Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r., [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "Kolegium"), po rozpoznaniu odwołania M. K., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. (zwanego danej "Prezydentem") z dnia [...] 2017 r., [...] w przedmiocie umorzenia postępowania.
Powyższe rozstrzygnięcia wydano w następujących okolicznościach.
Wnioskiem z dnia 9 sierpnia 2017 r. M. K. wystąpił o przyznanie mu pomocy finansowej na zakup okularów w kwocie 1784 zł oraz na zakup leków na receptę i poza receptą w kwocie 503,85 zł. Wymienione potrzeby załatwione zostały w odrębnych postępowaniach administracyjnych. Kontrolowane w niniejszej sprawie postępowanie dotyczy drugiego z przedstawionych żądań.
Wniosek o sfinansowanie leków M. K. potwierdził w trakcie wywiadu środowiskowego, który odbył się dnia 16 sierpnia 2017 r. (k. 3 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Przedstawił wówczas wycenę leków z dnia 8 sierpnia 2017 r. na łączną kwotę 503,85 zł (k. 7 akt administracyjnych organu pierwszej instancji).
W trakcie postępowania organ, dysponując spisem leków przedstawionym przez skarżącego, ustalił, że wybrane spośród tych leków na receptę, uwzględniając refundację, można zakupić za łączną kwotę 75,46 zł (zob. adnotacja na k. 4 akt administracyjnych organu pierwszej instancji).
Decyzją z dnia [...] 2017 r., [...] Prezydent, działając między innymi na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (na datę decyzji tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 930, obecnie Dz. U. z 2017 r., poz. 1769 ze zm., dalej "u.p.s."), przyznał M. K. zasiłek celowy na zakup leków w kwocie 75,46 zł (k. 10-11 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że żądanie skarżącego obejmowało leki na receptę i bez recepty według wyceny na łączną kwotę 503,85 zł. Zaznaczono zarazem, że spośród leków przypisanych przez lekarza rodzinnego wstępuje możliwość ich refundacji. Po analizie cen leków na receptę [z listy przedłożonej przez skarżącego – uw. Sądu] organ wyliczył, że ich łączna cena po refundacji wynosi 75,46 zł. Prezydent dodał też, że zgodnie z zaleceniami lekarza nie jest wskazane przyjmowanie przez M. K. leków nie objętych receptami a wnioskodawca nie dostarczył zaleceń innych lekarzy.
Nadto, że leki sfinansowano skarżącemu w miesiącu lipca 2017 r. decyzją z dnia [...] 2017 r., [...] W tym stanie rzeczy Prezydent uznał za zasadne załatwienie żądania skarżącego poprzez udzielenie mu finansowania w kwocie 75,46 zł.
Powyższą decyzję doręczono skarżącemu 15 września 2017 r. i odebrał on ją osobiście (zob. zwrotne potwierdzenie obioru przy k. 11 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). A akt administracyjnych nie wynika, że decyzja z dnia [...] 2017 r. została zaskarżona.
W trakcie wywiadu środowiskowego, który przeprowadzono 27 września 2017 r. skarżący wystąpił o sfinansowanie leków spoza recept według wyceny z poprzedniego wywiadu (k. 14 akt administracyjnych organu pierwszej instancji).
Decyzją z dnia [...] 2017 r., [...] Prezydent, działając na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., dalej "K.p.a."), umorzył postępowanie w sprawie pomocy finansowej na zakup leków poza receptami zgodnie z wyceną z dnia 8 sierpnia 2017 r. W ocenie organu wniosek o pomoc na leki spoza recept oparty o wycenę z dnia 8 sierpnia 2017 r. został już rozpatrzony w decyzji z dnia [...] 2017 r., [...], kiedy to przyznano pomoc w wysokości 75,46 zł. Od rozstrzygnięcia tego skarżący się nie odwołał. Organ nadmienił, że sytuacja bytowa M. K. nie zmieniła się.
W odwołaniu od decyzji umarzającej postępowanie M. K. wskazał, że kolejny złożony przez niego wniosek o podobnej treści nie jest jednak tym samym wnioskiem. Zaznaczył, że przyznana mu kwota 75,46 złotych była niewystarczająca, gdyż nie był w stanie zakupić leków poza receptą. Przyznana pomoc nie spełniała jego oczekiwań, stąd zdecydował się on wystąpić z ponownym wnioskiem o zakup pozostałych preparatów.
Decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r., [...] Kolegium, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy uwypuklił w pierwszej kolejności, że sytuacja skarżącego ustalona w trakcie wywiadu środowiskowego w dniu 16 sierpnia 2017 r. (po złożeniu wniosku z dnia 9 sierpnia 2017 r.) nie zmieniła się względem sytuacji ustalonej w trakcie wywiadu środowiskowego w dniu 27 września 2017 r. (kiedy to złożono wniosek o leki). Organ wskazał zarazem, że w decyzji z dnia [...] 2017 r., [...] rozpatrzono już wniosek M. K. o pomoc z przeznaczeniem na sfinansowanie leków i przyznano kwotę 75,46 zł.
W skardze M. K. powołał się na szereg przepisów Konstytucji RP oraz ustawy o pomocy społecznej. Wyraził swoje niezadowolenie z Kolegium, podkreślając, że postępowania trwają od wielu lat, a Kolegium działa opieszale i jest bezczynne.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Postanowieniem z 14 lutego 2018 r. referendarz sądowy przyznał skarżącemu pełnomocnika z urzędu. Pełnomocnik, pismem z dnia 18 lipca 2018 r. uzupełniającym skargę, wniosła o uchylenie decyzji obu instancji i zarzuciła naruszenie:
- - art. 7, art. 75 § 1, 77 § 1 i art. 80 K.p.a. poprzez niewyczerpującą ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz okoliczności faktycznych,
- - art. 105 § 1 K.p.a. poprzez umorzenie postępowania wywołanego wnioskiem z dnia 27 września 2017 r. w przedmiocie przyznania pomocy finansowej na zakup leków, pomimo że postępowanie to nie stało się bezprzedmiotowe.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje
Skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Na wstępie zaznaczyć trzeba, że niniejsza sprawa ma nietypowy charakter w kontekście innych spraw z zakresu pomocy społecznej. Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja nie obejmuje odmowy przyznania żądanego świadczenia, a więc postaci rozstrzygnięcia w praktyce najczęściej spotykanego w sprawach tego rodzaju. Obecnie procedowana skarga M. K. dotyczy umorzenia postępowania, do którego to doszło w związku z przekonaniem organów co do tego, że skarżący ponownie zgłosił potrzebę, wcześniej już rozstrzygniętą decyzją ostateczną.
W kontrolowanym postępowaniu Prezydent zdecydował się umorzyć jako bezprzedmiotowe postępowanie z wniosku M. K. o przyznanie pomocy finansowej na zakup leków, gdyż uznał, że dotyczy ono potrzeby, o której orzeczono już ostateczną decyzją – to jest decyzją z dnia [...] 2017 r., [...] przyznającą wnioskodawcy kwotę 75,46 zł.
W ocenie Sądu w stanie faktycznym sprawy decyzja Prezydenta i utrzymującą ją w mocy decyzja Kolegium są prawidłowe.
Zgodnie z art. 105 § 1 K.p.a. "Gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części". Przyjmuje się, że przepis ten znajduje zastosowanie między innymi, gdy miałoby dojść do wydania decyzji w sprawie, która została już wcześniej załatwiona decyzją ostateczną. Bezprzedmiotowość wyraża się w takim przypadku w tym, że zbędne (zresztą także niedopuszczalne ze względu na zasadę trwałości decyzji ostatecznych) jest władcze rozstrzyganie zagadnienia, które względem tych samych podmiotów i co do tego samego przedmiotu zostało rozstrzygnięte wcześniej.
Sąd zgadza się z organami, że żądanie M. K. z dnia 27 września 2017 r. dotyczące sfinansowania leków spoza recepty wymienionych w wycenie z dnia 8 sierpnia 2017 r., jest drugim żądaniem w tej samej sprawie. Podkreślenia wymaga, czego Kolegium nie uwypukliło, że decyzją z dnia [...] 2017 r., [...] (k. 11 akt administracyjnych organu pierwszej instancji) przyznano skarżącemu pomoc na zakup leków na ustaloną kwotę 75,46 zł, przy czym kwotę tą przyznano w efekcie rozpoznania żądania przyznania kwoty 503,85 zł w oparciu o sprecyzowaną listę leków z dnia 8 sierpnia 2017 r.
Obecna decyzja umarzająca postępowanie dotyczy sfinansowania zakupu leków spoza recepty, ale będących lekami z tej samej listy (z dnia 8 sierpnia 2017 r.). W swym wystąpieniu z dnia 9 sierpnia 2017 r. skarżący przedstawił listę leków o wartości 503,85, listę tą w całości organ zbadał, przyznając kwotę na wybrane leki (z recept) w kwocie 75,46. Pośrednio więc (wynika to z uzasadnienia rozstrzygnięcia organu) w decyzji z dnia [...] 2017 r., [...] skarżącemu niejako odmówiono pomocy ponad kwotę 75,46 na wszystkie inne leki, aniżeli objęte receptami i wyraźnie sfinansowane.
Mając na uwadze Sąd nie miał wątpliwości, że we wniosku z dnia 27 września 2017 r. M. K. wystąpił o pomoc finansową, które to wystąpienie – przynajmniej w części leków spoza recept z listy z dnia 8 sierpnia 2017 r. – zostało rozpatrzone (odmownie) ostateczną decyzją z dnia [...] 2017 r., [...] Organ nie mógł ponownie orzekać o zasadności tak zgłoszonego zasiłku celowego, gdyż w istocie ponownie badałby zasadność własnego ostatecznego rozstrzygnięcia.
W tym miejscu podkreślić też trzeba, że sytuacja osobista, materialna i zdrowotna skarżącego nie zmieniła się w dacie złożenia wniosku z dnia 9 sierpnia jak i 27 września 2017 r. Tezy o konieczności merytorycznego rozpoznania wniosku z dnia 27 września 2017 r. nie można więc uzasadniać tym, że potrzeba sfinansowania leków spoza recepty wynika z nowych okoliczności dotyczących osoby skarżącego.
Wszystkie wymienione kwestie doprowadziły Sąd do przekonania, że zachodziła podstawa do umorzenia postępowania dotyczącego sfinansowania części leków z listy z dnia 8 sierpnia 2017 r., jako że o całości leków z tej listy skarżący ubiegał się już miesiąc wcześniej, a jego wniosek został załatwiony decyzją ostateczną.
Sąd ubocznie zauważa, że znamienne jest, iż M. K. w odwołaniu od decyzji z dnia [...] 2017 r., [...] umarzającej postępowanie nie wskazuje powodów, dla których zachodziłaby potrzeba nowego rozpoznania jego wniosku. Wywodzi natomiast konsekwentnie, że przyznana kwota 75,46 zł jest zbyt niska. M. K. przyznaje w ten sposób pośrednio, że jego wniosek z 27 września 2017 r. dotyczy potrzeby już wcześniej zgłoszonej i załatwionej decyzji ostateczną.
Odnosząc się do zarzutów naruszenia art. 7, art. 75 § 1, 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Sąd nie zgadza się z tezą pełnomocnika skarżącego, że niedostatecznie zbadano sytuację bytową i finansową z dat złożenia pierwszego i drugiego wniosku, co miało doprowadzić do błędnej oceny, że wnioski te są tożsame podmiotowo i przedmiotowo. W ocenie Sądu z akt administracyjnych nie wynika, iżby doszło do takich zmian w sytuacji skarżącego, które zmieniałyby kontekst faktyczny raz już rozpoznanego żądania.
Z opisanych wcześniej powodów Sąd nie uznał też zarzutu naruszenia art. 105 § 1 K.p.a.
W tej sytuacji Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.