Uzasadnienie
Decyzją z dnia (...) sierpnia 2010 r. nr (...), wydaną na podstawie art. 3 ust. 4, art. 8 ust. 1 pkt 3, art. 17 ust. 1 pkt 5, art. 39 ust. 2 i art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2009 r. Nr 175 poz. 1362 ze zm.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. Nr 127 poz. 1055), po rozpatrzeniu wniosku D. I. z dnia (...) lipca 2010 r., odmówił przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku celowego bezzwrotnego oraz na zasadach zwrotnych na zakup leków z powodu nie spełnienia kryterium dochodowego.
W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, iż w ramach przeprowadzonego postępowania ustalono, że wnioskodawczyni prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, stąd kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosi (...) zł, tymczasem w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku strona uzyskała dochód w wysokości (...) zł. Następnie organ powołał przepis art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej i wyjaśnił, że wnioskodawczyni nie spełnia wymogów kryterium dochodowego, posiada przy tym środku finansowe umożliwiające samodzielne zabezpieczenie zgłoszonej potrzeby. Podano, iż wydatku związane z leczeniem i zakupem leków w miesiącu czerwcu oraz lipcu 2010 r. wyniosły łącznie (...) zł i w stosunku do posiadanego dochodu były zbyt niskie. W tej sytuacji pomimo występującego przewlekłego schorzenia odmówiono wnioskowanej pomocy.
W odwołaniu od powyższej decyzji D. I. podniosła, że na leczenie wydaje dużo pieniędzy, a nie są to jedyne potrzeby, które zmuszona jest zaspokoić we własnym zakresie. Podała, że zajmowane przez nią mieszkanie jest zaniedbane, wymaga remontu oraz uzupełnienia wyposażenia, czego nie można było zrobić za życia jej męża. Podała, że w pierwszej kolejności konieczny jest remont łazienki, w tym zapewnienie ciepłej wody, oraz wymiana okien. Do odwołania załączyła trzy odcinki dokumentujące wysokość otrzymywanej renty: za miesiąc czerwiec 2010 r. w kwocie (...) zł oraz za miesiące lipiec – sierpień 2010 r. w kwotach po (...) zł.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia (...) października 2010 r., nr (...), działając na podstawie art. 127 § 2 oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej kpa), utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy podtrzymując w całości stanowisko organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, iż wnioskodawczyni jest osobą samotną, zamieszkuje w mieszkaniu w bloku składającym się z jednego pokoju i kuchni. Cierpi na typowe schorzenia wieku starczego. Obecnie pobiera rentę rodzinną, a jej dochód w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wyniósł (...) zł, przy kryterium dochodowym w wysokości (...) zł. Wydatki związane z leczeniem i zakupem leków poniesione przez odwołującą wyniosły w miesiącu maju 2010 r. - (...) zł, w miesiącu czerwcu 2010 r. - (...) zł, w miesiącu lipcu 2010 r. - (...) zł. Powołując przepisy art. 8 ust. 1 pkt 1 oraz art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej Kolegium argumentowało, iż dochód wnioskodawczyni przekracza kryterium dochodowe wynikające z art. 8 ust. 1 pkt 1 przedmiotowej ustawy, co uniemożliwia przyznanie pomocy finansowej w formie zasiłku celowego.
D. I. wniosła skargę na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, podtrzymując argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Wyjaśniła, iż przy schorzeniach, na które cierpi, powinna korzystać z kąpieli, tymczasem stan łazienki na to nie pozwala. Z braku środków finansowych na opłacenie opiekunki nie mogła także zrealizować trzech badań, które może wykonać wyłącznie w P., dokąd sama nie może pojechać. Zmuszona jest także opłacić zadłużenie, jakie ciążyło na mieszkaniu po śmierci męża. Musi także ponieść koszty przepisania prawa do lokalu na jej nazwisko. Do skargi załączyła dokumenty potwierdzające powyższe, w tym faktury dokumentujące zakup leków w miesiącach lipiec - październik 2010 r., zaświadczenia o stanie zdrowia oraz skierowania na badania.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje;
Skarga okazała się zasadna.
Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie w pierwszej kolejności należy wskazać, że w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sąd dokonuje kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to konieczność dokonania przez sąd oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu postanowienia nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony.
Przechodząc do merytorycznej oceny zasadności zarzutów skargi wskazać należy, iż przedmiotem niniejszego postępowania jest wyłącznie kwestia odmowy przyznania skarżącej pomocy finansowej na refundację kosztów zakupu leków, zgodnie z wnioskiem z dnia (...) lipca 2010 r. Poza rozważaniami organów administracji oraz Sądu pozostaje tym samym kwestia sytuacji życiowej, w jakiej skarżąca znajduje się, jak również zgłoszonych w odwołaniu oraz w skardze potrzeb.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz.U. z 2009 nr 175 poz. 1362 ze zm.) przyznawanie i wypłacanie zasiłków celowych należy do zadań własnych gminy o charakterze obowiązkowym. Zgodnie z art. 39 ust. 1 tej ustawy w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, natomiast zgodnie z jej ust. 2 art. 39 zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Wskazany przepis stanowi o uznaniowym charakterze zasiłków celowych, przy czym warunkiem przyznania pomocy społecznej w oparciu o ten przepis jest osiąganie dochodu nie przekraczającego ustawowego kryterium dochodowego. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 stycznia 1999 r. (SA/Rz 569/97, OSS 1999 nr 2, poz.
45) wskazał, iż w sytuacji, gdy dochód osoby czy rodziny przekracza ustawowe kryterium, organ administracji powinien zakresem swoich rozważań objąć kwestię, czy w okolicznościach sprawy nie występuje szczególnie uzasadniony przypadek, uprawniający zainteresowanego do otrzymania świadczeń, o których stanowią przepisy art. 41, a więc specjalnego zasiłku celowego bezzwrotnego, względnie zasiłku celowego lub pomocy rzeczowej, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Zakresem tej regulacji istnieje możliwość udzielenia pomocy osobom i rodzinom, których dochody przekraczają kryteria ustawowe.
W rozpatrywanym przypadku organ I instancji odmówił przyznania skarżącej pomocy społecznej na sfinansowanie kosztów zakupu leków, a w podstawie prawnej swojego rozstrzygnięcia powołał przepisy art. 39 oraz 41 ustawy o pomocy społecznej. Rozpatrzył więc wniosek skarżącej w aspekcie możliwości przyznania zasiłku celowego, specjalnego zasiłku celowego pod warunkiem jego zwrotu oraz zasiłku bezzwrotnego. Organ pierwszej instancji uznał, że w świetle wydatków poniesionych na zakup leków oraz uzyskiwanego przez skarżącą dochodu, nie jest możliwe przyznanie pomocy na wnioskowany cel. W istocie więc uznano, że nie zachodzi szczególny przypadek, o jakim mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej. W zaskarżonej decyzji organ II instancji powołał jednakże wyłącznie przepis art. 39 ustawy o pomocy społecznej, tym samym nie ocenił zaskarżonej decyzji organu I instancji w odniesieniu do regulacji zawartej w art. 41 powyższej ustawy.
Zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania każda sprawa administracyjna rozpoznawana i rozstrzygnięta decyzją organu I instancji podlega w wyniku wniesienia odwołania ponownemu rozpoznaniu i rozstrzygnięciu przez organ II instancji. Oznacza to, iż sprawa administracyjna jest dwukrotnie rozpoznana oraz rozstrzygnięta. Do uznania, że zasada dwuinstancyjności postępowania została zrealizowana, nie wystarcza jedynie stwierdzenie, iż w sprawie zapadły dwa rozstrzygnięcia dwóch organów różnych stopni. Konieczne jest też, by rozstrzygnięcia te zostały poprzedzone przeprowadzeniem przez każdy z organów, który wydał decyzję, postępowania umożliwiającego osiągnięcie celów, dla których postępowanie to jest prowadzone. Organ odwoławczy pełni bowiem kompetencje zarówno kontrolne, jak i merytoryczne. W rozpatrywanym przypadku organ odwoławczy nie rozpoznał ponowne sprawy w ramach postępowania odwoławczego.
W odwołaniu strona skarżąca podała okoliczności, które nie były znane organowi I instancji, a które dotyczyły jej sytuacji materialnej. Kwestia ta nie została w ogóle przez organ uzasadniona w zaskarżonej decyzji, tymczasem należało ją dokładnie rozpatrzyć w kontekście całokształtu dowodów zebranych w sprawie. W aktach sprawy znajdują się faktury wystawione przez aptekę w związku z zakupem leków, świadczące o stanie zdrowia skarżącej. Do odwołania załączono ponadto odcinki dokumentujące wysokość pobieranej renty, z których wynika, że tylko wyjątkowo w miesiącu czerwcu 2010 r. skarżąca otrzymała wyższe świadczenie, bowiem dokonano wówczas spłaty kwoty stanowiącej wyrównanie w związku z wyborem renty rodzinnej w miejsce otrzymywanej wcześniej emerytury. Od miesiąca lipca 2010 r. dochód skarżącej wynosi (...) zł, co uszło uwadze organu II instancji. Podczas wywiadu środowiskowego nie odnotowano także ustaleń co do stanu mieszkania i jego wyposażenia, a skarżąca w odwołaniu podniosła, że mieszkanie w istocie wymaga gruntownego remontu.
W tych okolicznościach organ odwoławczy zobligowany był rozważyć możliwość przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego, bowiem dopiero wyjaśnienie tych okoliczności pozwoliłoby organowi na stwierdzenie, czy nie zachodzą przesłanki do zastosowania art. 41 ustawy z dnia z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Wskazać w tym miejscu należy, że rolą organu pomocy społecznej jest ustalenie, czy występują szczególne okoliczności dające możliwość ubiegania się o pomoc także wówczas, gdy dochód rodziny jest wyższy od kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 ustawy. Wymaga też podkreślenia, że zgodnie z treścią art. 100 ust. 1 ustawy, w postępowaniu w sprawach świadczeń z pomocy społecznej należy kierować się dobrem osób korzystających z pomocy.
Ponadto stosownie do art. 14 ustawy w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy kpa. W ocenie Sądu organ odwoławczy naruszył wskazane przepisy, nie ustosunkowując się w swoje decyzji do kwestii możliwości udzielenia pomocy na zakup leków w oparciu o przepis art. 41 powyższej ustawy, co stanowi naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 kpa, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.
W powyższych okolicznościach Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 138 § 1 pkt 1 kpa i z tej przyczyny koniecznym stało się jej uchylenie w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) wyżej powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
O wykonalności decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 powołanej ustawy.
O zwrocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł w oparciu o przepis art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z §18 ust. 1 pkt 1c) oraz §19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163 poz. 1348 ze zm.).
Rozpoznając ponownie sprawę organ II instancji dokona merytorycznej oceny sprawy, uwzględniając wskazania wynikające z treści niniejszego wyroku.