Uzasadnienie
Pismem z dnia 22 sierpnia 2026 r. E. H. (dalej jako: "skarżąca"), wniosła skargę na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako: "Prezes ZUS") z dnia 10 sierpnia 2026 r., znak sprawy: [...], postępowanie: [...] utrzymującą w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 lipca 2026 r. znak sprawy: [...], postępowanie: [...] odmawiającą przyznania prawa do świadczenia aktywni rodzice w pracy na dziecko H. H..
W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS, reprezentowany przez radcę prawnego wniósł o oddalenie skargi w całości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Zgodnie z dyspozycją art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r., poz. 143 z późn. zm.; dalej jako: "P.p.s.a.") do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Siedziby i obszary właściwości wojewódzkich sądów administracyjnych reguluje rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 785).
Sądy administracyjne zobowiązane są z urzędu przestrzegać swojej właściwości. Zgodnie z art. 59 § 1 P.p.s.a. jeżeli do rozpoznania sprawy właściwy jest inny sąd administracyjny sąd, który stwierdzi swoją niewłaściwość, przekaże sprawę właściwemu sądowi administracyjnemu. Postanowienie sądu może zapaść na posiedzeniu niejawnym.
W przedmiotowej sprawie skarga dotyczy decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydanej w ramach postępowania prowadzonego w przedmiocie świadczenia "Aktywny rodzic". Kwestie te uregulowane zostały w ustawie z dnia 15 maja 2024 r. o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka – "Aktywny rodzic" (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r. poz. 532 z późn. zm.; dalej jako: "u.w.r.a.z."). Z treści art. 54 ust. 3 tej ustawy do rozpoznania spraw sądowoadministracyjnych w rozumieniu ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 z późn. zm.) jest właściwy wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma miejsce zamieszkania osoba ubiegająca się o świadczenie "aktywny rodzic" lub otrzymująca to świadczenie. Ustawodawca wprowadził w ten sposób wyjątek od określonej w art. 13 § 2 P.p.s.a. zasady, że o właściwości miejscowej sądu administracyjnego decyduje siedziba organu, którego działalność została zaskarżona.
Zatem przepis art. 54 ust. 3 u.w.r.a.z., jako przepis szczególny w stosunku do art. 13 § 2 P.p.s.a., określa właściwość miejscową sądów administracyjnych w sprawach dotyczących świadczeń wychowawczych uzależniając ją od miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie lub osoby pobierającej je.
Należy zwrócić jednakże uwagę na art. 54 ust. 5 u.w.r.a.z., w myśl którego przepisu ust. 3 nie stosuje się do spraw, o których mowa w art. 43, a więc spraw, w których postępowanie toczy się z zastosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego). Jednoznaczne brzmienie cyt. art. 54 ust. 5 u.w.r.a.z. wskazuje na konieczność odstąpienia od stosowania określonego w ust. 3 szczególnego określenia właściwości miejscowej sądów administracyjnych w sprawach dotyczących świadczeń wychowawczych, w sytuacji, gdy sprawa znajduje podstawę prawną w art. 43 u.w.r.a.z. tzn. związana jest z zastosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Oznacza to, że w przypadku sprawy sądowoadministracyjnej w takim przypadku właściwość miejscowa sądu administracyjnego powinna być określana z pominięciem przepisu szczególnego art. 54 ust. 3 u.w.r.a.z., a zastosowanie znajduje przepis ogólny tj. art. 13 § 2 P.p.s.a.
Przepis art. 43 ust. 1 u.w.r.a.z. stanowi, że w sprawach o świadczenia "aktywni rodzice w pracy" i świadczenia "aktywnie w domu", w których mają albo mogą mieć zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, Zakład Ubezpieczeń Społecznych i wojewoda wymieniają się informacjami niezbędnymi do realizacji tych przepisów (...).
Dokonując analizy akt administracyjnych niniejszej sprawy Sąd uznał, że w niniejszej sprawie zastosowanie mogą mieć przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Wskazują na to przede wszystkim dokumenty przedkładane przez skarżącą dotyczące podstaw zabezpieczenia społecznego pochodzące od [...] instytucji ubezpieczeniowej, a także główny zarzut skargi, dotyczący błędnego przyjęcia, że S. H. (mąż skarżącej) nie podlega [...] systemowi zabezpieczenia społecznego. Sąd zauważa przy tym, że przepisy dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego obowiązują we wszystkich państwach UE, a także w Islandii, Liechtensteinie, Norwegii i Szwajcarii. Powyższe ustalenia pozwalają w ocenie Sądu na stwierdzenie z wystarczającym prawdopodobieństwem, że w niniejszej sprawie będą one miały zastosowanie, a co za tym idzie – uwzględnić należy treść art. 43 u.w.r.a.z.
W świetle wskazanych okoliczności Sąd uznał, że w niniejszej sprawie nie ma zastosowania art. 54 ust. 3 u.w.r.a.z., z uwagi na treść art. 54 ust. 5 w zw. z art. 43 u.w.r.a.z. Biorąc pod uwagę powyższe oraz fakt, iż skarżonym organem jest Prezes ZUS, którego siedzibą, zgodnie z art. 66 ust. 1 w zw. z art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r., poz. 199 z późn. zm.), jest miasto stołeczne Warszawa, należało uznać, iż sądem właściwym miejscowo do rozpoznania przedmiotowej sprawy jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.
Mając na względzie powyższe Sąd, na podstawie art. 59 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 13 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.