Uzasadnienie
Prezydent Miasta [...], decyzją z dnia 4 lipca 2022 roku (nr [...]), skierowaną do L. C., odmówił przyznania pomocy w formie zasiłku celowego, specjalnego zasiłku celowego oraz zasiłku celowego pod warunkiem zwrotu na zakup pralki (2000 zł), bojlera elektrycznego (1200 zł), odkurzacza (300 zł), telewizora (2500 zł), dwóch par okularów leczniczych (1400 zł), grzejnika elektrycznego olejowego lub na instalację gazowo-grzewczą (5000 zł) oraz na naprawę dwóch książek kucharskich (200 zł każda) i słownika wyrazów obcych (250 zł), a także na opłatę rachunków za zużycie energii elektrycznej w wysokości 494,49 zł (rachunki za okres od 16 marca 2022 roku do 13 maja 2022 roku).
Organ ustalił, że dochód wnioskodawcy w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, tj. za maj 2022 roku, wyniósł 1.312 zł (świadczenie rentowe - 980,19 zł oraz dodatek mieszkaniowy - 332 zł). Ponadto w kwietniu 2022 roku wnioskodawca otrzymał dodatkowe świadczenie z ZUS tzw. trzynastkę. Z kolei w dniu 27 czerwca 2022 roku wystąpił do PCŚ o przyznanie dodatku osłonowego.
Organ zaznaczył, że wnioskodawca nie przedstawił wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania, leczeniem, czy zakupem leków. Do protokołu wywiadu wyjaśnił, że nie ponosi takich wydatków.
Organ stwierdził, że brak jest podstaw do przyznania zasiłku celowego, gdyż dochód wnioskodawcy jest wyższych niż kryterium dochodowe określone zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej w związku z § 1 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.
Wnioskodawca nie kwalifikuje się również do otrzymania pomocy w trybie uchwały Nr LXII/957/VI/2014 Rady Miasta Poznania z dnia 28 stycznia 2014 r. w sprawie zasad zwrotu wydatków za posiłki oraz zasiłki okresowe i zasiłki celowe, przyznane pod warunkiem zwrotu będące w zakresie zadań własnych gminy (Dz. Urz. Woj. Wlkp., poz. 5254) oraz uchwały Nr LXII/958/VI/2014 Rady Miasta Poznania z dnia 28 stycznia 2014 r. w sprawie podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego do zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności (Dz. Urz. Woj. Wlkp., poz. 1046). Pomoc w formie zasiłku celowego na zakup żywności może być przyznana, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 150% kryterium dochodowego (776x150% = 1.164 zł).
Organ nie znalazł podstaw do przyznania wnioskodawcy pomocy w trybie art. 41 pkt 1 i pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, czyli pomimo przekroczenia kryterium dochodowego.
Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych Prezydent podniósł, że celem pomoc społecznej jest udzielanie wsparcia osobom, które znalazły się w trudnej sytuacji materialnej, życiowej, losowej, są chore, niepełnosprawne, bezdomne, a nie zapewnianie świadczeniobiorcy stałego źródła utrzymania, na poziomie i w wysokości przez niego oczekiwanej. Pomoc państwa ma charakter subsydiarny i nie może wyręczać osób lub rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb. Wysokość środków na działania z zakresu pomocy społecznej jest ściśle określona, a organy w tak wyznaczonych granicach muszą realizować cele określone w ustawie. Organy pomocy społecznej są upoważnione do limitowania rozmiaru świadczeń, nie tylko do niezbędnych potrzeb życiowych, ale także z uwagi na posiadane fundusze.
Wnioskodawca posiada własne zasoby finansowe przewyższające kryterium dochodowe. W ocenie organu środki finansowe pozostające w dyspozycji strony pozwalają na zabezpieczenie żądanych potrzeb we własnym zakresie. Organ zaznaczył przy tym, że wnioskodawca korzysta z pomocy w zakresie usług opiekuńczych (2 godzinny dziennie od poniedziałku do piątku) i został całkowicie zwolniony z odpłatności za te usługi, a także otrzymał pomoc w postaci jednego gorącego posiłku w okresie od 27 czerwca do 31 sierpnia 2022 roku.
Niezależnie od powyższego organ wskazał, że zainteresowany otrzymał środki finansowe w kwocie 700 zł na zakup bojlera elektrycznego łącznie z kosztami na realizację wymiany tego urządzenia (decyzja z dnia 9 grudnia 2019 roku).
Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia 25 sierpnia 2022 roku (nr [...]), po rozpoznaniu sprawy na skutek odwołania, utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.
Organ odwoławczy uznał, że rozstrzygnięcie organu I instancji zapadło z poszanowaniem prawa materialnego oraz przy uwzględnieniu ustaleń wynikających z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w miejscu zamieszkania strony.
Kolegium stwierdziło, że organ I instancji prawidłowo ustalił sytuację dochodową oraz bytową wnioskodawcy. Uzasadnia ona w sposób jednoznaczny odmowę przyznania zasiłku celowego oraz specjalnego zasiłku celowego na zaspokojenie potrzeb wskazanych we wniosku z dnia 6 czerwca 2022 roku.
L. C. skorzystał z prawa skargi do sądu administracyjnego.
Skarżący zakwestionował legalność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta [...] oraz zażądał przyznania pomocy finansowej zgodnie z wnioskiem z czerwca 2022 roku, a także ustanowienia pełnomocnika z urzędu oraz zwolnienia od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu zgłoszonych żądań podniósł, że Kolegium nie uwzględniło rachunku za czynsz, którego nie było, gdyż ostatnio MOPR nie przyznawała mu pieniędzy na opłacenie czynszu, choć przez 5 lat taką pomoc otrzymywał. Ponadto aktualnie skarżący nie otrzymuje już pomocy w formie gorącego posiłku, ani usług opiekuńczych.
Skarżący zaznaczył, że wbrew twierdzeniom organów nie otrzymał pomocy na zakup bojlera. Jednocześnie wyjaśnił, że z przyznanej mu kwoty za wiedzą MOPR zmuszony był wcześniej naprawić lodówkę niż kupić bojler, ale rozliczył się z otrzymanej kwoty. Skarżący utrzymuje, że do tej pory nie otrzymał pomocy na zakup bojlera, a używany nadal cieknie i stwarza zagrożenie.
Skarżący "wyliczył", że jego koszty utrzymania wynoszą 2.298,57 zł oraz załączył do skargi:
- - pismo z dnia 2 kwietnia 2020 roku zatytułowane "Rozliczenia i wnioski", w którym zawarte zostało: rozliczenie sposobu wydatkowania pomocy w wysokości 1.900 zł przyznanej decyzją z dnia 9 grudnia 2019 roku, między innymi, na zakup bojlera oraz żądanie przyznania pomocy na uregulowanie rachunków za energię elektryczną za okres od 21 grudnia 2019 do 31 stycznia 2020 roku,
- - dwie faktury za naprawę lodówki z 2 kwietnia 2020 roku (łącznie 500zł),
- - sześć faktur na zakup leków za okres od czerwca do sierpnia 2022 roku,
- - zawiadomienie o wymiarze odszkodowania za bezumowne korzystanie z lokalu mieszkalnego i opłat pośrednich z dnia 20 października 2021 roku,
- - decyzja o dodatku mieszkaniowym w wysokości 332 zł na okres od 1 marca 2022 roku do 31 sierpnia 2022 roku,
- - rozliczenia za usługi telekomunikacyjne (opłata za telefon) za czerwiec 2022 roku oraz maj 2022 roku.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie znalazło podstaw do zmiany wydanej decyzji oraz wniosło o oddalenie skargi.
W piśmie z dnia 7 stycznia 2023 roku, ustanowiony dla skarżącego pełnomocnik w osobie radcy prawnego z urzędu, w całości poparł skargę i zażądał uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta [...].
W ocenie pełnomocnika strony doszło do naruszenia art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego, gdyż organy w toku postępowania w obu instancjach całkowicie odstąpiły od dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu strony, a także przepisu art. 12 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez zaniedbanie realizacji zasady wnikliwości w przebiegu postępowania. Wadliwość postępowania przejawia się brakiem wyjaśnienia dlaczego nie można było w sprawie zastosować ogólnego przepisu art. 41 ustawy o pomocy społecznej.
Skarżący jest osobą starszą i schorowaną żyjącą na pograniczu ubóstwa socjalnego i zdrowotnego. Sprawa nie została dostatecznie wnikliwie wyjaśniona w świetle zasad ogólnych Kodeks postępowania administracyjnego. Naruszono art. 9 zd. 2 K.p.a., gdyż organy nie poinformowały strony, że może ona przedłożyć argumenty o charakterze osobistym, majątkowym i zdrowotnym, co dałoby podstawę do całościowej oceny w kontekście przepisu art. 41 ustawy o pomocy społecznej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie określonym art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. 2021, poz. 2095, ze zm.). W świetle tego przepisu Przewodniczący może zarządzić rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, jeżeli uzna, że przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w takich sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Zgoda strony na rozpoznanie sprawy w tym trybie nie jest konieczna.
Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej; kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 §1 i §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. 2021, poz. 137).
Realizując zadania wymiaru sprawiedliwości sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie - art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2022, poz. 329 ze zm. dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Uwzględniając skargę na decyzję Sąd uchyla ten akt w całości albo w części na warunkach określonych w art. 145 §1 pkt 1 lit a-c P.p.s.a., względnie stwierdza jego nieważności, gdy spełnione są przesłanki wskazane w art. 145 §1 pkt 2 P.p.s.a. albo stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 §1 pkt 3 P.p.s.a.).
Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 §1 P.p.s.a.).
Po przeprowadzeniu kontroli sądowoadministracyjnej we wskazanym powyżej zakresie Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Udokumentowane w aktach administracyjnych okoliczności kontrolowanej sprawy wskazują, że pismem złożonym w dniu 6 czerwca 2022 roku skarżący ([...] lat) wystąpił z żądaniem przyznania pomocy finansowej z przeznaczeniem na zakup pralki, bojlera, odkurzacza, telewizora, okularów leczniczych, grzejnika elektrycznego lub gazowej instalacji grzewczej, a ponadto przyznania środków finansowych na naprawę dwóch książek kucharskich i słownika wyrazów obcych, a także przyznania środków finansowych na pokrycie rachunków za energię elektryczną.
W uzasadnieniu zgłoszonych żądań wnioskodawca wskazał, że posiadane sprzęty "ze względu na czas i warunki użytkowania uległy znacznemu zużyciu, co uniemożliwia ich właściwą eksploatację (cieknący bojler, strata energii elektrycznej)".
Przyznanie pomocy na naprawę książek kucharski wnioskodawca umotywował "brakiem wiedzy i praktyki w zdrowym odżywianiu się".
Do protokołu wywiadu środowiskowego wnioskodawca podał/wyliczył, że oczekiwana pomoc finansowa wynosi łącznie 13.544,49 zł.
Organy prawidłowo uznały, że materialnoprawną podstawę oceny wniosku skarżącego stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz. U. 2021, poz. 2268 ze zm.; dalej w skrócie u.p.s.), a sprawę należy załatwić w formie decyzji wydanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2021, poz. 735 ze zm.; dalej w skrócie K.p.a.).
Sąd nie znalazł podstaw do sformułowania oceny o istotnym naruszeniu przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności przepisów art. 7, art. 9, art. 77 § 1, czy art. 80 K.p.a.
Analiza akt sprawy, w tym pisma i dokumenty przedstawiane przez skarżącego, prowadzą do oczywistych ustaleń, że wnioskodawca jest osobą korzystającą z pomocy społecznej, tj. znaną pracownikom organów administracji.
Z akt sprawy wynika, że poza aktualnie kontrolowaną sprawą skarżący korzystał z pomocy społecznej w zakresie obejmującym dodatek mieszkaniowy, nieodpłatne usługi opiekuńcze, gorący posiłek, czy zasiłki celowe (lekarstwa, rachunki za energię elektryczną, zakup bojlera).
Do protokołu wywiadu środowiskowego skarżący podał, że "nadal prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe". Wskazał ponadto, że ma wszczepione endoprotezy obu stawów biodrowych, co powoduje problemy z poruszaniem się, ale korzysta z rehabilitacji. Wnioskodawca posiada własne stałe źródło dochodu (renta 980 zł).
Treść pism skarżącego oraz treść wywiadu środowiskowego jednoznacznie wskazują, że skarżący oczekuje bezzwrotnej pomocy pieniężnej.
Wnioskodawca brał czynny udział w postępowaniu. Przedstawił motywację, która w jego ocenie przemawia za uwzględnieniem zgłaszanych żądań. Czynności podejmowane w toku postępowania doprowadziły do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Sytuacja majątkowa, rodzinna i zdrowotna skarżącego nie jest kwestią sporną pomiędzy stronami (organem i skarżącym).
W ocenie Sądu akta sprawy zawierają materiał dowodowy, który obrazuje okoliczności sprawy niezbędne do jej załatwienia z poszanowaniem dla interesu społecznego oraz słusznego interesu wnioskodawcy.
Organy trafnie uznały, że żądanie wniosku należy zakwalifikować i rozpoznać w trybie właściwym dla pomocy udzielanej na podstawie art. 39 ust. 1-3 oraz art. 41 pkt 1 i 2 u.p.s.
Zgodnie z powołaną regulacją prawną w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.
Natomiast w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi lub zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową.
Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 776 zł, zwanym "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej.
Odmawiając przyznania pomocy w postaci zasiłku celowego organy zgodnie z prawem argumentują, że przyznanie zasiłku celowego uzależnione jest od wysokości posiadanego dochodu. Przekroczenie kryterium uniemożliwia przyznanie zasiłku celowego.
Dochód skarżącego (980 zł z tytuły renty) nawet bez dodatku mieszkaniowego otrzymywanego na dzień wydania decyzji przez organ I instancji przekracza kryterium dochodowe (776 zł).
Prezydenta Miasta [...] rozważył możliwość przyznania skarżącemu zasiłku celowego z zastrzeżeniem zwrotu udzielonej pomocy.
W tym zakresie, uwzględniając akty prawa miejscowego wydane na podstawie art. 8 ust. 2 oraz art. 96 ust. 2, ust. 4 u.p.s., Prezydent wyjaśnił, że dochód skarżącego (renta wraz z dodatkiem mieszkaniowym - 1.312,19 zł) przewyższa 150% kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.s. (1.164 zł), które warunkuje przyznanie pomocy społecznej na zasadach zwrotu wydatków za świadczenia z pomocy społecznej.
Organy rozważyły kontrolowaną sprawę w aspekcie możności przyznania wnioskodawcy specjalnego zasiłku celowego.
Przypomnieć należy, że decyzja w przedmiocie zasiłku specjalnego zasiłku celowego, tj. przyznania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej pomimo przekroczenia kryterium dochodowego, ma charakter rozstrzygnięcia uznaniowego warunkowanego szczególnie uzasadnionym przypadkiem.
Oceniając zasadność wniosku z zakresu pomocy społecznej organy powinny mieć na uwadze w szczególności podstawowe cele, jakie spełnia instytucja pomocy społecznej. Z przepisu art. 2 ust. 1 u.p.s. wynika, że ma ona na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 u.p.s.). Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 u.p.s.).
Sąd z urzędu nie znalazł podstaw do zakwestionowania rozstrzygnięcia o odmowie przyznania specjalnego zasiłku celowego. Skarżący nie wykazał, aby kwestionowane rozstrzygnięcie było niezgodne z celami przyznawania świadczeń z zakresu pomocy społecznej.
Analiza dowodów włączonych do akt sprawy, a w szczególności zgłoszone przez skarżącego żądania oraz argumentacja powoływana na ich uzasadnienie nie pozwalają na sformułowanie oceny, że w okolicznościach kontrolowanej sprawy wystąpił "szczególnie uzasadniony przypadek".
W orzecznictwie i doktrynie podkreśla się, że specjalny zasiłek celowy ma uznaniowy charakter i wymaga dokonania ustaleń nie tylko, co do istnienia uzasadnionej potrzeby oraz możliwości samodzielnego jej zaspokojenia, lecz także zbadania, czy zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek. Przez szczególny przypadek należy rozumieć sytuację zupełnie wyjątkową, bowiem o możliwości przyznania pomocy nie decyduje dochód strony, lecz sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. W ramach specjalnego zasiłku celowego nie można pokryć wydatków na potrzeby już zaspokojone, czy też zapewniać stałego źródła utrzymania (R. Frąckowiak, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, Warszawa 2019, art. 41 ustawy o pomocy społecznej oraz powołane tam orzecznictwo sądów administracyjnych).
W świetle powyższego Samorządowe Kolegium Odwoławcze trafnie uznało, że okoliczności sprawy w sposób jednoznaczny wskazują na zasadność odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego.
Dostrzegać należy, że wniosek dotyczy potrzeb zaspokojonych. Żądanie przyznania pomocy finansowej z przeznaczeniem na zakup wyposażenia mieszkania nie dotyczy nagłych, wyjątkowych i niezaspokojonych potrzeb, lecz wymiany posiadanego sprzętu na nowy (pralki, odkurzacza, telewizora, grzejnika elektrycznego lub gazowej instalacji grzewcze).
Skarżący potwierdza, że otrzymał pomoc finansową za zakup nowego bojlera (700 zł), lecz przyznane środki w istotnej części samowolnie wydatkował na inne cele (500 zł, naprawa lodówki). Takie postępowanie należy postrzegać, jako zrównywanie pomocy społecznej ze stałym źródłem utrzymania, które wymaga jedynie "rozliczenia przekazywanych środków finansowych".
Do kategorii "szczególnie uzasadnionego przypadku" z zakresu potrzeb bytowych nie sposób zaliczyć wydatków w kwocie 650 zł na naprawę książek.
Zakupu dwóch par okularów, czy opłacanie rachunków za energię elektryczną, nie ma charakteru zdarzeń nagłych, czy wyjątkowych, uzasadniających kwalifikację, jako "szczególnie uzasadnionego przypadku".
Skoro sytuacja materialna, rodzinna i zdrowotna skarżącego pozostaje bezsporna, to uznać należy, że organy osiągnęły cele postępowania.
Przedmiotem sporu była jedynie materialnoprawna ocena zasadności wniosku. W tym zakresie Sąd nie znalazł podstaw do sformułowania oceny, że odmowa przyznania specjalnego zasiłku celowego w kontekście możności planowania wydatków z dochodu własnego oraz zakresu pomocy społecznej udzielanej skarżącemu, nosi cechy przekroczenia granic uznania administracyjnego.
W ocenie Sądu zaskarżone decyzje są zgodne z przepisami prawa materialnego i zostały wydane po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, zgodnie z jego naczelnymi zasadami.
Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że skarga jest bezzasadna i podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.