) zaspokoiły należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłacone S. A., a które należności nie można było zaliczyć na ten poczet i dlaczego. Zdaniem Sądu, w świetle zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego (dowody wpłat, zaświadczenia komornicze i oświadczenie wierzycielki), nie można było uznać za wystarczające przywołanie przez Kolegium – bez podania konkretnych dowodów - wyliczeń podanych przez organ I instancji w piśmie, którym przekazano odwołanie i skonstatowanie, iż dokonywanie wpłaty na poczet należności alimentacyjnych na konto wierzycielki w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego i prowadzonej egzekucji komorniczej są nieprawidłowe.
Dlatego Sąd uznając, że przy wydaniu decyzji w niniejszej sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.
Odnośnie wytycznych co do dalszego postępowania należy wskazać, że wynikają one wprost z przedstawionych rozważań Sądu. Sprawa ponownie będzie rozpatrywana przez organ I instancji, który dokona ponownego jej rozstrzygnięcia, w szczególności uwzględni stan faktyczny istniejący w dacie wydawania decyzji, a następnie prawidłowo uzasadni wydane rozstrzygnięcie, zgodnie z regułami procedury. W szczególności, jak już wyżej wskazano, wyjaśni sposób zaliczenia wpłat dłużnika alimentacyjnego na poczet wypłaconych wierzycielce świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 stycznia do 30 września 2014 r.