Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 13 kwietnia 2012 r. tutejszy Sąd oddalił skargę A. D. i M. D. Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem sporządzonym na wniosek A. D. został doręczony skarżącej w dniu 21 maja 2012 r. (k. 299). Postanowieniem z dnia 18 maja 2012 r. został w ramach przyznanego prawa pomocy ustanowiony dla skarżących adwokat z urzędu. Sąd w dniu 25 czerwca 2012 r. zawiadomił adwokata o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu (k. 312, 315).
W dniu 24 lipca 2012 r. wyznaczony przez Okręgową Radę Adwokacką w Poznaniu pełnomocnik skarżących z urzędu wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu z dnia 13 kwietnia 2012 r. Postanowieniem z dnia 6 września 2012 r. tutejszy Sąd odrzucił skargę kasacyjną, stwierdzając, że została wniesiona z uchybieniem terminu.
W dniu 27 września 2012 r. pełnomocnik skarżących, w imieniu A. D., wniósł zażalenie na postanowienie z dnia 6 września 2012 r. o odrzuceniu skargi kasacyjnej, argumentując, że wniósł skargę kasacyjną w terminie (k. 353). Ponadto w tym samym dniu złożył ewentualny wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, w razie nieuwzględnienia zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej (k. 356).
We wniosku o przywrócenie terminu pełnomocnik podniósł, że przedmiotowy wniosek jest "wnioskiem alternatywnym, a to na wypadek nieuwzględnienia zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej". Wyjaśnił, że ani strona, ani jej pełnomocnik nie mieli możliwości wnieść skargę w terminie 30 dni od dnia doręczenia odpisu wyroku z uzasadnieniem, gdyż pełnomocnik został ustanowiony po trwającym ponad 2 miesiące postępowaniu o przyznanie prawa pomocy i o konieczności działania w niniejszej sprawie dowiedział się dopiero po wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu; pełnomocnik nie miał możliwości wnieść skargę kasacyjną w terminie z art. 177 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stwierdził, że uchybienie powyższemu terminowi nastąpiło niewątpliwie bez winy strony skarżącej ani pełnomocnika, który sporządził i wniósł skargę kasacyjną w terminie 30 dni od daty dowiedzenia się o wyznaczeniu go pełnomocnikiem.
Wyjaśnił, że przeszkoda w złożeniu skargi kasacyjnej ustała w dniu 20 września 2012 r., kiedy to został mu doręczony odpis postanowienia tutejszego Sądu o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Podniósł, że w jego ocenie złożenie skargi kasacyjnej w terminie 30 dni od dnia, w którym pełnomocnik dowiedział, się o wyznaczeniu go pełnomocnikiem do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej, a zatem złożenie wniosku o przywrócenie terminu wraz ze skargą kasacyjną w dniu 20 lipca 2012 r. nie było celowe. odmienne stanowisko Sądu, wyrażone w postanowieniu o odrzuceniu skargi kasacyjnej, stało się dopiero podstawą do złożenia wniosku o przywrócenie terminu. Podkreślił, że w niniejszej sprawie możliwość rozpoznania skargi kasacyjnej uzależniona jest tylko od formalnego przywrócenia terminu do jej wniesienia.
Postanowieniem z dnia 27 listopada 2012 r. sygn. akt II OZ 1039/12 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie A. D. na postanowienie tutejszego Sądu z dnia 6 września 2012 r. o odrzuceniu skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 13 kwietnia 2012 r. sygn. akt II SA/Po 765/11. W uzasadnieniu postanowienia NSA stwierdził, że nie ulega wątpliwości, iż termin do wniesienia skargi kasacyjnej rozpoczyna swój bieg od dnia doręczenia stronie wyroku bądź postanowienia z uzasadnieniem, co jednoznacznie wynika z treści art. 177 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a na jego bieg nie ma wpływu złożenie w trakcie biegu terminu wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu; natomiast strona, której po terminie do wniesienia skargi kasacyjnej wyznaczono pełnomocnika z urzędu, może wystąpić z wnioskiem o przywrócenie terminu.
Sąd II instancji uznał, że strona skarżąca wniosła skargę kasacyjną po upływie ustawowego terminu do dokonania czynności procesowej i równocześnie nie wystąpiła z wnioskiem o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności procesowej, odrzucenie tego środka odwoławczego było zasadne.
Kolejny pełnomocnik skarżących, wyznaczony przez Okręgową Radę Adwokacka w Poznaniu w dniu 19 marca 2014 r., w dniu 7 kwietnia (k. 417, -420) wniósł w imieniu obydwu skarżących o rozpoznanie wniosku (przyspieszenie rozpoznania) z dnia 27 września 2012 r. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, który został przez stronę podtrzymany w całości, oraz o sprostowanie oczywistej omyłki w tym wniosku, względnie o poszerzenie kręgu wnioskodawców – poprzez przyjęcie, że wniosek o przywrócenie terminu dotyczy i jest składany zarówno przez A. D., jaki M. D. Ponadto wniósł o przyznanie mu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, które nie zostały uiszczone nawet w części.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
W pierwszej kolejności Sąd wyjaśnia, że, uwzględniając treść wniosku uzupełniającego z dnia 7 kwietnia 2014 r., uznał, iż wniosek skarżących z dnia 27 września 2012 r. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, skierowany do Sądu jako wniosek ewentualny, należało rozpoznać, bowiem spełniły się warunek, od którego skarżący uzależnili zaktualizowanie się przedmiotowego wniosku. Warunkiem tym było nieuwzględnienie zażalenia na postanowienie tutejszego Sądu z dnia 6 września 2012 r. o odrzuceniu skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 13 kwietnia 2012 r. sygn. akt II SA/Po 765/11. W ocenie Sądu zachodzą jednak podstawy do merytorycznego rozpatrzenia wniosku, bowiem został on złożony po upływie terminu ustawowego do jego wniesienia.
Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.) - zwanej dalej P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Stosownie do treści art. 87 § 1 i 2 P.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu 7 dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, a w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu.
Ponadto, równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 P.p.s.a.). Zgodnie natomiast z art. 88 P.p.s.a., spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym. Powyższe oznacza, że sąd może przywrócić termin jedynie pod warunkiem wniesienia prośby o jego przywrócenie w ciągu 7 dni od ustania przyczyny uchybienia terminu z równoczesnym dopełnieniem czynności, dla której termin był określony oraz uprawdopodobnieniem przez wnioskodawcę braku winy w jego uchybieniu.
Odwołując się do stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego, które tutejszy Sąd podziela, gdyż znajduje ono swoje oparcie w wykładni przepisów art. 177 § 1 i art. 87 § 1 i 4 P.p.s.a., stwierdzić należy, że w wypadku ustanowienia pełnomocnika z urzędu w trybie art. 244 P.p.s.a. dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, jest dzień, w którym pełnomocnik z urzędu miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej po zapoznaniu się z aktami sprawy, jednak nie później niż dzień upływu trzydziestu dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie (por. postanowienia NSA z dnia: 8 czerwca 2006 r. sygn. akt I FZ 198/06; 15 marca 2007 r. sygn. akt II FZ 47/07; 11 października 2011 r. sygn. akt II FZ 570/11 - przywołane w postanowieniu NSA z dnia 24 kwietnia 2014 r. sygn. akt II OZ 384/14, dostępnym w Internecie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Koncepcja ta gwarantuje stronie i jej pełnomocnikowi czas niezbędny do sporządzenia i wniesienia środka zaskarżenia wraz z żądaniem przywrócenia terminu, a ponadto nie pozwala na nieograniczoną w czasie możliwość składania wniosku w trybie art. 86 P.p.s.a.
Takie rozumienie wskazanych powyżej przepisów jest także akceptowane na gruncie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 lipca 2013 r. sygn. akt SK 17/12 (OTK-A 2013/6/86). W jego uzasadnieniu wskazano m.in., że czas, jaki pozostaje pełnomocnikowi na złożenie skargi kasacyjnej, zostaje w takim przypadku uzależniony od długości trwania procedury wyznaczenia pełnomocnika z urzędu i wyłącznie ta okoliczność różnicuje sytuację pełnomocników z wyboru i ustanawianych z urzędu. Podkreślono, że na skutek powyższej interpretacji przepisów dotyczących przywrócenia terminu zarówno osoba reprezentowana przez pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy, która uchybiła terminowi, jak i osoba reprezentowana przez pełnomocnika z wyboru, która bez swojej winy nie dochowała terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, dysponują 7 dniami od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi na wystąpienie z wnioskiem o jego przywrócenie (art. 87 § 1 P.p.s.a.) i jednoczesne złożenie skargi kasacyjnej (art. 87 § 4 P.p.s.a.). W przeciwnym razie początkowy bieg terminu wyznaczany byłby wyłącznie przez działania podjęte przez ustanowionego z urzędu pełnomocnika (tak NSA m.in. w postanowieniu z dnia 24 kwietnia 2014 r.).
W niniejszej sprawie nie mogło podlegać zakwestionowaniu wniesienie przez skarżących, reprezentowanych przez pełnomocnika wyznaczonego z urzędu, skargi kasacyjnej z uchybieniem terminu. Okoliczność ta jest konsekwencją wiążącego rozstrzygnięcia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 listopada 2012 r. sygn. akt II OZ 1039/12 (art. 170 P.p.s.a.) i rzutuje na ocenę dopuszczalności wniosku o przywrócenie terminu, który może być złożony jedynie w stosunku do takiego terminu, który został uchybiony.
Skoro pełnomocnik skarżących dowiedział się o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu w niniejszej sprawie w dniu 25 czerwca 2012 r., to – przy zastosowaniu korzystnej dla strony skarżącej interpretacji – przeszkoda do wniesienia skargi kasacyjnej trwała najdalej do dnia upływu 30 dnia liczonego od zawiadomienia pełnomocnika, że został w tym charakterze ustanowiony dla skarżących w ramach pomocy prawnej, a zatem najdalej do dnia 25 lipca 2012 r. W konsekwencji pełnomocnik powinien był złożyć wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej najpóźniej do dnia 1 sierpnia 2012 r., natomiast wystąpił on z takim wnioskiem dopiero w dniu 27 września 2012 r., a zatem ze znacznym naruszeniem terminu.
Wobec tego wniosek ten jako spóźniony podlega odrzuceniu na podstawie art. 88 P.p.s.a. Bez znaczenia pozostają przy tym przedstawione przez pełnomocnika powody, dla których nie złożył wcześniej, przy wnoszeniu skargi kasacyjnej, przedmiotowego wniosku. Błędne mniemanie pełnomocnika co do zachowania terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, całkowicie sprzeczne z treścią art. 177 § 1 P.p.s.a. – na co zwrócił w niniejszej sprawie uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 27 listopada 2012 r. – nie może stanowić okoliczności konstytuującej w niniejszej sprawie odmienne od wynikających z wykładni przywołanych przepisów zasady ustalania rozpoczęcia biegu terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu.
Sąd wyjaśnia również, że kwestia wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu podlega rozstrzygnięciu w odrębnym orzeczeniu na podstawie art. 250 P.p.s.a., obejmującym cały zakres pomocy prawnej udzielonej stronie w postępowaniu sądowym. Wniosek pełnomocnika ustanowionego z urzędu o zasądzenie wynagrodzenia z tego tytułu nie stanowi bowiem wniosku strony o zwrot kosztów postępowania, który sąd administracyjny byłby obowiązany rozstrzygnąć w orzeczeniu kończącym sprawę (art. 209 P.p.s.a.).
W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 88 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.
/-/ W. Batorowicz