Uzasadnienie
Skarżący K. R. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że uzyskuje małe dochody z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej ([...] zł miesięcznie). Ponadto oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, która z tytułu umowy o pracę osiąga dochód w wysokości [...] zł brutto miesięcznie; na ich utrzymaniu pozostaje dwóch małoletnich synów; wspólnie zamieszkują w budynku o wielkości [...] m². Skarżący posiada nieruchomości o powierzchni [...] ha.
Na skutek wezwania do uzupełnienia oświadczenia majątkowego skarżący ujawnił, że prowadzi działalność handlowo-usługową (zakład wulkanizacji i stację auto-gaz); roczny przychód z prowadzonej działalności gospodarczej w roku 2007 wyniósł [...] zł (dochód do opodatkowania: [...] zł). Dochód brutto małżonki wnioskodawcy w powyższym okresie wyniósł [...] zł. Wnioskodawca podał również, że posiada oszczędności w kwocie [...] zł. Zgodnie z przedłożonym wyciągiem z rachunku bankowego saldo końcowe na dzień 30 listopada 2008 r. wynosiło [...] zł. Wnioskodawca określił miesięczne koszty utrzymania rodziny w okresie zimowym (w tym ogrzewanie domu: 800 zł), obejmujące także wydatki na leczenie i rehabilitację dziecka (500 zł), na kwotę około 3 600 zł.
Postanowieniem referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu z dnia 5 marca 2009 r. odmówiono skarżącemu K. R. przyznania prawa pomocy.
Sprzeciw od całości powyższego orzeczenia wniósł skarżący, działając za pośrednictwem pełnomocnika zawodowego, który zarzucił zaskarżonemu postanowieniu błąd w ustaleniach faktycznych poprzez uznanie, iż sytuacja majątkowa i finansowa skarżącego pozwala na ponoszenie kosztów postępowania w sprawie oraz przyjęcie, iż wnioskodawca posiada oszczędności w kwocie [...] zł, podczas gdy pieniądze te są środkami obrotowymi, niezbędnymi do bieżącego prowadzenia działalności. Ponadto wskazano na naruszenie art. 243 i następne ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a.
Wojewódzki Sad Administracyjny zważył co następuje.
Zgodnie z dyspozycją art. 260 § 1 p.p.s.a. skuteczne wniesienie sprzeciwu od postanowienia wydanego przez referendarza sądowego powoduje, że postanowienie to traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres, powoduje utratę mocy wiążącej (całego) postanowienia wydanego przez referendarza sądowego i przejście sprawy będącej jego przedmiotem (rozstrzygnięcie wniosku o przyznanie prawa pomocy) do właściwości sądu. Wobec tego stwierdzić należy, iż ustawa nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu (por. J.P. Tarno [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis Warszawa 2006, str. 534; post. NSA: z dnia 28 września 2005 r., I OZ 942/05, dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl oraz z dnia 23 grudnia 2004 r., FZ 375/04, ONSAiWSA 2005/6/119).
Zgodnie z art. 246 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w całkowitym zakresie następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowoadministracyjnego (§ 1 pkt 1). Z kolei dla przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym konieczne jest wykazanie, iż osoba fizyczna nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (§ 1 pkt 2). Powyższe prowadzi do wniosku, że ciężar wykazania zasadności wniosku spoczywa na osobie ubiegającej się o prawo pomocy. Rola sądu w gromadzeniu materiału dowodowego została ograniczona do obowiązku wezwania wnioskodawcy do przekazania dodatkowych wyjaśnień i dokumentów źródłowych, gdy oświadczenie majątkowe zwarte na urzędowym formularzu jest niewystarczające lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.).
Prawo pomocy ma charakter szczególny i wyjątkowy, a skorzystać z tego uprawnienia mogą jedynie osoby w rzeczywiście ciężkiej sytuacji finansowej, pozbawione majątku, stałego miesięcznego dochodu lub uzyskujące go w takiej wysokości, że nie są w stanie uiścić nawet najmniejszej należności sądowej (bezrobotni, emeryci, renciści, osoby samotnie wychowujące dzieci). Poza kosztami niezbędnymi dla utrzymania strony i jej rodziny żadne inne wydatki nie korzystają z pierwszeństwa przed kosztami sądowymi będącymi należnościami publiczno-prawnymi i przed uzyskaniem pomocy ze strony Państwa najpierw należy poczynić niezbędne oszczędności we własnych wydatkach.
Z przedłożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach wynika oraz innych dokumentów wynika, że sytuacja wnioskodawcy i jego rodziny nie uzasadnia udzielenia mu pomocy prawnej we wnioskowanym zakresie. Prowadzona przez skarżącego działalność handlowo-usługowa przyniosła roczny dochód do opodatkowania w kwocie [...] zł, przy czym przychód wyniósł około [...] zł, zaś dochód brutto jego małżonki za ten okres wyniósł [...] zł. W 2008 r. saldo końcowe (na dzień 30 listopada) na rachunku bankowym wynosiło [...] zł.
Uzyskiwanie dość wysokich przychodów z prowadzonej działalności, umożliwiające osiągnięcie zysku i poczynienie oszczędności w kwocie [...] zł oraz utrzymanie majątku nieruchomego (domu i nieruchomości gruntowej), prowadzi do wniosku, że skarżący nie jest w ciężkiej sytuacji materialno-rodzinnej pozwalającej na uwzględnienie wniosku. Skarżący jako przedsiębiorca powinien się liczyć z możliwością ponoszenia kosztów związanych ze sprawami administracyjnymi i sądowymi dotyczącymi prowadzonej działalności. Wobec tego powinien środki na wpis od skargi wygospodarować z osiąganego przychodu i zaliczyć do kosztów prowadzonej działalności. Zabezpieczenie niezbędnych kosztów utrzymania rodziny jest możliwie również ze względu na osiąganie dochodu przez małżonkę wnioskodawcy.
Na marginesie warto zauważyć, iż wnioskodawca nie przedstawił żadnych dokumentów, które potwierdzałyby, iż kwota oszczędności oraz kwota dodatniego salda na rachunku bankowym zostały faktycznie wydane na cele wskazane w sprzeciwie (opłacenie kosztów dzielności gospodarczej i rehabilitacja syna). Trzeba także podkreślić, iż w 2007 r. po odliczeniu kosztów działalności gospodarczej uzyskał dochód do opodatkowania w kwocie [...] zł.
W związku z powyższym, na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.
/-/Maria Kwiecińska