Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniuz 10 września 2020 r., sygn. akt II SA/Po 90/20

Uzasadnienie

Decyzją z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096, zwanej dalej: Kpa) w zw. z art. 234 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. prawo wodne (tj. Dz. U. z 20187 r., poz. 2268, zwanej dalej: ustawa) po rozpatrzeniu odwołania A. O. oraz H. O. od decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] lipca 2019 r., nr [...], w przedmiocie odmowy nałożenia obowiązków określonych w art. 234 ustawy na [...], uchylił zaskarżoną decyzję organu I instancji w całości oraz orzekł nałożyć na [...] obowiązek wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na działce o nr ewid.[...], obręb [...], w terminie do dnia [...] grudnia 2020 r. w postaci: 1) rowu przydrożnego przy ul. [...], pozwalającego na odprowadzenie wód powierzchniowych napływających z terenów przyległych do drogi i wód gruntowych ze zbieraczy sączków z wyżej wymienionych terenów, które są zmeliorowane, 2) odwodnienia [...] [...] przez wykonanie w ciągu tych ulic kanalizacji deszczowej z wpustami.

Jednocześnie organ wskazał, że do czasu wykonania kanalizacji deszczowej, rozwiązaniem doraźnym również zapobiegającym szkodom (mogącym powstać) na działce nr [...], będzie, wykonanie rowu przydrożnego [...] na odcinku równoległym do [...].

Decyzja powyższa zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, w związku z wnioskiem A. i H. O., wyznaczyło Wójta Gminy [...], jako organ administracji publicznej, do przeprowadzenia postępowania w sprawie wydania indywidualnej decyzji administracyjnej w związku z naruszeniem stosunków wodnych na działce o nr ewid.[...] przez [...] będącą właścicielem gruntu objętego wnioskiem o wydanie decyzji (ulice: [...] i [...] w [...]).

W dniu [...] sierpnia 2018 roku została przeprowadzona wizja na działkach o nr ewid.[...], [...] oraz [...], obręb [...] przez pracownika Urzędu Gminy [...] - w obecności stron: A. O., H. O. oraz przedstawiciela [...]. Podczas oględzin ustalono, że woda opadowa spływająca z ulic [...] i [...] zatrzymuje się na nieruchomości należącej do A. i H. O.. Przedstawiciel Gminy wyjaśniła, że została sporządzona dokumentacja projektowa na budowę wymienionych ulic wraz z odwodnieniem, jednak w toku jest postępowanie dotyczące wydanej decyzji Starosty [...] toczące się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Poznaniu. Wyjaśniono również, że budowa odwodnienia na podstawie wykonanej dokumentacji rozwiązałaby problem naruszenia stosunków wodnych na działce nr [...]. Podczas oględzin wykonano dokumentację fotograficzną, załączoną do akt sprawy.

W toku postępowania pełnomocnik A. i H. O. wniosła o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu hydrologii.

Decyzją z dnia [...] listopada 2018 r., Wójt nakazał wykonanie przez [...] urządzeń zapobiegających szkodom na działce o nr ewid.[...]

Zdaniem organu powołanie biegłego było w tym postępowaniu zbędne, gdyż wszystkie dowody wskazywały jednoznacznie na naruszenie przez Gminę stosunków wodnych na działce należącej do Pań [...]. Ponadto podkreślono, że Gmina posiada dokumentację projektową na wykonanie odwodnienia ulic [...] i [...], sporządzoną przez projektanta posiadającego wymagane uprawnienia, mającego specjalistyczną wiedzę w branży sanitarno-drogowej.

Zdaniem organu analiza zebranego materiału dowodowego wskazywała na to, że na gruncie należącym do A. i H. O. doszło do szkody spowodowanej spływem wód opadowych oraz działaniami wykonywanymi na działkach stanowiących ulice [...] i [...] w [...], a zatem wystąpienia szkody na gruncie sąsiednim spowodowanej zakłóceniem stosunków wodnych.

Na skutek odwołania A. i H. O., Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...] stycznia 2019 roku, uchyliło zaskarżoną decyzję Wójta z dnia [...] listopada 2018 r. w całości i sprawę przekazało organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

W uzasadnieniu wskazano, że regułą jest, iż w sprawach o przywrócenie stosunków wodnych na gruncie powinien być przeprowadzony dowód z opinii biegłego, między innymi na okoliczność, czy na działce sąsiedniej powstała szkoda oraz czy istnieje związek przyczynowy pomiędzy zmianą stanu wód na gruncie, a szkodą. SKO podniosło także, że z akt sprawy wynika, że sporna droga była "remontowana", nie ustalono jednak, czy ów remont mógł oddziaływać negatywnie na nieruchomość skarżącego. Zdaniem Kolegium powołany biegły powinien wziąć udział w oględzinach z udziałem stron, zaś sporządzona na piśmie opinia będzie dowodem niezbędnym do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Organ podkreślił, że zakresu postępowania uregulowanego w art. 234 ust. 3 ustawy nie wyczerpuje jedynie kwestia nałożenia obowiązku na właściciela nieruchomości. Ratio legis tego przepisu wiązać bowiem należy z ochroną prawa własności sąsiednich nieruchomości. Konieczną przesłanką zastosowania w sprawie art. 234 ust. 1 ustawy jest jednoczesne wykazanie, że stwierdzona zmiana stanu wód na gruncie oddziaływuje szkodliwe na grunty sąsiednie.

Organ winien jednoznacznie ustalić, kto i kiedy zmiany tej dokonał, na czym ona polegała, jaki był stan wód przed dokonaniem zmiany i jaki po jej dokonaniu oraz jak zmiana wpłynęła na stosunki wodne w terenie, a przede wszystkim czy wpływ ten jest szkodliwy dla gruntów sąsiednich, tj. czy powstanie szkody czy wpływ ten powoduje lub może powodować powstanie szkody.

Opisaną na wstępie i zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją z dnia [...] lipca 2019 roku, nr [...] Wójt odmówił nałożenia obowiązków określonych w art. 234 ustawy na [...].

Wójt wskazał, że w związku z wytycznymi SKO, powołano biegłego w dziedzinie budownictwa wodno-melioracyjnego w osobie A. M., któremu zlecono wydanie pisemnej opinii ustalającej czy doszło do zmiany stosunków wodnych na gruncie działki nr [...]. W przypadku pozytywnej oceny potwierdzającej wystąpienie opisanych zmian, opinia miała odpowiadać na następujące pytania: 1) kto i kiedy dokonał zmiany, 2) na czym zmiana polegała, 3) jaki był stan wód przed i po dokonaniu zmian, 4) jak zmiana wpłynęła na stosunki wodne w terenie, 5) czy wpływ ten jest szkodliwy dla gruntów sąsiednich, tj. czy powoduje lub może powodować powstanie szkody.

Organ podniósł również, że w dniu [...] lutego 2019 r. do akt sprawy została dołączona płyta CD-R, zawierająca filmy przedstawiające stan działki nr [...] podczas nawalnych deszczy.

Z otrzymanej opinii biegłego wynika, iż okresowe podtopienia działki nr [...] spowodowane są: 1) naturalnym ukształtowaniem terenu zlewni, zarówno rolniczej, jak i zabudowanej, z której wody powierzchniowe i roztopowe spływają m.in. w kierunku działki nr [...], nisko położonej, 2) urbanizacją dawnych terenów rolnych w zlewni, zmniejszającą powierzchnię wsiąkanie wód opadowych i roztopowych (uszczelnienie) i powodującą ich szybką koncentrację i kumulację, 3) brakiem kanalizacji deszczowej w obrębie nowego osiedla mieszkaniowego w zlewni, jak również innych urządzeń powierzchniowego odwodnienia dróg na tym osiedlu, tj. ul: [...], [...], które do tej pory nie są drogami publicznymi, 4) brakiem konserwacji, czy też renowacji przedwojennej melioracyjnej sieci drenarskiej, która została formalnie zlikwidowana w 2008 r.

5) zmianą kierunku odpływu wody przez stopniową zabudowę działek [...], począwszy od 2000 r., naturalnym spływ wody w kierunku południowym został zmieniony na południowo-zachodni tj. zgodny z kierunkiem [...]; przy końcu części zabudowanej [...], woda w czasie ulew wylewa się na teren przyległy i część z niej trafia również na dz. nr [...], szkodliwie na nią oddziaływująco; wykonanie rowu drogowego przy [...] z odprowadzeniem wody, zapobiegnie szkodliwemu oddziaływaniu na dz. nr [...] zmienionego kierunku odpływu;

6) zmianą stanu wody na gruncie (w rozumieniu art. 234 ustawy) szkodliwie wpływającą na grunty sąsiednie tj. pośrednio również działkę nr [...], na wszystkich zabudowanych działkach i działkach na których wykonywane były podziemne instalacje: kanalizacyjne, wodociągowe, energetyczne, telekomunikacyjne; istnieje duże prawdopodobieństwo, że na tych terenach kolidujące z zabudową drenowania melioracyjne nie zostały we właściwy sposób przełożone ze względu na ich formalną likwidację, tj. wyłączenie z ewidencji urządzeń melioracyjnych w 2008 r.; również takie zmiany mogły zajść na działkach zarośniętych chaszczami i dziko rosnącymi drzewami, które uszkadzają drenowania, łącznie ze zbieraczami tj. kolektorami odprowadzającymi wodę z drenowań.

Opinię sporządzoną przez biegłego organ uznał za logiczną i konsekwentną oraz stwierdził, że podziela jej ustalenia.

Biorąc za podstawę ustalenia biegłego organ I instancji uznał, że okoliczności sprawy nie wskazują na wyczerpanie znamion zmiany stanu wody na gruncie w rozumieniu art. 234 ustawy, którego naruszenie uwarunkowane jest powstaniem szkody i zaistnieniem związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy zmianą a szkodą. Zdaniem organu, w omawianej sytuacji nie zaistniał związek przyczynowo-skutkowy. Na okresowe zalewanie działki oznaczonej numerem ewidencyjnym [...] składa się bowiem kilka czynników, między innymi: ukształtowanie terenu, przerwane podziemne sączki drenujące, a także nowopowstałe osiedlowa. W związku z powyższym, według organu, nie można jednoznacznie obarczyć winą za powstałe szkody [...].

Wskazano, że podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia stanowił art. 234 ustawy [przypis Sądu – bez wskazania konkretnej jednostki redakcyjnej], którego zakazy dotyczą ściśle zmiany stanu wód i odprowadzania wód i ścieków z własnego gruntu na grunty sąsiadów. W ocenie organu na gruncie należącym do A. i H. O. doszło do szkody spowodowanej spływem wód opadowych, jednak nie można jednoznacznie wskazać, że przyczyną tej szkody są działaniami wykonywane na działkach stanowiących ulice [...] i [...] w [...].

Odwołanie od powyższej decyzji złożyły A. i H. O., reprezentowane przez profesjonalnego pełnomocnika. W ocenie odwołujących się, organ nie mógł na tym etapie postępowania, odmówić przywrócenia stanu poprzedniego lub nakazania wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, gdyż było to przedwczesne. Dokonanie ustalenia, że doszło do zmiany stanu wód gruntowych ze szkodą dla działki sąsiedniej, jak również dokonanie ustalenia, że do takich zmian nie doszło, wymaga bowiem przeprowadzenia, zgodnego z przepisami Kpa, postępowania dowodowego. W szczególności postępowanie to winno spełniać wymagania określone przepisami art. 7, art. 77 oraz art. 80 Kpa. Wydanie decyzji wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego zmierzającego do ustalenia, czy i jakich zmian dokonał na swoim gruncie właściciel, czy zmiany te spowodowały zmiany stosunków wodnych, i czy zmiany te szkodzą gruntom sąsiednim.

Opisaną na wstępie i zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją z dnia [...] listopada 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję pierwszoinsntancyjną i orzekło o nałożeniu obowiązku wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na działce o nr ewid.[...], obręb [...], w terminie do dnia [...] grudnia 2020 r. w postaci: 1) rowu przydrożnego przy [...], pozwalającego na odprowadzenie wód powierzchniowych napływających z terenów przyległych do drogi i wód gruntowych ze zbieraczy sączków z wyżej wymienionych terenów, które są zmeliorowane, 2) odwodnienia [...] i [...] przez wykonanie w ciągu tych ulic kanalizacji deszczowej z wpustami, wskazując, że do czasu wykonania kanalizacji deszczowej, rozwiązaniem doraźnym również zapobiegającym szkodom (mogącym powstać) na działce nr [...], będzie, wykonanie rowu przydrożnego [...] na odcinku równoległym do [...].

Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ opisał stan faktyczny w sprawie oraz wywodził, że materialnoprawną podstawę wydanego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne i przytoczył regulację art. 234 ust. 1 – 5 ustawy.

Następnie wskazał, że w sprawie należało ustalić czy [...], jako właściciel działek gruntu - dróg oznaczonych jako ulice [...] i [...], spowodował zmianę stanu wody na gruncie; czy na działce nr [...], należącej do A. oraz H. O. zaistniała szkoda, a następnie ustalenie, czy może zachodzić związek przyczynowy pomiędzy spowodowaną zmianą, a szkodą dla gruntu należącego do A. oraz H. O..

W zakresie zmian na gruncie organ wywodził kolejno, że ustawa nie zawiera definicji "zmiany stanu wody na gruncie", jednakże w kontekście art. 234 ust. 1 ustawy, zdaniem organu, można uznać, że to takie działania, które ingerują w naturalny stan wody na danym terenie związany z jego ukształtowaniem, warunkami przyrodniczymi czy też hydrologicznymi. Chodzi przy tym zarówno o stan naturalny, jak i ustabilizowany, istniejący na gruncie stan wywołany określonym zagospodarowaniem terenu.

Organ wskazał także, że nałożenie na właściciela nieruchomości obowiązku, o którym mowa w art. 234 ust. 3 ustawy jest możliwe jedynie wobec jednoznacznego stwierdzenia, że jego działania spowodowały zmianę stosunków wodnych na gruncie i zmiany te szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie.

W ocenie SKO organ I instancji, w pierwszej kolejności powinien ustalić czy na nieruchomości działek gruntu - dróg oznaczonych jako [...] i [...] doszło do zmiany stosunków wodnych na gruncie. Zaś jeżeli do takiej zmiany doszło zadaniem organu jest stwierdzenie, czy na gruncie sąsiednim (działka nr [...]) zaistniała szkoda oraz czy zachodzi związek przyczynowy pomiędzy zaistniałą szkodą a zmianą stosunków wodnych.

Kolejno organ odwoławczy wywodził, że Wójt oparł na dowodzie z oględzin, z których sporządzony został protokół z dnia [...] sierpnia 2018 r. oraz opinii biegłego w zakresie budowli hydrotechnicznych z dnia [...] czerwca 2019 roku.

W tym kontekście SKO wskazało, że z opinii biegłego wynika, że okresowe podtopienia działki [...] są spowodowane m. in. brakiem kanalizacji deszczowej w obrębie nowego osiedla mieszkaniowego w zlewni, jak również innych urządzeń powierzchniowego odwodnienia dróg na tym osiedlu (chociażby rowów z niezbędnymi odbiornikami wody) tj. [...], [...], położonych w [...]. Podkreślono, że biegły w opinii wskazał, iż nawierzchnia gruntowa [...], co jakiś czas jest ulepszana przez utwardzanie mieszankami żwirowo piaskowymi, co spowodowało podniesienie terenu [...] oraz terenów rozgraniczonych pod [...]. Akcentowano, że biegły wskazał również, że szczególnie duże znaczenie dla spływu wód powierzchniowych ma [...], przecinająca zlewnię. Wiosną 2018 r., od strony północnej, przy drodze został wykopany rów o długości 365 m i głębokości 0,4 m ze spadkiem w kierunku zachodnim. Rów jest zlokalizowany na działkach nr [...] i [...], które należą do [...] i działkach nr [...], [...], [...] (należących do osób prywatnych), które mają zostać wykupione przez [...] pod drogę.

Co istotne, rów ten jest bezodpływowy, co dyskwalifikuje go jako urządzenie odwadniające powierzchniowo drogę, dla którego wymagane jest odprowadzanie wody z rowu do odbiornika. Podnoszono również, że biegły wskazał w opinii w jaki sposób spływa woda, zwracając, w dalszej kolejności uwagę, że dwustronny spływ wód do [...], bez odwodnienia powierzchniowego powoduje koncentrację wody ze spływu powierzchniowego i formowanie się strugi, płynące dalej zgodnie ze spadkiem drogi na południowy zachód m. in. na działkę nr [...], która należy do odwołujących się. Biegły podał również w opinii, że tor przepływu wody, wskazuje na to, że woda ta płynie w kierunku działki odwołujących się.

W ocenie Kolegium przedstawiona przez biegłego analiza prowadzi do wniosku, że [...] dokonała zmiany stanu wody na gruncie ze szkodą dla gruntu sąsiedniego - działki [...] Wskazano, że drogi publiczne powinny być zaopatrzone w urządzenia do odwodnienia pasa drogowego, mogą być to m.in. kanalizacja deszczowa, czy też rów przydrożny. To zarządca drogi powinien zapewnić odprowadzanie wody z rowu przydrożnego. Zdaniem SKO w przedmiotowej sprawie zarządca drogi - [...] nie zapewniał odpowiedniego odprowadzania wód z rowu przydrożnego. Woda zbierająca się w rowie przydrożnym jest odprowadzana w taki sposób, że zalewa tereny sąsiednie, w szczególności działkę [...].

Dodatkowo podniesiono, że zarządca drogi, w sąsiedztwie działek nr [...] zainstalował tymczasowe pozanormatywne (DN) przepusty drogowe. Jest to, w ocenie organu, działanie nieuprawnione, bowiem wody opadowe, które są ujmowane rurą przepustu, powinny być odprowadzane do odbiornika, a nie na tereny sąsiednich działek, w tym działkę [...], której właścicielami są odwołujące się. Podkreślono, że biegły w opinii wskazał, że konieczne jest m. in. wykonanie rowu drogowego przy [...] z odprowadzeniem wody, które zapobiegnie szkodliwemu oddziaływaniu zmienionego kierunku odpływu, na działkę nr [...].

Zdaniem Kolegium powyższe, świadczy o tym że pomiędzy działaniem Gminy, a szkodą na działce [...] istnieje związek przyczynowo-skutkowy. Wójt [...], jako zarządca dróg gminnych, powinien wynikający z ustawy o drogach publicznych zarząd drogi realizować kompleksowo, w tym również zabezpieczać prawidłowe i nienaruszające stosunków wodnych odwodnienie dróg gminnych. Skoro podjęto działania zmierzające do utwardzenia i odwodnienia przedmiotowej drogi, konieczne było całościowe wykonanie tej inwestycji w taki sposób, by nie narażać niżej położonych nieruchomości na szkodliwe oddziaływanie spływających wód opadowych.

Natomiast wykonanie bezodpływowych rowów przydrożnych oraz podniesienie terenu dróg, powoduje, że działka odwołujących się jest stale zalewana i właściciel doznaje szkody majątkowej, do której naprawienia jest właśnie zobowiązana [...]. Naruszenie stosunków wodnych, o których mowa w art. 234 ust. 3 ustawy, to zawsze, świadome czy też nieświadome działanie właściciela terenu, które w jakikolwiek sposób zmienia dotychczasowy stan wód na tym terenie (jej zaleganie czy odprowadzanie) ze szkodą dla terenów do niego nie należących. W przedmiotowej sprawie, należało – według Kolegium – bezwzględnie uznać, że szkoda w omawianym stanie faktycznym jest realna i objawia się ona negatywnym uszczerbkiem majątkowym dla Odwołujących, a jej zaistnienie było jednoznacznie powiązane podjętymi działaniami przez [...].

Ostatecznie Kolegium stanęło na stanowisku, że analiza zebranego materiału dowodowego wskazuje, że na gruncie należącym do A. i H. O. doszło do szkody spowodowanej spływem wód opadowych oraz działaniami wykonywanymi na działkach stanowiących ulice [...] i [...] w [...]. Szkoda jest rzeczywista, a więc faktycznie występuje i powoduje widoczne negatywne skutki na działce [...]

Na tym tle Kolegium skonstatowało, że z analizy akt sprawy wynika, że bardziej uzasadniona jest, w okolicznościach sprawy, budowa urządzenia zapobiegającego szkodom. Z tego względu Kolegium zwróciło się do biegłego, aby wskazał, jakie urządzenia zapobiegające szkodom spowodowanym zmianą w stanie wód na powyższym gruncie powinny zostać wykonane. Uwzględniając w całości wskazania biegłego, nałożono na Gminę opisane w sentencji decyzji obowiązki.

Skargę na powyższą decyzję złożyła [...] zaskarżając decyzję Kolegium w całości oraz zarzucając naruszenie przez organ II instancji przepisu art. 234 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne poprzez:

1. 1) błędne przyjęcie, że pomiędzy zmianą stanu wody na gruncie stanowiącym działkę nr [...] w [...], a szkodliwym oddziaływaniem na ten grunt istnieje związek przyczynowo-skutkowy, za który odpowiedzialność ma ponosić [...], gdy tymczasem jednoznaczne wnioski opinii sporządzonej w toku postępowania administracyjnego w dniu [...] czerwca 2019 r. przez biegłego sądowego mgr inż. A. M. prowadzą do stwierdzenia, że okresowe podtopienia działki nr [...] spowodowane są:
2. - naturalnym ukształtowaniem terenu zlewni, na które to naturalne ukształtowanie terenu [...] nie mogła mieć i nie ma wpływu, co w konsekwencji skutkuje stwierdzeniem, że [...] nie może ponosić z tego tytułu odpowiedzialności na podstawie art. 234 ustawy (ewentualne przeszkody oraz zmiany w odpływie wody nie zostały spowodowane przez [...]) - czego organ nie wziął pod uwagę wydając zaskarżoną decyzję;
3. - urbanizacją dawnych terenów rolnych w zlewni, tj. urbanizacją dokonywaną przez właścicieli prywatnych nieruchomości, na których spoczywa obowiązek usunięcia ewentualnych przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na ich gruntach na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich; (w tym zakresie Wójt wskazał, że względem tych właścicieli nieruchomości [...] w wydawanych na ich wniosek decyzjach o warunkach zabudowy określa warunki mające zapobiegać negatywnym skutkom określonym w art. 234 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne - [...] nakłada na właścicieli nieruchomości obowiązki określone w treści wydawanych przez Gminę decyzji o warunkach zabudowy (pkt 2.2.1, pkt 2.2.2., pkt 2.2.3., pkt 2.2.4. przykładowej decyzji o warunkach zabudowy załączonej do niniejszej skargi); ewentualny brak realizacji przez właściciela nieruchomości obowiązków w omawianym zakresie nałożonych w treści wydanej przez [...] decyzji o warunkach zabudowy nie może skutkować przerzuceniem odpowiedzialności z art. 234 ustawy na [...] (obowiązki te właściciel nieruchomości powinien zrealizować na etapie wydawania przez Starostę decyzji stanowiącej pozwolenie na budowę)) - czego Organ nie wziął pod uwagę wydając zaskarżoną decyzję;
4. - brakiem kanalizacji deszczowej w obrębie urbanizowanego terenu (w tej mierze skarżąca podniosła, że - w zakresie wybudowania przedmiotowej kanalizacji [...] podejmuje realne działania co najmniej od początku 2017 roku, zintensyfikowane aktualnie, a jednocześnie wielotorowe i wymagające znacznych nakładów finansowych, co potwierdzają dokumenty objęte wnioskami dowodowymi powołanymi w dalszej części skargi; działania podejmowane przez Gminę w omawianym zakresie wymagają działań rozłożonych w czasie, uzależnionych od wielu okoliczności niezależnych wyłącznie od [...], stąd wykonanie zaskarżonej decyzji w terminie do dnia [...] grudnia 2020 r. nie jest obiektywnie możliwe) - czego Organ nie wziął pod uwagę wydając zaskarżoną decyzję;
5. - brakiem konserwacji, czy renowacji przedwojennej melioracji sieci drenarskiej, która, jak podaje biegły sądowy w sporządzonej przez siebie opinii, została formalnie zlikwidowana w roku 2008, za co [...] nie może ponosić odpowiedzialności na gruncie art. 234 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne, gdyż [...] nie uczestniczyła w formalnym, ani faktycznym zlikwidowaniu melioracji (w tym zakresie wskazano, że nieustalony przez biegłego podmiot, który dokonał takiej likwidacji ponosi ewentualnie odpowiedzialność na gruncie art. 234 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne i powinien być zobowiązany do odtworzenia i renowacji przedmiotowej melioracji) - czego Organ nie wziął pod uwagę wydając zaskarżoną decyzję;
6. 2) błędne przyjęcie, że wykonanie przez [...] inwestycji polegającej na wybudowaniu ulic [...] w [...] skutkowało naruszeniem stanu wody na gruncie stanowiącym działkę nr [...] w [...], gdy tymczasem inwestycja pn. "Budowa ulic [...] w miejscowości [...] - kanalizacja sanitarna i deszczowa" jest aktualnie na etapie sporządzenia projektu wykonawczego (pierwszy projekt wykonawczy sporządzony w kwietniu 2017 r. wymagał bowiem niewielkiej zmiany uwzględniającej treść wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 15 listopada 2018 r. sygn. akt II SA/Po 376/18 w sprawie ograniczenia sposobu korzystania z części nieruchomości) - co oznacza, że [...] nie mogła naruszyć stosunków wodnych na gruncie na skutek realizacji inwestycji, która faktycznie w terenie nie została rozpoczęta - czego Organ nie wziął pod uwagę wydając zaskarżoną decyzję;
7. 3) błędne przyjęcie, że wykonanie przez [...] rowu przydrożnego przy [...] oraz systemu odwodnienia ul. [...] [...] w postaci kanalizacji deszczowej z wpustami, jak też wykonanie przez [...] rowu przydrożnego ul. [...] na odcinku równoległym do ul. [...] jest możliwe w terminie do dnia [...] grudnia 2020 r. i w oderwaniu od inwestycji polegającej na wybudowaniu ulic [...] w [...], gdy tymczasem rozmiar inwestycji obejmującej wybudowanie ulic [...] w [...] wraz z rozbudowanym systemem odwodnienia terenów przyległych do [...] oraz kanalizacji sanitarnej i deszczowej w ciągu ulic [...] determinuje stwierdzenie, że zakreślony zaskarżoną decyzją termin nie może zostać zachowany z uwagi m.in. na potrzebę współdziałania [...] przy realizacji przedmiotowej inwestycji z Województwem [...] - [...] w [...] - przy czym przewidywany termin niezbędnej przebudowy przez [...] w [...] przepustu pod drogą wojewódzką nr [...] (bez której to przebudowy nie będzie możliwa realizacja przedmiotowej inwestycji przez [...]) ma nastąpić do końca stycznia 2022 r., co oznacza, że wykonanie obowiązków nałożonych na [...] zaskarżoną decyzją w terminie do dnia [...] grudnia 2020 r. nie będzie obiektywnie możliwe - czego Organ nie wziął pod uwagę wydając zaskarżoną decyzję.

Przy tak sformułowanych zarzutach skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2019 r. i o utrzymanie decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] lipca 2019 r. w mocy, zaś w przypadku nieuwzględnienia przez Sąd skargi o odstąpienie od zasądzenia od skarżącej zwrotu kosztów postępowania z uwagi na zasady słuszności.

Jednocześnie, skarżąca wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z szeregu dokumentów:

1. 1) projektu wykonawczego sporządzonego w kwietniu 2017 r. przez mgr inż. J. S. i mgr inż. T. O. na potrzeby realizacji przez [...] inwestycji pn. "Budowa ulic [...] w miejscowości [...] - kanalizacja sanitarna i deszczowa" na okoliczność ustalenia, że:
2. a. [...] podejmuje już co najmniej od początku 2017 roku realne działania zmierzające do wybudowania urządzenia wodnego - rowu przydrożnego przy [...] w [...] w celu odprowadzania wód powierzchniowych z terenów przyległych oraz kanalizacji deszczowej w ciągu ulic [...] i te działania są aktualnie kontynuowane i zintensyfikowane, stąd nakładanie na [...] obowiązku wykonania tego urządzenia na podstawie decyzji administracyjnej, czy orzeczenia Sądu należy uznać za bezprzedmiotowe
3. b. inwestycja polegająca na budowanie ulic [...] w [...] wraz z kanalizacją sanitarną i deszczową jest na etapie zaprojektowania, co oznacza, że [...], wbrew twierdzeniom zawartym w zaskarżonej decyzji organu II instancji, nie zakończyła realizacji inwestycji pn. Budowa ulic [...] w [...] z przyczyn od Gminy niezależnych - przedmiotowa inwestycja jest na etapie zaprojektowania, a rozpoczęcie jej realizacji w terenie (rozpoczęcie prac budowlanych) przedłuża się z przyczyn niezależnych od Gminy [...]powyższe oznacza, że [...] nie mogła być sprawcą szkody powstałej na działce nr [...] związanej z realizacją tej inwestycji przez [...], a tym samym nie ziściły się przesłanki określone w art. 234 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne, które mogłyby uzasadniać wydanie zaskarżonej decyzji;
4. c. bez wybudowania ulic [...] w [...] nie jest możliwe wykonanie elementów tych ulic w postaci rowu przydrożnego przy [...] i kanalizacji deszczowej w ciągu ulic [...] - stąd nakładanie na [...] w ściśle określonym i bardzo krótkim terminie, bo do dnia [...] grudnia 2020 r., obowiązku wykonania tego rowu i tej kanalizacji na podstawie decyzji administracyjnej, czy orzeczenia Sądu, tj. w oderwaniu od realizacji całej inwestycji polegającej na budowie ww. ulic, należy uznać za bezprzedmiotowe i niemożliwe do wykonania w terminie zakreślonym zaskarżoną decyzją, gdyż realizacja przez [...] nadrzędnej, kompleksowej, bardzo kosztownej inwestycji w postaci wybudowania ww. ulic wraz z rozbudowanym systemem odwadniającym i systemem kanalizacji sanitarnej i deszczowej nie jest zależne wyłącznie od [...]
5. 2) decyzji Starosty [...] z dnia [...] marca 2017 r. znak [...] udzielającej [...] pozwolenia wodnoprawnego na wykonanie urządzenia wodnego - rowu przydrożnego drogi przy [...] w [...] na okoliczność ustalenia, że [...] podejmuje już co najmniej od początku 2017 roku realne działania zmierzające do wybudowania urządzenia wodnego - rowu przydrożnego przy [...] w [...] w celu odprowadzania wód powierzchniowych z terenów przyległych i te działania są kontynuowane, aktualnie zintensyfikowane, stąd nakładanie na [...] obowiązku wykonania tego urządzenia na podstawie decyzji administracyjnej, czy orzeczenia Sądu, należy uznać za bezprzedmiotowe;
6. 3) prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 15 listopada 2018 r. wraz z uzasadnieniem sygn. akt II SA/Po 376/18 w sprawie ograniczenia sposobu korzystania z części nieruchomości na okoliczność ustalenia, że:
7. a. wykonanie przez [...] urządzenia wodnego rowu przydrożnego drogi przy [...] w [...] w celu odprowadzania wód powierzchniowych z terenów przyległych oraz odwodnienia [...] i [...] w [...] poprzez wykonanie kanalizacji deszczowej przedłuża się z przyczyn niezależnych od [...], co nie zmienia faktu, że przedmiotowa inwestycja jest zaprojektowana i przygotowana do realizacji, co oznacza, że nakładanie na [...] obowiązku wykonania tej inwestycji (rowu i kanalizacji deszczowej) na podstawie decyzji administracyjnej, czy orzeczenia Sądu, należy uznać za bezprzedmiotowe;
8. b. modyfikacja projektu wykonawczego sporządzonego w kwietniu 2017 r. przez mgr inż. J. S. i mgr inż. T. O. na potrzeby realizacji przez [...] inwestycji pn. "Budowa ulic [...] w miejscowości [...] - kanalizacja sanitarna i deszczowa" była niezbędna celem wykonania przez [...] prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 15 listopada 2018 r. sygn. akt II SA/Po 376/18 w sprawie ograniczenia sposobu korzystania z części nieruchomości, co skutkowało wydłużeniem terminu realizacji przedmiotowej inwestycji z przyczyn niezależnych od [...]
9. 4) pisemnej opinii biegłego sądowego z dnia [...] czerwca 2019 r. sporządzonej przez mgr inż. A. M. na okoliczność:
10. a. ustalenia, że materiał dowodowy zebrany w niniejszej sprawie, w tym w szczególności sporządzona opinia biegłego sądowego, wbrew twierdzeniom zawartym w zaskarżonej decyzji organu II instancji nie prowadzi do wysnutego przez Organ "wniosku, że to [...] dokonała zmiany stanu wody na gruncie ze szkodą dla gruntu sąsiedniego - działki [...]" oraz
11. b. ustalenia, że powody ewentualnych szkód na działce [...] w [...] powstają na skutek wielu okoliczności niezależnych od [...], szczegółowo opisanych we wnioskach końcowych sporządzonej opinii co skutkuje stwierdzeniem, że sporządzona przez biegłego sądowego opinia w sprawie stanowiąca główne źródło dowodowe nie wskazuje na odpowiedzialność [...] za ewentualne negatywne skutki zmiany stanu wody na gruncie objętym postępowaniem - nie ziściły się zatem względem [...] przesłanki uzależniające wydanie decyzji na podstawie art. 234 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne; w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji organ wskazał wprost, że jedynie jednoznaczne ustalenie sprawcy szkody daje podstawę do wydania decyzji w oparciu o wskazany przepis; brak tymczasem ustalenia w analizowanej sprawie, kto odpowiada za ewentualne okresowe podtopienia działki nr [...] w [...] winno skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji;
12. 5) porozumienia zawartego w [...] w dniu [...] lipca 2018 r. przez [...] z Województwem [...] ustalającego zasady realizacji przez [...] Zarząd Dróg Wojewódzkich w [...] oraz [...] inwestycji polegającej na rozbiórce przez [...] w [...] istniejącego przepustu pod drogą wojewódzką nr [...] (bez której to rozbiórki nie będzie możliwa realizacja przedmiotowej inwestycji przez [...]) i budowie nowego kolektora deszczowego na okoliczność ustalenia, że [...] podjęła już realne działania zmierzające do zrealizowania inwestycji objętej niniejszym postępowaniem - budowy kanalizacji deszczowej w ciągu ulic [...] oraz systemu odwodnienia terenów przyległych do [...] - realizacja tej inwestycji jest jednak uwarunkowana wieloma czynnikami niezależnymi od [...], stąd nakładanie na [...] obowiązku wykonania rowu i kanalizacji deszczowej w bardzo krótkim terminie, bo do dnia [...] grudnia 2020 r., na podstawie decyzji administracyjnej, czy orzeczenia Sądu, należy uznać za bezprzedmiotowe i niemożliwe do wykonania;
13. 6) przykładowej decyzji o warunkach zabudowy o standardowej treści w zakresie pkt 2.2.1, pkt 2.2.2., pkt 2.2.3., pkt 2.2.4, wydawanej przez [...], na okoliczność ustalenia, że uprawnienia [...] w procesie zabudowy terenu objętego niniejszym postępowaniem (urbanizacji, o której mowa w opinii biegłego sądowego) ograniczają się do wydawania na podstawie art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym decyzji o warunkach zabudowy - i w ramach tych uprawnień [...] podejmuje działania zmierzające do zapobiegnięcia negatywnym skutkom określonym w art. 234 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne, w szczególności poprzez nakładanie na właściciela nieruchomości objętej decyzją o warunkach zabudowy następujących obowiązków (pkt 2.2.1, pkt 2.2.2., pkt 2.2.3., pkt 2.2.4. decyzji o warunkach zabudowy): nakazanie zachowania istniejącego stanu wód gruntowych na działce, nakazanie realizacji budowy na działce w sposób nie powodujący zwiększonego zalewania lub podsiąkania na sąsiednich terenach zakazanie odprowadzania wód i ścieków na grunty sąsiednie w przypadku, gdy w obrębie planowanej inwestycji (najczęściej dotyczy budowy budynku mieszkalnego) występują urządzenia melioracyjne, nakazanie uzgodnienia lokalizacji planowanej budowy z administratorem tych urządzeń przed uzyskaniem pozwolenia na budowę, które, co do zasady, wydaje Starosta przez co Gmina M dąży do niwelowania przyczyn ewentualnych podtopień mogących wynikać z urbanizacji terenu objętego niniejszym postępowaniem dokonywanej przez prywatnych inwestorów.

Strona skarżąca domagała się również załączenia w poczet materiału dowodowego i przeprowadzenie dowodu z akt sprawy o sygn. II SA/Po 376/18 na okoliczność ustalenia, że wykonanie przez [...] urządzenia wodnego - rowu przydrożnego drogi przy [...] w [...] w celu odprowadzania wód powierzchniowych z terenów przyległych oraz odwodnienia [...] i [...] w [...] poprzez wykonanie kanalizacji deszczowej przedłuża się z przyczyn niezależnych od [...], tym niemniej przedmiotowa inwestycja jest zaprojektowana i przygotowana do realizacji, stąd nakładanie na [...] obowiązku wykonania tego rowu i tej kanalizacji deszczowej na podstawie decyzji administracyjnej, czy orzeczenia Sądu, należy uznać za bezprzedmiotowe.

Wreszcie wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów zgromadzonych w toku postępowania w sprawie o nr [...] toczącej się przed SKO w [...] - na okoliczności wskazane w skardze.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie.

W piśmie z dnia [...] czerwca 2020 r. uczestniczki postępowania – A. i H. O. przedstawiły swoje stanowisko, zbieżne ze stanowiskiem organu II instancji, wnosząc o oddalenie skargi.

Na rozprawie w dniu [...] września 2020 r. pełnomocnik Gminy podtrzymał skargę i zawartą w niej argumentację. W szczególności zaakcentował, że Gmina nie zgadza się z twierdzeniem, że jest ona sprawcą szkody, jaka występuje na działce nr [...]. Podkreślił, że podjęte działania Gminy wynikają z faktu zmierzania do poprawy infrastruktury. Na pytanie Sądu pełnomocnik wskazał, że po wyroku w sprawie o sygn. akt II SA/Po 376/18 Wojewoda [...], wobec cofnięcia odwołania, umorzył – decyzją z dnia [...] maja 2019 r. postępowanie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności decyzji administracyjnej.

Dokonując tak rozumianej kontroli, Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że decyzje organów obu instancji nie mogą się ostać i konieczne jest ich uchylenie, a to ze względów wskazanych poniżej.

Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 234 ust. 1 ustawy z 20 lipca 2017 Prawo wodne (Dz. U. 2017, poz.2268) właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich;

2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie. Jednocześnie w myśl art. 234 ust. 2 Prawa wodnego na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności. (art. 234 ust. 3 ww. ustawy). Przy czym postępowania w sprawie decyzji, o której mowa w ust. 3, nie wszczyna się, jeżeli upłynęło 5 lat od dnia, w którym właściciel gruntu sąsiedniego dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt (ust 5).

Dokonując rozstrzygnięcia na podstawie tego przepisu organ musi zatem jednoznacznie ustalić, czy właściciel terenu dokonał zmiany stanu wód na swoim gruncie, i czy zmiana ta powoduje szkody na gruncie czy gruntach sąsiednich tj., że istnieje bezpośredni związek przyczynowo skutkowy pomiędzy zmianą stanu wód na gruncie sprawcy naruszenia, a szkodą występującą na gruncie sąsiednim. Grunt sąsiedni, to grunt nie należący do sprawcy naruszeń. Ustaleń tych organ winien dokonać zgodnie z ogólnymi regułami postępowania dowodowego, określonymi w art. 7, 77 § 1 Kpa, z których wynika obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnego z rzeczywistością, a w szczególności zobowiązują do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Ocena czy dana okoliczność została udowodniona następuje na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 Kpa).

Dodatkowo zaznaczyć należy, że ustalenie opisanego wyżej związku przyczynowo - skutkowego wymaga odpowiedniej wiedzy z zakresu gospodarki wodnej, hydrologii, postępowań wodnoprawnych i melioracji wodnych, tj. wiedzy specjalistycznej, wykraczającej poza wiedzę pracowników organu. Z tego powodu w postępowaniu takim przeprowadzany jest dowód z opinii biegłego z zakresu postępowania wodno-prawnego, a treść opinii stanowi materiał dowodowy pozwalający organowi na poczynienie prawidłowych dla sprawy ustaleń. Opinia biegłego jest szczególnie istotna w sytuacji, gdy - tak jak w sprawie niniejszej - istnieje różnica stanowisk pomiędzy właścicielami gruntów sąsiednich, tj. wnioskodawcami, a Gminą, w przedmiocie zakłócenia tych stosunków, a także w sytuacji istniejących wątpliwości co do istotnych w sprawie okoliczności faktycznych lub ich ocen merytorycznych.

Należy też mieć na uwadze, że szkodliwe oddziaływanie zmiany stosunków wodnych na grunty sąsiednie to proces długotrwały, wymagający obserwacji, niejednokrotnie nie dający się stwierdzić w czasie jednorazowych, sporadycznych oględzin.

W niniejszej sprawie organ I instancji powołał biegłego, który sporządził opinię, będącą istotnym elementem materiału dowodowego.

W ocenie Sądu opinia ta nie budzi zastrzeżeń formalnych, ani merytorycznych. Organy wyciągnęły wprawdzie w oparciu o rzeczoną opinię odmienne wnioski, co do możliwości przypisania Gminie sprawstwa szkody, o której mowa w art. 234 ustawy, jednakże nie podważa to prawidłowości samej opinii.

Kwestia przypisania tego sprawstwa Gminie, w świetle materiału dowodowego w sprawie nie budzi, w ocenie Sądu, wątpliwości, aczkolwiek – zdaniem Sądu – nie można tu mówić o winie niejako wyłącznej. Należy jednak mieć na uwadze, w kontekście zarzutów skargi, że przepis art. 234 ust. 3 ustawy nie wymaga takiej winy, abstrahuje również od stopnia zawinienia. Istotny jest tu bowiem element przedmiotowy, nie podmiotowy. Decydujące znaczenia ma bowiem obiektywny stan zaistnienia szkody i możliwości powiązania powstania tej szkody, z działaniem (lub ewentualnie zaniechaniem) danego podmiotu. Ustalenie w toku postępowania, że winę za powstanie szkody, o jakiej mowa w art. 234 ust. 3 ustawy ponosi więcej niż jeden podmiot nie powoduje, że sprawców należy niejako zważyć i nałożyć obowiązki na "najbardziej winnego", z pominięciem reszty, czy też w ogóle odstąpić od nałożenia obowiązku wobec braku jednego podmiotu ponoszącego winę za całokształt wyrządzonych szkód.

W ocenie Sądu w sytuacji, gdy podmiotów takich jest więcej, każdy z nich odpowiada w zakresie własnego sprawstwa i podlega niezależnie ocenie związku przyczynowo-skutkowego, pomiędzy tym sprawstwem, a szkodą.

Podobnie rzecz ma się, gdy przyczyn powstania szkody jest więcej i część nie ma źródła podmiotowego, w tym znaczeniu, że szkoda nie powstała na skutek działania (czy zaniechania) jakiegoś podmiotu, ale z przyczyn naturalnych. Okoliczność, że częściowo szkody powstały z uwagi np. na ukształtowanie terenu nie wyłącza możliwości nałożenia na podmiot, którego działanie (polegające na zmianie stanu wód) wywołało szkodę, tylko z tego powodu, że nie ponosi on niejako wyłącznej winy powstania wszystkich szkód. Również i w tym przypadku granice nakładanych obowiązków wyznaczać będą granice sprawstwa tego podmiotu.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt sprawy i odnosząc się jednocześnie do zarzutów skargi, Sąd uznał, że materiał dowodowy wskazuje, jak słusznie zauważyło SKO, że [...] swoimi działaniami i zaniechaniami doprowadziła do zmiany stanu wód na ternie działki [...], co z kolei spowodowało powstanie szkód na gruntach sąsiednich - na działce [...]

Z tego też względu Sąd podzielił stanowisko organu II instancji, przytoczone powyżej, i uznał, że były podstawy do nałożenia obowiązku z art. 234 ust. 3 na Gminę.

W tym zakresie decyzja organu odwoławczego była prawidłowa.

Przechodząc zatem do powodów uchylenia decyzji organów obu instancji należy zwrócić uwagę, że z opisanego we wstępnej części, ustalonego przez Sąd stanu faktycznego, wynika, że na terenie, którego dotyczą wydane w niniejszej sprawie decyzje, zostały już wydane decyzje w sposób niewątpliwy co najmniej "krzyżujące się" z kontrolowanymi w niniejszym postępowaniu. Zwraca na to uwagę szeroko strona skarżąca w skardze odwołując się do postępowania zakończonego wyrokiem z dnia [...] listopada 2018 r. sygn. akt II SA/Po 376/18 a dotyczącego ograniczenia sposobu korzystania z części nieruchomości położonych w miejscowości [...], [...] poprzez udzielenie zezwolenia na założenie i przeprowadzenie przez te nieruchomości przewodów i urządzeń infrastruktury technicznej - odcinka kanalizacji sanitarnej i deszczowej. W skardze wskazuje się na projekt wykonawczy sporządzony w kwietniu 2017 r. przez mgr inż.

J. S. i mgr inż. T. O. na potrzeby realizacji przez [...] inwestycji pn. "Budowa ulic [...] w miejscowości [...] - kanalizacja sanitarna i deszczowa". Skarżący podnosił, że [...] podejmuje już co najmniej od początku 2017 roku realne działania zmierzające do wybudowania urządzenia wodnego - rowu przydrożnego przy [...] w [...] w celu odprowadzania wód powierzchniowych z terenów przyległych oraz kanalizacji deszczowej w ciągu ulic [...], a działania są aktualnie kontynuowane i zintensyfikowane.

W aktach sprawy znajdują się też inne dokumenty, na które powołuje się skarżąca, wskazujące na działania Gminy w powyższym celu - wybudowania urządzenia wodnego - rowu przydrożnego przy [...].

W tych okolicznościach należy mieć na względnie, że wyrażona w art. 16 § 1 Kpa zasada trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych jest jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego w Polsce. Decyzja ostateczna korzysta bowiem z domniemania legalności.

Zgodnie natomiast z art. 110 § 1 Kpa organ administracji publicznej, który wydał decyzję, jest nią związany od chwili jej doręczenia lub ogłoszenia, o ile kodeks nie stanowi inaczej.

Zdaniem Sądu nie można abstrahować od innych rozstrzygnięć, które dotyczą tego samego terenu, co kontrolowane w niniejszej sprawie decyzje oraz są zbieżne przedmiotowo. Nie chcąc przesądzać charakteru tego związku oraz wzajemnych wpływów pomiędzy rozstrzygnięciami, jest bowiem rzeczą organów prowadzących postępowanie dowodowe na etapie postępowania administracyjnego dokonywanie takich ustaleń, Sąd stwierdza, że w okolicznościach sprawy konieczne jest dokonanie oceny przez organy, czy projektowane przez Gminę roboty, na które strona wskazuje w skardze, są tego rodzaju, że rozwiążą problem wyrządzania szkód na gruncie sąsiednim – działce [...] przez Gminę. Zdaniem sądu niezbędne byłoby precyzyjne ustalenie przez organ charakteru i zakresu tych robót, a następnie skonfrontowanie tego z wnioskami płynącymi z opinii biegłego w niniejszej sprawie, albo też dalsze dopytanie biegłego o te relacje.

Skoro bowiem organy administracji mają wiedzę o tym, że [...] działa już w kwestii regulacji stanu wód na rzeczonym terenie i działania te są zaawansowane, to powinny ocenić, czy są to rozwiązania które nie kłócą się z nakładanymi w niniejszym postępowaniu, na podstawie art. 234 ust. 3 ustawy, i opartymi na zaleceniach biegłego, obowiązkami.

W przeciwnym razie może dojść do sytuacji, gdy w obrocie prawnym będą pozostawać dwie kolidujące ze sobą decyzje, a ich wykonanie może okazać się niemożliwe.

Należy mieć również na względzie, że przedsięwzięcie budowy kanalizacji jest czasochłonne i kosztowe. Działania Gminy w tym celu sięgają roku 2017 i byłoby ze wszechmiar niepożądane zakłócanie tego procesu, wydaniem decyzji, która ingerowałaby bezpośrednio w tok planowanych robót.

Dlatego też ponownie rozpatrując sprawę organ I instancji musi uwzględnić okoliczność planowanych na terenie, którego dotyczy wniosek robót związanych budową kanalizacji oraz ich wpływu na wynik postępowania w kontekście art. 16 § 1 i 110 § 1 Kpa. Konieczne może się okazać uzupełnienie postępowania o opinię biegłego w zakresie tego, czy planowana przez Gminę budowa kanalizacji sanitarnej i deszczowej wypełnia przesłankę "wykonania urządzeń zapobiegających szkodom".

Należy też wskazać, że określenie ewentualnie nakładanych obowiązków w trybie art. 234 ust. 3 ustawy, musi być na tyle precyzyjne, żeby nie nastręczało trudności ich wykonanie przy współistnieniu planowanej przez Gminę budowy kanalizacji sanitarnej i deszczowej. W tym znaczeniu należy w treści decyzji zobowiązującej precyzyjnie i dokładnie określić jakie urządzenie miałoby być wykonane, jak winno przebiegać. Stan faktyczny w niniejszej sprawie jest dobitnym przykładem tego, że pobudowanie urządzeń melioracyjnych zapobiegających szkodom na działce nr [...] jest skomplikowany, a dotychczasowe propozycje jego rozwiązania nie zostały zaakceptowane. Ponadto należy jeszcze zwrócić uwagę na fakt, że skoro istnieje wybór co do rodzaju obowiązku jaki ma być nałożony, organy powinny uzasadnić, dlaczego zamiast nakazania przywrócenia poprzedniego stanu nakazują wykonanie urządzeń lub odwrotnie.

Należy również zwrócić uwagę, że w decyzji konieczne jest wskazanie postawy prawnej ze wskazaniem jednostek redakcyjnych danego przepisu, na co zwracano uwagę w toku postępowania.

Wreszcie, będzie również wymagało ustalenia, czy termin na wykonanie ewentualnie nałożonych w trybie art. 234 ust. 3 ustawy obowiązków jest realny, w kontekście zarzutów skargi i planowanej budowy kanalizacji.

W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że doszło do naruszenia przez organy orzekające przepisów postępowania tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kpa, co miało wpływ na wynik sprawy i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., zwanej dalej – Ppsa) w zw. z art. 135 tej ustawy, orzekł jak w pkt I sentencji.

Ponownie rozpoznając sprawę organ pierwszej instancji mając na uwadze przedstawione powyżej uwagi dokona porównania planowanych przez Gminę prac melioracyjnych związanych z przebudową dróg w kontekście doprecyzowania rodzaju obowiązku, który można by nałożyć na Gminę jako na właściciela konkretnych działek.

O kosztach postępowania orzeczono na mocy art. 200 i art. 205 § 2 Ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 265).