Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia [...] 2013 r. nr [...], na podstawie art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267), po rozpatrzeniu odwołania I. K. od decyzji z dnia [...] 2013 r. nr [...] wydanej przez Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w W. z upoważnienia Burmistrza W. w przedmiocie przyznania zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności od 1 lutego 2013 r. do 31 marca 2015 r. w wysokości 153 zł, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Decyzje tę wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Wnioskiem z dnia 18 lutego 2013 r. I. K. zwróciła się do Ośrodka Pomocy Społecznej w W. o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności.
Decyzją z dnia [...] 2013 r. Dyrektor OPS w W. z upoważnienia Burmistrza W. przyznał wnioskodawczyni zasiłek pielęgnacyjny z tytułu niepełnosprawności od 1 lutego 2013 r. do 31 marca 2015 r. w wysokości 153 zł miesięcznie.
- I. K. wniosła odwołanie od tej decyzji, podnosząc, iż nie zgadza się z ustaleniem początkowej daty przyznania zasiłku. Wskazała, iż jej zdaniem zasiłek powinien przysługiwać jej od marca 2010 r.
Organ odwoławczy utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję wyjaśnił, ze stosownie do art. 16 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych (dalej: uśr) zasiłek pielęgnacyjny przysługuje także osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21 roku życia. Zgodnie zaś z dnia 24 ust. 2 uśr prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Art. 24 ust. 2a uśr stanowi natomiast, że jeżeli w okresie trzech miesięcy licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.
Kolegium powołało też przepis art. 24 ust. 4 uśr, zgodnie z którym prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia na czas określony prawo do zasiłku lub świadczenia ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia.
Organ II instancji wskazał, że zgodnie z treścią orzeczenia z dnia 22 marca 2010 r. I. K. złożyła wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności 1 marca 2010 r. Natomiast wniosek do OPS w W. o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego wniosła do organu w dniu 18 lutego 2013 r., a więc prawie trzy lata później niż data wydania orzeczenia. Nie dochowała zatem terminu, o którym mowa w art. 24 ust. 2a uśr, aby organ mógł stronie przyznać prawo do zasiłku pielęgnacyjnego od marca 2010 r. tj. od początku miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności. Dlatego organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, że stronie przysługuje zasiłek pielęgnacyjny zgodnie z art. 24 ust. 4 uśr od dnia 1 lutego 2013 r. do 31 marca 2015 r., bowiem orzeczenie zostało wydane do 22 marca 2015 r. Dodatkowo Kolegium wskazało, że zgodnie z § 2 ust. 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 2012 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych wysokość zasiłku pielęgnacyjnego wynosi 153 zł miesięcznie.
I. K. wniosła skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L., żądając jej uchylenia co do daty, od której przyznano jej świadczenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi odwoławczemu. Skarżąca podniosła, iż wydając zaskarżoną decyzję organ odwoławczy nie wziął pod uwagę wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2007 r. sygn. akt P 28/07 (Dz. U. Nr 200, poz. 1446), gdzie m.in. stwierdzono, iż zasiłek pielęgnacyjny spełnia efektywnie swój cel, gdy jest przyznawany od daty wskazanej w orzeczeniu o niepełnosprawności, bowiem od momentu wskazanego przez władzę publiczną w decyzji ustalającej wystąpienie niepełnosprawności zainteresowany ma prawo uzyskać zasiłek pielęgnacyjny w ustawowym terminie i w ustawowo określonej wysokości. Zdaniem skarżącej bez wątpienia określenie momentu początkowej realizacji uprawnienia do otrzymania zasiłku pielęgnacyjnego nie powinno być uzależnione od daty złożenia wniosku o jego przyznanie, ale od daty wskazanej w orzeczeniu o niepełnosprawności, będącego podstawą przyznania świadczenia. W orzecznictwie podkreśla się, że orzeczenie o stwierdzeniu niepełnosprawności ma charakter konstytutywny.
W odpowiedzi SKO w L. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skarga okazała się zasadna.
W ocenie Sądu zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego, a naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.).
Zgodnie z art. 16 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych (dalej: uśr) zasiłek pielęgnacyjny przysługuje także (poza osobami wymienionymi w ust.
2) osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21 roku życia. Przy czym – jak określa to – przepis art. 24 ust. 2a uśr jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.
W okolicznościach niniejszej sprawy istotnym jest, że doszło, bez winy strony, a na jej korzyść, do zmiany orzeczenia o niepełnosprawności. Przypomnieć należy, że na wniosek skarżącej z dnia 1 marca 2010 r. Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. orzeczeniem z dnia [...] 2010 r. zaliczył ją do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, uznając, że niepełnosprawność istnieje od 1 marca 2010 r. Zważywszy, że skarżąca urodziła się [...] 1978 r. nie można było na podstawie art. 16 ust. 3 uśr uznać, by jej niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21 roku życia. Ustalenie daty niepełnosprawności na dzień 1 marca 2010 r. (data złożenia wniosku) spowodowało, że organ przyjął, że niepełnosprawność skarżącej powstała, gdy miała ona niespełna 32 lata.
Należy jednak zauważyć, że orzeczeniem z dnia [...] 2013 r. ten sam Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. zmienił swe uprzednie orzeczenie z [...] 2010 r. przyjmując, że niepełnosprawność w stopniu umiarkowanym u I. K. istnieje od 17 roku życia. W ocenie Sądu okoliczność ta okazała się kluczowa dla rozstrzygnięcia sprawy. W związku z powyższym, mając na uwadze treść powołanego wyżej art. 16 ust. 3 uśr, z datą tegoż orzeczenia zasadnym stało się złożenie wniosku do Burmistrza W. o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego.
Skarżąca w dniu 18 lutego 2013 r., a więc przed upływem trzech miesięcy od daty wydania orzeczenia z dnia [...] 2013 r., złożyła wniosek do Ośrodka Pomocy Społecznej w W. o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Wziąwszy pod uwagę, że dopiero orzeczeniem tym stwierdzono, że niepełnosprawność I. K. istnieje od 17 roku życia, a tym samym jest ona uprawniona do uzyskania zasiłku pielęgnacyjnego, należy uznać, że termin do złożenia wniosku, o którym mowa w art. 24 ust. 2a uśr należało liczyć od dnia wydania tego orzeczenia. Nie można bowiem przerzucać na stronę odpowiedzialności za błędne orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. z dnia [...] 2010 r., którym ustalono, że niepełnosprawność skarżącej istnieje od dnia złożenia wniosku tj. od 1 marca 2010 r.
Mając powyższe na względzie uznać należało, że organy orzekające dopuściły się naruszenia art. 24 ust. 2a uśr poprzez jego błędną wykładnię oraz art. 24 ust. 2 poprzez jego błędne zastosowanie. W ocenie Sądu istniały podstawy do zastosowania w niniejszej sprawie przepisu art. 24 ust. 2a uśr i przyznanie skarżącej zasiłku pielęgnacyjnego od miesiąca, w którym złożyła wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności, tj. od marca 2010 r.
Odnosząc się zaś do argumentów podniesionych przez skarżącą wskazać należy, że wyrokiem z dnia 27 października 2007 r., sygn. akt P 28/07 Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych z art. 2 w związku z art. 69 Konstytucji RP w zakresie, w jakim stanowi, że w wypadku wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 lat, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności uzyskanym w wyniku rozpoznania przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności jej odwołania od orzeczenia powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek.
Trybunał w tym ściśle określonym przypadku, zakwestionował prawidłowość określonej w art. 24 ust. 2 uśr zasady, iż prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Zauważyć jednak należy, że po wydaniu wskazanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego została dokonana nowelizacja przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, w wyniku której w art. 24 tej ustawy dodano ustęp 2a, który wprowadził zasadę, że jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności (por. wyrok NSA z dnia 9 stycznia 2013 r. I OSK 1197/12, dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ów właśnie przepis powinien był znaleźć zastosowanie w niniejszej sprawie.
Mając wykazane powyżej uchybienia, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 orzekł, jak w punkcie I sentencji wyroku. Ponownie rozpoznając sprawę organy kierując się normą zawartą w art. 153 p.p.s.a., zastosują się do oceny prawnej zawartej w niniejszym wyroku.
Na podstawie art. 152 p.p.s.a. Sąd orzekł o wykonalności zaskarżonej decyzji (punkt II sentencji wyroku).