Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 17 lipca 2008r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym odmówiła J. i C. K. przyznania prawa pomocy.
W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że ze złożonego przez skarżących wniosku o zwolnienie od kosztów oraz z uzupełniających go dokumentów wyłaniają się wątpliwości co do rzetelności złożonego oświadczenia, zwłaszcza jeżeli chodzi o wysokość uzyskiwanych dochodów. Wnioskodawcy podali bowiem, że jedynym źródłem ich dochodu są świadczenia emerytalne z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w łącznej wysokości [...] zł netto miesięcznie. Tymczasem w uzupełnieniu oświadczenia o stanie majątkowym i finansach podali, że z uprawy działki rolnej o pow. 0,89 ha uzyskują ok. 2 ton ziarna rocznie, co stanowi równowartość [...] zł oraz wydzierżawiają przeszło 3 ha ziemi z czego uzyskują dochód w wysokości [...] zł, wynajmują także budynki gospodarskie i wozownię o łącznej pow. 210 m2 w zamian za wymłócenie 2 ton ziarna, co stanowi [...] zł. Nie podali jednak, czy czynsz dzierżawny otrzymują rocznie czy miesięcznie.
Zdaniem referendarza sądowego z powyższego wyjaśnienia wypływa jeszcze jedna nieścisłość dotycząca posiadanego majątku nieruchomego. We wniosku o prawo pomocy wnioskodawcy podali bowiem, że są właścicielami jedynie działki rolnej o pow. 0,89 ha, gdy tymczasem z uzupełnienia wniosku wynika, że nie tylko tej działki, ale również większego areału, skoro wydzierżawiają 3,1 ha gruntu rolnego. W takiej sytuacji brak jest wiarygodnych danych, na podstawie których można by ustalić rzeczywisty stan majątkowy i miesięczne dochody wnioskodawców, a w konsekwencji nie można podjąć decyzji, czy ich sytuacja finansowa jest na tyle trudna, ze zasługują na skorzystanie z prawa pomocy chociażby w części.
W ocenie referendarza wątpliwości budzą też podane przez wnioskodawców łączne koszty prowadzenia gospodarstwa oraz bieżącego utrzymania rodziny, gdyż dwukrotnie sumują np. koszty ubezpieczenia, opłaty abonamentowej za telewizję. Raz podają je w kategorii ponoszonych kosztów rocznych, a następnie kolejny raz w wyliczeniu stałych kosztów miesięcznych. Do kosztów prowadzenia gospodarstwa zaliczają także koszty usługi wymłócenia 2 ton ziarna w wysokości 250 zł, a następnie podają, że czynszem za wynajęcie budynków gospodarczych i wozowni jest usługa wymłócenia ziarna, zatem w rzeczywistości nie płacą za wynajęcie kombajnu i młócenie. Referendarz w swym orzeczeniu wskazał również, że wnioskodawcy nie wykonali wezwania do przedłożenia dokumentów źródłowych. Zaniechali podania informacji o posiadanych rachunkach bankowych oraz przedłożenia wyciągów z tych rachunków, podczas gdy dokumenty te odzwierciedlają wysokość środków finansowych jakimi wnioskodawcy rzeczywiście dysponują oraz jakich transakcji tymi środkami dokonują.
Dokumenty te pozwalają bowiem na weryfikację złożonych przez skarżących oświadczeń w zakresie wysokości uzyskiwanych dochodów i ponoszonych kosztów. Reasumując, w opinii referendarza sądowego niemożliwe stało się jednoznaczne określenie wysokości uzyskiwanych dochodów oraz ponoszonych wydatków i dokonanie prawidłowej oceny realnych możliwości płatniczych skarżących. W konsekwencji brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżący zasługują na skorzystanie z prawa pomocy chociażby w części.
J. i C. K. wnieśli sprzeciw od powyższego postanowienia. Wskazali, że środki, którymi dysponują (emerytury) wystarczają na zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życia codziennego. Dlatego odmowa zwolnienia od kosztów sądowych stanowi dla nich pozbawienie konstytucyjnego prawa do sądu. Skarżący podali, że uzyskiwaną kwotę [...] zł z tytułu dzierżawy gruntu o pow. 3,1 ha przeznaczają na pokrycie kosztów zakupu opału na zimę, zaś czynsz za budynek gospodarczy w wysokości [...] zł wykorzystują na omłot zboża z gruntu o pow. 0,89 ha i opryski pola. Podali też, że w okresie lata wydają mniej na żywność po to by zaoszczędzić na opłaty roczne. Stąd wydatkowanie środków na koszty sądowe pozbawi ich wystarczających dochodów na zaspokojenie potrzeb życiowych.
Skarżący dołączyli do sprzeciwu zestaw miesięcznych i rocznych wydatków, a także wyciąg z konta bankowego za czerwiec br., kopie poleceń przelewów otrzymywanych emerytur oraz nakaz płatniczy podatku rolnego i od nieruchomości.
Wobec skutecznego wniesienia przez J. i C. K. sprzeciwu – na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej p.p.s.a.) - postanowienie z 17 lipca 2008r. utraciło moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownie rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym.
Zważyć należy, iż zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Zdaniem Sądu w oparciu o treść złożonych przez J. i C. K. wniosków o zwolnienie od kosztów sądowych oraz dodatkowe oświadczenia i dokumenty uznać można, że skarżący znajdują się w na tyle trudnej sytuacji materialnej, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że skarżący możliwie precyzyjnie wyjaśnili swoją sytuację materialną, która decyduje o zasadności przyznania prawa pomocy.
Z przedłożonych oświadczeń i dokumentów wynika, że Państwo K. posiadają 9-letnie auto marki F S, dom o pow. 72 m2 wymagający remontu (wymiany okien i podłóg), budynki gospodarcze o łącznej pow. 210 m2 oraz grunty o łącznej pow. ok. 4 ha. Skarżący nie uzyskują dotacji do gruntów rolnych, nie posiadają również oszczędności, a ich stan konta na koniec czerwca br. wynosił [...] zł, co świadczy o tym, że posiadane środki przeznaczają jedynie na bieżące utrzymanie.
Ich miesięczne dochody z tytułu emerytur wynoszą łącznie [...] zł, z płodów rolnych ok. [...] zł ([...] zł rocznie), z dzierżawy za grunt 3,1 ha – [...] zł ([...] zł rocznie) oraz z tytułu czynszu za budynek gospodarczy – [...] zł, co daje w sumie kwotę [...] zł. Jednocześnie ponoszą miesięcznie koszty związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego w kwocie ok. [...] zł. Sumę ponoszonych kosztów obrazuje ich spis z wyszczególnieniem na koszty roczne i miesięczne. I tak na koszty roczne utrzymania skarżących składają się: 546 zł – podatek rolny i od nieruchomości, 1846 zł – koszty upraw rolnych, 376 zł – ubezpieczenie domu, 200 zł – abonament telewizyjny, 36 zł – podatek od psa i szczepienie, 260 zł – ubezpieczenie auta, 100 zł – przegląd auta, 200 zł – drewno na opał, co daje w sumie 3564 zł, czyli 297 zł miesięcznie.
Z kolei koszty miesięczne stanowią: 120 zł – telefon, 65 zł – gaz, 80 zł – mleko, 120 – chleb, 50 zł – środki czystości, 31 zł – polisa ubezpieczeniowa, 80 zł – prąd, 600 zł – pozostała żywność, 40 zł – woda i śmieci, 180 zł – paliwo, 142 zł – węgiel, 250 zł – leki, tj. w sumie 1758 zł.
Mając na uwadze, że wpis od niniejszej skargi wynosi 200 zł stwierdzić należy, że zestawienie bieżących kosztów utrzymania skarżących (kwota [...] zł) z uzyskiwanymi dochodami ([...] zł) pozwala uznać, że skarżący wykazali, iż nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie.
Dlatego w oparciu o przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.
/-/ B. Drzazga