Uzasadnienie
Przedmiotem zaskarżenia w sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] października 2020 r., nr [...] wydana na podstawie art. 54 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej jako P.p.s.a.), to jest w trybie autokontroli.
Do wydania tej decyzji doszło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Wnioskiem z [...] lutego 2020 r. I. B. wystąpiła do Prezydenta o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym bratem Z. B.. Do wniosku załączono m.in. dwa zaświadczenia z ZUS, wypis z treści orzeczenia lekarza orzecznika ZUS o przyznaniu skarżącej renty z tytułu wypadku przy pracy, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności (znacznego) Z. B., świadectwo pracy I. B..
Decyzją z dnia [...] marca 2020 r., nr [...] Prezydent Miasta [...] (dalej Prezydent lub organ I instancji), odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu w rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad bratem Z. B..
Od decyzji tej skarżąca odwołała się w terminie prawem przewidzianym. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej SKO lub Kolegium) decyzją z [...] maja 2020 r., nr [...] uchyliło w/w decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.
Ponownie rozpoznając sprawę Prezydent decyzją nr [...] z dnia [...].06.2020 r. odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.
Powyższa decyzja została ponownie uchylona przez SKO w [...] decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2020 r.
Następnie, Prezydent Miasta [...] decyzję z [...] sierpnia 2020 r. nr [...], którą po raz trzeci odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na ustalenie, iż niepełnosprawność osoby, nad którą sprawowana jest opieka powstała powyżej 18 roku życia.
Od powyższej decyzji skarżąca odwołała się w ustawowym terminie.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] września 2020 r. sygn. [...] orzekło (pisownia zachowana- uw. Sądu):
- 1. Uchylić w całości zaskarżoną decyzję
- 2. Przyznać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką od dnia [...] czerwca 2020 r. na stałe w wysokości pomniejszonej o wysokość otrzymywanej emerytury.
W powyższej decyzji SKO wskazało, że stanowisko organu I instancji co do wykładni art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2020 r., poz. 111, dalej u.ś.r.) jest nieprawidłowe i okoliczność daty powstania niepełnosprawności nie może stanowić podstawy odmowy świadczenia pielęgnacyjnego.
Kolegium zwróciło uwagę, że mimo iż skarżąca spełnia przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, to aktualnie w orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje stanowisko, że art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. powinien być rozumiany w ten sposób, że wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dla osoby na emeryturze nie w całości tylko do jej wysokości (por. wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. II SA/Go 833/18).
Od powyższej decyzji SKO I. B. [...] września 2020 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, a jej sprawa została zarejestrowana pod sygnaturą II SA/Po 758/20. Skarga wniesiona został z dochowaniem terminu ustawowego.
W skardze tej zakwestionowała zarówno przyznanie jej świadczenia z tytułu sprawowania opieki nad matką, czasokres przyznania świadczenia, jak i przyznanie jej świadczenia w wysokości pomniejszonej i wniosła o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnej w pełnej wysokości.
W dniu [...] września 2020 r. SKO w [...] wydało postanowienie o sprostowaniu decyzji własnej z [...] września 2020 r., w którym wskazano, że na stronie pierwszej decyzji w wierszu 14 od góry zamiast...od dnia [...] czerwca 2020 r. na stałe w wysokości pomniejszonej o wysokość otrzymywanej emerytury..." winno być "...od dnia [...] lutego 2020 r. na stałe w wysokości pomniejszonej o wysokość otrzymywanej renty..." oraz na stronie pierwszej decyzji w wierszu siódmym od dołu zamiast "... od powyższej decyzji odwołała się K. T., wnosząc o przyznanie świadczenia..." winno być "od powyższej decyzji odwołała się I. B., wnosząc o przyznanie świadczenia...".
Decyzją z [...] października 2020 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze działając na podstawie art. 54 § 3 P.p.s.a., po rozpoznaniu skargi I. B. na decyzję SKO z [...] września 2020 r. nr SKO [...]/20 orzekło:
- 1. Uwzględnić skargę w całości;
- 2. Uchylić w całości zaskarżoną decyzję SKO z dnia [...] września 2020 r.
- 3. Przyznać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad bratem Z. B. od dnia [...] lutego 2020 r. do dnia [...] września 2023 r. w wysokości pomniejszonej o wysokość otrzymywanej renty.
Uzasadniając stanowisko SKO wskazało, że skargę I. B. uznaje za zasadną, albowiem oczywistym jest iż sprawa dotyczy opieki nad bratem skarżącej, a nie nad matką. Termin, od którego przyznano świadczenie został już sprostowany postanowieniem tut. Kolegium, to samo tyczy się oczywistej omyłki pisarskiej we wskazaniu imienia i nazwiska skarżącej w uzasadnieniu decyzji.
Odnosząc się do samej kwestii przyznania świadczenia Kolegium wskazało, że podtrzymuje stanowisko wyrażone w decyzji z [...] września 2020 r. Organ wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne powinno być przyznane z uwzględnieniem wypłacanej renty.
Nadto SKO podkreśliło, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia [...] października 2014 r. sygn. akt K [...] doszło do uznania niekonstytucyjności części art. 17 ust. 1 b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a także z naruszeniem art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.
Na powyższą decyzję SKO z [...] października 2020 r. I. B. wniosła w terminie prawem przewidzianym skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, sprawie została nadana sygnatura II SA/Po 795/20.
Wskazała w niej, że czuje się pokrzywdzona i skonfundowana ilością wydanych w jej sprawie orzeczeń przez SKO. W jej ocenie powinna otrzymać świadczenie pielęgnacyjne w pełnej wysokości, niepomniejszone o otrzymywaną rentę która dostała z uwagi na wypadek przy pracy. Powołała się w tym zakresie na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia SK 2/17 z dnia 26 czerwca 2019 r., w którym orzeczono, że art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r. w zakresie w jakim stanowi, ze świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 2 i 32 Konstytucji.
Ustanowiony w ramach prawa pomocy pełnomocnik z urzędu pismem z [...] stycznia 2021 podtrzymał skargę i zawarte w niej wnioski oraz wniósł o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego udzielonego skarżącej z urzędu oświadczając, iż nie zostały one uiszczone choćby w części.
Postanowieniem z dnia 21 grudnia 2020 r. sygn. II SA/Po 758/20 tut. Sąd zawiesił postępowanie administracyjne w sprawie o sygn. II SA/Po 758/20 do czasu rozpoznania skargi w sprawie o sygn. II SA/Po 795/20.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Na wstępne wyjaśnić należy, iż sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 poz. 374 ze zm.). Zgodne z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.
Uprawnienie wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1267 z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 P.p.s.a., sprowadza się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi wyeliminowanie decyzji z obrotu prawnego. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.).
Dokonując kontroli decyzji SKO w [...] w świetle powyższych kryteriów Sąd doszedł do przekonania, ze wywiedziona przez I. B. skarga jest zasadna, aczkolwiek nie z powodów w niej podniesionych.
Zauważyć bowiem trzeba, iż zaskarżona decyzja wydana został na podstawie art. 54 § 3 P.p.s.a. trybie tak zwanej autokontroli.
Powyższe wyznacza granice kognicji sądu orzekającego w niniejszej sprawie, albowiem sąd administracyjny dokonując kontroli legalności zastosowania instytucji autokontroli, o której mowa w art. 54 § 3 P.p.s.a., bada wyłącznie, czy zostały spełnione warunki określone tym przepisem, tzn.: czy doszło do uwzględnienia przez organ skargi w całości, a więc czy doszło do wydania rozstrzygnięcia czyniącego zadość woli strony skarżącej oraz czy organ stwierdził, że działanie (bezczynność, przewlekłe prowadzenie sprawy) miały miejsce bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Oczekiwania strony co do załatwienia (zakończenia) sprawy należy odnosić do meritum sprawy, a nie do formalnej kwestii brzmienia rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z 28 lutego 2019 r., sygn. I OSK 955/17).
Co za tym idzie orzekający w niniejszej sprawie Sąd nie był uprawniony do wypowiadania się co do prawidłowości przyjętej przez organ, a kwestionowanej przez skarżąca wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie przysługiwania jej świadczenia pielęgnacyjnego w całości bądź w części.
Dalej wskazać należy, iż z regulacji art. 54 § 3 P.p.s.a. wynika w sposób nie budzący wątpliwości, że organ tylko wówczas może zastosować ten przepis, gdy uznaje za uzasadnione zarówno wszystkie zarzuty i wnioski skargi, jak i wskazaną w niej argumentację. Inaczej rzecz ujmując organ wydający akt na podstawie art. 54 § 3 P.p.s.a. winien bezwarunkowo podzielić zarzuty skargi i zadośćuczynić żądaniom skarżącego w całości.
Tego rodzaju sytuacja nie zaistniała w kontrolowanej sprawie albowiem SKO w [...] wydając decyzję z [...] października 2020 r., nr [...] nie podzieliło poglądu prawnego skarżącej, iż świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowanej opieki nad bratem winno być jej przyznane w całości, bez pomniejszej o wysokość uzyskiwanej przez nią renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy i co za tym idzie nie uwzględniło jej wniosku o przyznanie jej pełnego świadczenia pielęgnacyjnego.
Zaskarżona decyzja zapadła zatem z naruszeniem art. 54 § 3 P.p.s.a. polegającym na zastosowaniu wskazanego nim trybu autokontroli mimo braku spełnienia przesłanek wskazanych w tym przepisie.
Naruszenie powyższego przepisu postępowania miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, które – o ile Kolegium podtrzymywało pogląd o nieprzysługiwaniu świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości i konieczności jego obniżenia o wysokość pobieranej przez wnioskodawczynie renty, w ogóle nie powinno zapaść.
Stąd tez na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 54 § 3 P.p.s.a. orzeczono o uchyleniu zaskarżonej decyzji SKO w [...] z [...] października 2020 r., nr [...].
Uprawomocnienie się niniejszego wyroku spowoduje przywrócenie bytu prawnego decyzji SKO w [...] z [...] września 2020 r., zaskarżonej w sprawie sygn. II SA/Po 758/20, w ramach rozpoznania skargi na którą możliwa będzie merytoryczna kontrola rozstrzygnięcia organu administracji, w tym ocena prawidłowości stanowiska co do nieprzysługiwania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości, a jedynie w wysokości pomniejszonej o świadczenie rentowe pobierane z tytułu częściowej niezdolności do pracy.
W wyroku nie rozstrzygano o przyznaniu pełnomocnikowi wynagrodzenia z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W tej kwestii w odrębnym postanowieniu rozstrzygnie referendarz sądowy (zob. art. 258-261 P.p.s.a., zwłaszcza art. 258 § 2 pkt 8 P.p.s.a.).