Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: "Kolegium", "SKO") postanowieniem z 29 grudnia 2022 r., nr [...], działając na podstawie art. 158 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm., dalej: "K.p.a."), po rozpoznaniu wniosku E. M. o stwierdzenie nieważności decyzji – aktu własności ziemi Naczelnika Gminy w M. z [...] marca 1980 r., nr [...], w przedmiocie stwierdzenia nabycia własności działki, odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności.
Rozstrzygnięcie to wydane zostało w następującym stanie faktycznym.
Wydaną na podstawie art. 5 i art. 12 ustawy z 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. z 1971 r. Nr 27, poz. 250) decyzją – aktem własności ziemi z 17 marca 1980 r., nr [...], Naczelnik Gminy w M. stwierdził, że S. M. i W. M. stali się z mocy samego prawa właścicielami nieruchomości położonej w M., składającej się z działki nr ewid.[...], o powierzchni [...] ha.
Wnioskiem z 16 grudnia 2022 r. E. M. zwróciła się do Kolegium o stwierdzenie nieważności tej decyzji podnosząc, że została ona wydana z rażącym naruszeniem prawa.
Kolegium - odmawiając wszczęcia postępowania w przywołanym na wstępie postanowieniu - stwierdziło, że od dnia doręczenia lub ogłoszenia wydanego przez Naczelnika Gminy M. aktu własności ziemi z [...] marca 1980 r. minęło przeszło 42 lata i postępowanie w przedmiocie stwierdzenia jego nieważności – stosownie do dyspozycji art. 158 § 3 K.p.a. – nie może się toczyć i nie mogło zostać wszczęte celem zbadania zgodności z prawem objętej wnioskiem decyzji.
W skardze skierowanej do tut. Sądu skarżąca E. M. wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości jako naruszającego prawo przez błędną wykładnię art. 158 § 3 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.
W uzasadnieniu skargi ponownie przedstawiono argumentację, która w ocenie skarżącej wskazuje na to, że kwestionowany akt własności ziemi wydany został z rażącym naruszeniem prawa. Ponadto podniesiono, że SKO nie wzięło pod uwagę, że rodzice skarżącej, jako osoby bezpośrednio zainteresowane ochroną ich prawa własności, w ogóle nie uczestniczyły w procedurze uwłaszczenia S. M.. W piśmie skierowanym do Kolegium skarżąca złożyła wniosek, aby dołączono do akt sprawy dokumenty dotyczące wydania aktu własności ziemi, pobrane z Urzędu Gminy M. lub ze Starostwa Powiatowego w K. albo z Archiwum Państwowego w K. dla dokładnego wyjaśnienia okoliczności. Wniosek ten nie został uwzględniony. Rodzice skarżącej nie zostali zawiadomieni o toczącym się postępowaniu w sprawie wydania tego aktu, a przez to nie brali w nim udziału. Akt ten nie został im doręczony. Nie mogli zatem dochodzić swoich praw w ewentualnym postępowaniu odwoławczym.
Również skarżąca, jako ich jedyna spadkobierczyni, nie widziała aż do 1999 r. o istnieniu rzeczonego aktu. Dlatego uważa, że okres z art. 158 § 3 K.p.a. należy liczyć od 1999 r. Kolegium wydając zaskarżone postanowienie uchybiło podstawowym zasadom postępowania, w tym zawartym w art. 7 i art. 8 § 1 K.p.a.
Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko.
W piśmie procesowym z 3 lutego 2023 r. skarżąca przesłała potwierdzoną przez Sąd Rejonowy Wydział Ksiąg Wieczystych w K. kopię aktu własności ziemi z [...] czerwca 1973 r. wydanego przez Wydział Rolnictwa i Leśnictwa PPRN w K., którego fotografię załączyła do skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie wskazać trzeba, że niniejsza sprawa rozpoznana została w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej: "P.p.s.a.") sprawa może być rozpoznana w tym trybie m.in., jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty. Jak przewiduje art. 120 P.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Jest to odstępstwo od wyrażonej w art. 10 P.p.s.a. zasady jawności, która przewiduje, że rozpoznanie spraw odbywa się jawnie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Zaskarżone postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 29 grudnia 2022 r., nr [...], wydane zostało z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. oznacza konieczność jego wyeliminowania z obrotu prawnego.
Wskazać trzeba, że podstawą tego postanowienia był art. 158 § 3 K.p.a., zgodnie z którym jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, o której mowa w art. 156 § 2 K.p.a., upłynęło trzydzieści lat, nie wszczyna się postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.
Kolegium prawidłowo odczytało, że dyspozycja wynikającej z tego przepisu normy prawnej oznacza konieczność odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności określonej decyzji, jednak nie przyłożyło należytej uwagi do tego, że jego zastosowanie wymaga jednoznacznego wykazania, stosownie do hipotezy tej normy prawnej, że od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło lat 30. Tymczasem okoliczności te nie zostały w żaden sposób wykazane przez ten organ, w aktach administracyjnych kontrolowanej sprawy brak jest bowiem jakiegokolwiek dowodu potwierdzającego doręczenie komukolwiek aktu własności kwestionowanego przez skarżącą.
W tym względzie podzielić trzeba zarzut skarżącej, że w sprawie doszło do istotnego naruszenia art. 7 i art. 8 § 1 K.p.a., zwłaszcza jeżeli zwróci się uwagę na to – co podkreśla sama skarżąca – że występując o stwierdzenie nieważności aktu własności ziemi z [...] marca 1980 r., nr [...], Naczelnika Gminy w M. skarżąca zwróciła się o dołączenie do akt sprawy dokumentów dotyczących jego wydania.
Kolegium nie podjęło zaś żadnych czynności zmierzających do pozyskania tych dokumentów, nie wykazując w żaden sposób kiedy doszło do doręczenia, względnie ogłoszenia przedmiotowego aktu.
Tym samym Kolegium naruszyło także art. 77 § 1 K.p.a. To bowiem na organie administracji publicznej spoczywa obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, który jest istotny dla rozpoznania określonej sprawy, a tego w rozważanym przypadku zabrakło.
Przedwczesne jest odniesienie się do argumentacji skarżącej dotyczącej meritum sprawy, to jest problematyki wydania kwestionowanego aktu własności z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.). Ocena tej kwestii przez Kolegium będzie możliwa dopiero, gdy dojdzie do ewentualnego wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia jego nieważności. Równie przedwczesne jest ustosunkowanie się do pozostałej argumentacji skarżącej. W pierwszej kolejności zachodzi bowiem konieczność uzupełnienia przez organ akt administracyjnych kontrolowanej sprawy o dokumenty związane z wydaniem spornego aktu własności ziemi, w tym zwłaszcza jego doręczeniem.
Rozpoznając sprawę ponownie SKO uwzględni ocenę prawną wyrażoną w niniejszym uzasadnieniu i wynikające z niego wskazania co do dalszego postępowania.
Mając powyższe na względzie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. orzeczono jak w pkt I. sentencji wyroku.
O kosztach postępowania obejmujących wpis od skargi w kwocie 100 zł postanowiono w pkt II. sentencji wyroku w oparciu o art. 200 w zw. z art. 205 § 1 P.p.s.a.