Uzasadnienie
Wójt Gminy [...] (dalej jako Wójt lub organ I instancji) decyzją z dnia 21 lipca 2021r. nr [...], działając na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1, ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 17b, art. 20 ust. 1 i ust. 2, ust. 3, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz.U. z 2020 poz. 111 z późn. zm. dalej u.ś.r.), art. 104 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. z 2021 r. poz. 735, dalej k.p.a.) odmówił Pani L. K. (dalej jako strona lub skarżąca) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad synem P. K..
Motywując rozstrzygnięcie organ wyjaśnił, że w dniu [...] marca 2021 r. roku do organu wpłynął wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla Pani L. K. w związku z opieką nad synem P.K.. Do wniosku przedłożono m.in. następującą dokumentację: kserokopię decyzji o ponownym ustaleniu wysokości renty rolniczej z tytułu niezdolności od [...] listopada 1998 r., kserokopię decyzji o waloryzacji emerytury z dnia [...] marca 2020 r. p. L. K., kserokopię orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...].04.2016r. Pana P. wydanego przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w R..
Organ wskazał, że z pisma Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówki Terenowej w R. wynika, że Pani L. K. pobiera od [...] listopada 1998 roku rentę rolniczą z tytułu uznania za długotrwale niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym. Warunkiem uzyskania renty było zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej. Zaprzestanie działalności rolniczej nastąpiło na skutek wydzierżawienia gospodarstwa rolnego, na podstawie umów dzierżawy spełniających warunki określone w art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 20.12.1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2021 r. poz. 266 z późn. zm.). Renta rolnicza jest pobierana nadal.
Ustalono, że syn skarżącej urodził się [...] kwietnia 2000r. tj. już po zaprzestaniu przez stronę działalności rolniczej i przyznaniu renty z tytułu długotrwałej niezdolności do pracy.
W wyniku analizy zgromadzonych dokumentów (w tym oświadczeń i zaświadczeń), organ wskazał, że strona ma ustalone prawo do renty z tytułu długotrwałej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym od [...] listopada 1998 roku w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w R..
Organ zwrócił uwagę, że we wniosku o przyznanie świadczenia skarżąca oświadczyła, że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym od dnia [...] kwietnia 2000r. Zdaniem Wójta oświadczenie jest niezgodne ze stanem faktycznym. Zgodnie bowiem z przytoczonymi wyżej ustaleniami Pani L. K. zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego już od dnia [...] listopada 1998r. Był to bowiem warunek uzyskania renty rolniczej. Z całą pewnością powodem zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego nie była konieczność sprawowania opieki na synem P., gdyż ten urodził się dopiero w kwietniu 2000 r., czyli 1,5, roku później.
W przypadku rolników i małżonków rolników konieczną przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego (w miejsce rezygnacji z zatrudnienia) w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Ta przesłanka zdaniem organu nie została spełniona, gdyż wnioskodawczyni zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego w listopadzie 1998r. w związku z ubieganiem się, a następnie pobieraniem renty z tytułu długotrwałej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, a nie w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym synem. Brak jest więc związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (prowadzeniem gospodarstwa rolnego) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną.
W ocenie organu, nawet gdyby istniał związek pomiędzy zaprzestaniem prowadzenia gospodarstwa rolnego a sprawowaniem opieki nad synem, to na przeszkodzie stoi jeszcze fakt, że strona ma prawo do renty rolniczej z KRUS. Art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit. a) u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę: ma ustalone prawo do renty.
Następnie skarżąca, reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika, wniosła odwołanie od ww. decyzji, zaskarżając ją w całości, wnosząc o jej uchylenie i bezpośrednie przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca podniosła zarzuty:
- 1. naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:
- a) Naruszenie art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit. a u.ś.r. poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej powołanego przepisu i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że fakt pobierania przez Odwołującą renty pozbawia Ją prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, z pominięciem faktu, iż Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt. SK 2/17 uznał, iż w/w przepis w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 z Konstytucją RP.
- b) Dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez Organ, że brak jest związku pomiędzy brakiem zatrudnienia przez Odwołującą a sprawowaniem przez nią opieki podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje i przesądzające znaczenie ma pozostawanie bez zatrudnienia bez względu na to, czy oznacza ono rezygnację z trwającego stosunku prawnego, czy też niepodejmowanie pracy, co doprowadziło do niekorzystnego dla Strony rozstrzygnięcia.
- 2. Naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 7 w zw. z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez nie wyjaśnienie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Przyjęcie, iż sam fakt zwrócenia się z przedmiotowym wnioskiem przez osobę pobierającą rentę skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 24 sierpnia 2021 r.nr [...], działając na podstawie art. 39 ust. 5 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2020 r., poz. 713), art. 1, 2, 17 i 18 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2018 r. poz. 570), §1 Rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości Samorządowych Kolegiów Odwoławczych (Dz. U. z 2003 r. Nr 198, poz. 1925), art. 17 ust. 1 u.ś.r. oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji.
Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, iż odwołująca nie zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym w celu sprawowania opieki nad synem. Stan ten wynika z materiału dowodowego zebranego w sprawie, który nie był przez stronę kwestionowany. Syn odwołującej urodził się [...] kwietnia 2000r., a jak wynika z pisma KRUS w R. z [...] kwietnia 2021r. odwołująca od [...] listopada 1998r. pobiera rentę rolniczą z tytułu uznania za długotrwale niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym. Z kolei warunkiem nabycia tego uprawnienia była rezygnacja z prowadzenia gospodarstwa rolnego, a zatem musiało to nastąpić już w 1998r., a więc jeszcze przed narodzinami niepełnosprawnego syna.
Zdaniem Kolegium kwestią istotną w niniejszej sprawie jest to, że w stosunku do strony orzeczono całkowitą niezdolność do pracy i w związku z tym przyznano jej rentę. Osoba mająca orzeczoną całkowitą niezdolność do pracy, jest obiektywnie oceniając, pozbawiona możliwości zatrudnienia - wobec stwierdzonego stanu zdrowia wyłączającego możliwość podejmowania pracy zarobkowej. SKO zauważyło, że skarżącej przyznano prawo do renty rolniczej z tytułu całkowitej niezdolności do pracy bezterminowo (decyzja Prezesa KRUS z [...].11.2015r. o ponownym ustaleniu wysokości renty rolniczej z tytułu niezdolności - karta [...] akt sprawy), zatem zarówno w dacie wydania decyzji organu pierwszej instancji, jak i drugiej instancji ta przesłanka jest aktualna.
W tej sytuacji skarżąca nie spełnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowania zatrudnienia. O rezygnacji z zatrudnienia czy też świadomym jego niepodejmowaniu można mówić - jak się przyjmuje w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego - w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku osób zobowiązanych do alimentacji, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. W przypadku L. K. rezygnacja z zatrudnienia po to, by opiekować się synem nie nastąpiła w żadnym momencie, ponieważ nie była ona już aktywna zawodowo (nie prowadziła już wówczas gospodarstwa rolnego). Związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły, co nie ma miejsca w realiach rozpoznawanej sprawy.
Nadto odwołująca nadal pobiera rentę rolniczą, co oznacza, iż nadal jest ona niezdolna do pracy w gospodarstwie rolnym, a zatem nie można mówić w niniejszej sprawie również o niepodejmowaniu zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad synem.
Podsumowując Kolegium wskazało, że w pełni podziela stanowisko organu I instancji, iż skarżąca nie zrezygnowała z prowadzenia gospodarstwa rolnego ze względu na konieczność sprawowania opieki nad synem, który urodził się w [...] 2000r. lecz z przyczyn obiektywnych nie może w ogóle pracować w gospodarstwie ze względu na stan zdrowia, z powodu którego od [...] listopada 1998r. do dziś pobiera rentę rolniczą. Zatem blisko 2 lata wcześniej przez urodzeniem niepełnosprawnego syna strona już nie pracowała. Odwołująca nie utraciła żadnego dochodu wskutek podjęcia się sprawowania opieki nad synem, które rekompensować miałoby przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W orzecznictwie wskazuje się w sposób jednoznaczny, że powinien wystąpić związek bezpośredni pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia czy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad określoną osobą. W niniejszej zaś sprawie przedmiotowa przesłanka nie została spełniona.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu L. K. reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika podała, że zaskarża w całości decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 24 sierpnia 2021 r. nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 21 lipca 2021 roku numer [...] odmawiającą przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem P.K.. Zaskarżonej decyzji zarzucono:
- 1. naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:
- a) Dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych:
- - zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez Organ, że nie ma bezpośredniego związku między rezygnacją z zatrudnienia przez Skarżącą a sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym synem, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo -skutkowy istnieje i przesądzające znaczenie ma pozostawanie bez zatrudnienia bez względu na to, czy oznacza ono rezygnację z trwającego stosunku prawnego, czy też niepodejmowanie pracy, co doprowadziło do niekorzystnego dla Strony rozstrzygnięcia.
- - zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez Organ, że zakres opieki świadczony przez Skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia - opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej.
- b) Naruszenie art. 17 ust. 5 pkt. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej powołanego przepisu i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że fakt pobierania przez Skarżącą renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy pozbawia Ją prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Nadto z ostrożności procesowej Skarżąca zarzuca Organowi w kontekście w/w zarzutu:
- - naruszenie art, 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. w związku z art. 32 Konstytucji RP, poprzez ich błędną wykładnię i niezastosowanie, co doprowadziło do nieprzyznania świadczenia pielęgnacyjnego przynajmniej w części stanowiącej różnicę między kwotą świadczenia pielęgnacyjnego a rentą uzyskiwaną przez Skarżącą, mimo istnienia wszystkich przesłanek do przyznania świadczenia;
- - naruszenie art. 7, art. 77 k.p.a. poprzez nieustalenie prawidłowego stanu faktycznego, tj. nie ustalenie różnicy wysokości świadczeń tj. renty w stosunku do świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji brak rozważenia, czy różnica wysokości świadczeń, uzasadnia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego chociażby w części stanowiącej tę różnicę oraz naruszenie tego przepisu poprzez brak uwzględnienia przy orzekaniu interesu społecznego i słusznego interesu strony, który wyraża się w szczególności pominięciem celu w jakim ustawodawca przewidział istnienie świadczenia pielęgnacyjnego.
- 2. Ewentualnie, naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. art. 9 k.p.a.. w zw. z art. 79a k.p.a.. oraz art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez zaniechanie poinformowania Skarżącej, o uznaniu okoliczności pobierania przez Skarżącą renty za negatywną przesłankę ustalenia jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało swoje stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skarga nie jest uzasadniona.
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 21 lipca 2021 roku numer [...] odmawiającą przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem P.K..
Materialnoprawną podstawą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jest art. 17 ust. 1 u.ś.r., który stanowi: "Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji."
Słusznie w ocenie Sądu organy stwierdziły, że w wypadku skarżącej niespełniona jest przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (niepodejmowania zatrudnienia), w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem. Z powołanego art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że jednym z wymogów uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Zatem przesłanką ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jest faktyczna rezygnacja/niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, będąca w związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować.
Treść powołanego przepisu jednoznacznie wskazuje, że nie każda rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia, ale tylko taka, której celem jest sprawowanie opieki. W związku z powyższym musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a podjęciem opieki nad osobą wskazaną w ustawie.
Jak wynika z akt sprawy, L. K. pobiera od [...] listopada 1998 r. rentę rolniczą z tytułu uznania za długotrwale niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym. Skarżąca urodziła syna dwa lata po zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym. Zaprzestała ona pracy wskutek obiektywnych okoliczności związanych z jej stanem zdrowia, a dopiero później urodziła dziecko. Syn skarżącej jest osobą niepełnosprawną od urodzenia i strona, co nie jest kwestionowane, opiekuje się nim, lecz z uwagi na zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego przed jego urodzeniem nie jest możliwe przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego. Na dzień złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego ([...] marca 2021 r.) niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia (pracy w gospodarstwie) jest zatem rezultatem obiektywnych okoliczności uniemożliwiających jej wykonywanie pracy tj. stanu zdrowia.
Nie można zatem uznać, że istnieje "niezbędny" związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem. Podkreślić należy, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz tylko do osób które z tego właśnie powodu - a nie z innych powodów - zaprzestają aktywności zawodowej. Wyklucza to przyznanie świadczenia osobom uznanym za niezdolne do pracy, które tak jak skarżąca od ponad 20 lat nie pracują i nie poszukują pracy.
Skarżąca w skardze wskazała na konieczność zastosowania dyrektyw wykładni systemowej, celowościowej i funkcjonalnej w odniesieniu do art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy oraz na podnoszoną w orzecznictwie niedopuszczalność różnicowania sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, poprzez wyłączenie w całości prawa do świadczenia dla osób które mają już ustalone prawo do jednego ze świadczeń określonych w ww. przepisie ale w wysokości niższej od świadczenia pielęgnacyjnego. W niniejszej sprawie nie zachodzi jednak podstawowa przesłanka dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. związek przyczynowy między rezygnacją z wykonywania pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki. Wyklucza to przyznanie prawa do świadczenia niezależnie od wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy.
W ocenie Sądu wydane w sprawie decyzje nie naruszają przepisów prawa materialnego, ani przepisów prawa procesowego. Organy rozpoznające wniosek skarżącej dokonały prawidłowych ustaleń, iż w sprawie zachodzi negatywna przesłanka uniemożliwiająca jej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wbrew zarzutom skargi prawidłowo oceniły, ze nie zachodzi związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (niepodejmowania przez niego pracy) a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wskazanym w przepisie art. 17 u.ś.r. Za odmową przyznania skarżącej świadczenia nie przemawiał wiec sam fakt pobierania przez nią renty, lecz właśnie brak ww. związku przyczynowego związanego z okolicznościami w jakich przeszła ona na rentę z tytułu trwałej nieuznania za długotrwale niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym.
Mając to na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U.2022 poz. 329) skargę oddalił. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.