Uzasadnienie
W dniu [...] września 2019 r. (data nadania pocztowego – k.
4) adw. M. K. wniosła w imieniu J. G. skargę na bliżej opisaną w rubrum niniejszego postanowienia decyzję Wojewody z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...]. Skarga, wniesiona w formie tradycyjnego pisma, nie została opatrzona własnoręcznym podpisem pełnomocnika wnoszącego pismo procesowe w imieniu J. G. ani nie dołączono do skargi pełnomocnictwa do działania w imieniu tejże strony (k. 3).
W dniu [...] października 2019 r. (k.
12) pełnomocnik został wezwany do uzupełnienia braków formalnych i fiskalnych skargi, w tym m.in. do jej podpisania i złożenia pełnomocnictwa – lub jego uwierzytelnionego odpisu – do działania w imieniu skarżącej przed sądem administracyjnym, a wszystko to w terminie 7 dni od doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi (k. 1, 10).
W wyznaczonym terminie pełnomocnik uiścił wpis od skargi w wysokości [...] zł (k. 13), a także nadesłał w dniu [...] października 2019 r. (data nadania pocztowego – k.
- 18) podpisaną skargę (k.
- 16) oraz w piśmie przewodnim z dnia [...] października 2019 r. (k.
- 19) w ramach uzupełnienia pozostałych braków formalnych podał m.in., że przedkłada "pełnomocnictwo udzielone przez G. B., bowiem pełnomocnik uzyskał informację, że skarżąca J. G. jest ubezwłasnowolniona". Do pisma przewodniego został dołączony uwierzytelniony i opatrzony datą [...] października 2019 r. (k.
- 17) odpis pełnomocnictwa, które według jego treści miało zostać udzielone adw. M. K. przez J. G.. Dokument ten został podpisany za J. G. przez B. G. działającego "z upoważnienia". Podpis został uczyniony w postaci graficznej "z up. G. B.".
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 57 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 – dalej: p.p.s.a.), skarga powinna czynić zadość wymaganiom stawianym pismom w postępowaniu sądowym. Stosownie do treści art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a. każde pismo strony powinno zawierać podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika. Do pisma należy dołączyć pełnomocnictwo lub jego wierzytelny odpis, jeżeli pismo wnosi pełnomocnik, który w danej sprawie nie złożył jeszcze tych dokumentów przed sądem (art. 46 § 3 p.p.s.a.), bowiem zgodnie z przepisem art. 34 p.p.s.a. strony i ich organy lub przedstawiciele ustawowi mogą działać przed sądem osobiście lub przez pełnomocników. Przepis art. 37 § 1 p.p.s.a. w zd. pierwszym wskazuje, że pełnomocnik obowiązany jest przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa.
Podpis – o ile nie dotyczy pisma w formie dokumentu elektronicznego – musi być własnoręczny, z wyjątkiem przypadków, o których mowa w art. 38 i art. 46 § 4 p.p.s.a. Jeżeli zaś wskutek niezachowania warunków formalnych pismo nie może otrzymać prawidłowego biegu, przewodniczący wzywa stronę do jego uzupełnienia w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej (art. 49 § 1 p.p.s.a.). W przypadku skargi zawierającej braki formalne, zgodnie z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., sąd odrzuca skargę w razie nieuzupełnienia jej braków formalnych w wyznaczonym terminie.
Przepis art. 38 p.p.s.a. stanowi, że za stronę, która nie może się podpisać, podpisuje pełnomocnictwo osoba przez nią upoważniona, z wymienieniem przyczyny, dla której strona sama się nie podpisała. Natomiast art. 46 § 4 p.p.s.a. przewiduje analogiczne rozwiązanie dotyczące wszelkich pism procesowych.
W niniejszej sprawie przedmiotowa skarga z dnia [...] września 2019 r. (data nadania pocztowego) została wniesiona w tradycyjnej formie pisemnej (dokument papierowy) przez zawodowego pełnomocnika w imieniu J. G.. Skarga nie zawierała własnoręcznego podpisu pełnomocnika ani samej strony, ani też nie został do niej dołączony dokument potwierdzający umocowanie do wniesienia skargi. Stąd też uzasadnione było uruchomienie trybu naprawczego z art. 49 p.p.s.a. i skierowanie odpowiedniego wezwania do pełnomocnika wnoszącego pismo procesowe w imieniu strony. W przypadku gdy wnoszącym skargę jest pełnomocnik, który nie złożył pełnomocnictwa, wezwanie do uzupełnienia braku formalnego skargi należy skierować właśnie do wnoszącego pismo procesowe pełnomocnika, stosownie do art. 49 § 1 i art. 46 § 3 w związku z art. 57 § 1 p.p.s.a. (por. stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zajęte w postanowieniach z dnia 29 lipca 2010 r. sygn. akt II FSK 1377/10 i 30 grudnia 2015 r. sygn. akt II OZ 1313/15 – orzeczenia dostępne w centralnej bazie orzeczeń pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Brak przedłożenia – pomimo uprzedniego wezwania w tym przedmiocie – pełnomocnictwa podpisanego przez mocodawcę własnoręcznie lub w formie zastępczej, o której mowa w art. 38 p.p.s.a., stanowi w świetle treści art. 49 § 1 w zw. z art. 57 § 1 i art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. brak formalny, co uniemożliwia nadanie skardze prawidłowego biegu. W niniejszej sprawie wystąpił właśnie taki skutek. Przedstawiony finalnie przez pełnomocnika reprezentującego skarżącą J. G. wierzytelny odpis pełnomocnictwa dotyczył dokumentu, który nie został przez mocodawcę własnoręcznie podpisany.
Z kolei umieszczony na tym dokumencie podpis innej osoby – B. G. – został uczyniony z zastosowaniem klauzuli "z upoważnienia". Jeżeli zatem B. G. podpisał to pełnomocnictwo w warunkach, o których mowa w art. 38 p.p.s.a., powinien był w podpisywanym zastępczo piśmie wymienić przyczynę, dla której strona sama się nie podpisała. Na dokumencie pełnomocnictwa w sposób oczywisty brak jest takowej informacji.
Należy w tym miejscu podkreślić, że zawarta w piśmie przewodnim wniesionym przez pełnomocnika w dniu [...] października 2019 r. wzmianka, że pełnomocnictwo zostało udzielone przez B. G., "bowiem pełnomocnik uzyskał informację, że skarżąca J. G. jest ubezwłasnowolniona", nie mogła być uznana za prawidłowe wypełnienie dyspozycji przepisu art. 38 p.p.s.a. Po pierwsze, to osoba upoważniona przez stronę do zastępczego podpisania pełnomocnictwa powinna była wskazać przyczynę, dla której strona sama nie podpisała się na pełnomocnictwie. Po drugie, nawet gdyby uznać – do czego jednak nie ma żadnych podstaw – że zawarta w piśmie przewodnim z dnia [...] października 2019 r. informacja uzupełnia treść pełnomocnictwa z dnia [...] października 2019 r. (data uwierzytelnienia odpisu pełnomocnictwa, które nie zostało opatrzone datą), nadal uprawniony byłby wniosek o braku skutecznie podpisanego w warunkach art. 38 p.p.s.a. pełnomocnictwa.
Podana bowiem przez pełnomocnika informacja powodowałaby, że w przedmiotowej sprawie przedłożone pełnomocnictwo w ogóle nie mogłoby zostać skutecznie podpisane w sposób zastępczy, o którym mowa w art. 38 p.p.s.a. Ubezwłasnowolnienie strony nie może być uznane za przyczynę umożliwiającą upoważnienie innej osoby do złożenia podpisu zastępczego w trybie art. 38 lub art. 46 § 4 p.p.s.a.
Przepisy art. 38 i art. 46 § 4 p.p.s.a. mają zastosowanie w sytuacji, gdy stronie (uczestnikowi postępowania) podpisanie pisma (pełnomocnictwa) uniemożliwia przyczyna obiektywna – taka jak kalectwo, choroba upośledzająca sprawność ruchową czy brak umiejętności pisania (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, LEX/el. 2019, stan prawny: 4 listopada 2019 r., komentarz do art. 38 i art. 46 § 4). Mają one bowiem na celu umożliwienie sporządzenia pełnomocnictwa lub innego pisma stronie, która jest obecna przy podejmowaniu tej czynności, ale nie potrafi posługiwać się w danym momencie lub w ogóle pismem ręcznym. Przepisów tych nie stosuje się natomiast w sytuacji, gdy skuteczne złożenie podpisu ani podjęcie czynności procesowej w ogóle nie jest możliwe.
Osoba, która została ubezwłasnowolniona (w całości), nie ma zdolności procesowej (26 § 1 p.p.s.a.) i nie może skutecznie podjąć czynności procesowej w postaci upoważnienia innej osoby do podpisania pisma. To samo w zasadzie należy odnieść do osoby ubezwłasnowolnionej częściowo (art. 26 § 2 p.p.s.a.). Osoba fizyczna niemająca zdolności do czynności w postępowaniu może je podejmować tylko przez swojego przedstawiciela ustawowego (art. 27 p.p.s.a.). Dodać należy, że przedstawicielem prawnym osoby dorosłej jest odpowiednio opiekun w stosunku do osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie (art. 13 § 2 Kodeksu cywilnego) lub kurator w stosunku do osoby ubezwłasnowolnionej częściowo (art. 16 § 2 Kodeksu cywilnego). Przy tym przedstawiciel ustawowy ma obowiązek wykazać swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu (art. 29 p.p.s.a.).
W niniejszej sprawie skarga została wniesiona przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata) zastępującego J. G. bez wykazania odpowiednim dokumentem, że strona ta udzieliła adwokatowi skutecznego pełnomocnictwa. Brak formalny w postaci nieprzedłożenia pełnomocnictwa do wniesienia skargi i reprezentowania strony skarżącej przez adwokata w postępowaniu sądowoadministracyjnym nie został uzupełniony. Nadesłany przez pełnomocnika na wezwanie do usunięcia braków formalnych skargi odpis pełnomocnictwa nie upoważnia pełnomocnika do występowania w imieniu skarżącej w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Pełnomocnik nie wykazał również, że wnosi skargę w imieniu strony reprezentowanej w postępowaniu przez jej domniemanego opiekuna prawnego (przedstawiciela ustawowego) w osobie B. G., który udzieliłby adwokatowi odpowiedniego pełnomocnictwa.
W tych warunkach uprawniony był wniosek, że brak formalny dotyczący wykazania przez pełnomocnika swojego umocowania do wniesienia skargi w imieniu strony postępowania nie został usunięty pomimo wezwania w trybie art. 49 § 1 p.p.s.a. Wobec tego skarga na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. podlegała z tej przyczyny odrzuceniu bez jej merytorycznego rozpoznania.
Trzeba ponadto zaznaczyć, że tutejszy Sąd podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zgodnie, z którym sąd administracyjny nie ma kompetencji do uznania, że nieuzupełniony istotny brak formalny skargi (jakim jest brak pełnomocnictwa dla wnoszącego skargę adwokata) może stać się innego rodzaju brakiem formalnym (brakiem podpisu strony lub jej przedstawiciela ustawowego pod skargą), który w dalszym ciągu podlegałby uzupełnieniu w trybie art. 49 art. w zw. z art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a. (zob. np. postanowienia NSA z dnia 22 kwietnia 2015 r. sygn. akt II OSK 825/15 i 9 lutego 2018 r. sygn. akt I OZ 103/18 – orzeczenia dostępne jw.). Nieuzupełnienie braku formalnego skargi, w sytuacji gdy brak był istotny, a wezwanie precyzyjne i prawidłowo doręczone zobowiązuje wojewódzki sąd administracyjny do odrzucenia skargi, nie dając sądowi żadnego w tym względzie wyboru (patrz postanowienia NSA z dnia 25 listopada 2010 r. o sygn. akt I FSK 916/10 i 21 stycznia 2014 i sygn. akt I FSK 2140/13 – dostępne jw.).
W sprawie nie zaszły również podstawy do zastosowania instytucji z art. 30 § 1 i art. 31 § 1 lub art. 124 § 1 p.p.s.a. Występujący w sprawie pełnomocnik nie przedstawił okoliczności, z których wynikałoby, że skarżąca utraciła zdolność do czynności prawnych po wszczęciu postępowania, tj. po skutecznym wniesieniu skargi. W szczególności pełnomocnik nie wykazał, że wnosząc skargę dysponował udzielonym mu przez skarżącą ważnym pełnomocnictwem do działania w przedmiotowej sprawie. Podstawą odrzucenia skargi w niniejszej sprawie nie jest też przepis art. 58 § 1 pkt 5 i § 2 p.p.s.a. Tutejszy Sąd uznał, że pierwotnie zaistniały i nieuzupełniony w terminie brak formalny dotyczący umocowania do działania pełnomocnika w przedmiotowej sprawie nie przekształcił się w kolejny brak skargi, o którym mowa w art. 58 § 2 p.p.s.a., podlegający dalszemu uzupełnieniu.
W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 i § 3 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.
O zwrocie uiszczonego wpisu sądowego Sąd rozstrzygnął na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 i § 2 p.p.s.a.