Uzasadnienie
W pierwszej kolejności wskazać należy, że prawo pomocy przysługuje stronom postępowania, a nimi w niniejszej sprawie są A. M. i A. M., którzy udzielili pełnomocnictwa do ich reprezentowania przed Sądem swojej matce – J. M. Wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu PPF wniosła J. M. Opisała jednak sytuację majątkową i finansową całej rodziny, także skarżących w niniejszej sprawie. Ocenić zatem można możliwości skarżących do poniesienia kosztów przedmiotowego postępowania. Pełnomocnik wskazała, że wnosi o przyznanie prawa pomocy w całości.
Pełnomocnik argumentowała, że rodzina znajduje się trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej. Ojciec skarżących nie płaci alimentów, ma zaległość w wysokości około 30.000 zł. Wskazała, że skarżący cierpi na odmę opłucnową, ma silną depresję, upośledzenie umysłowe. Z akt administracyjnych wynika, że jest niezdolny do pracy. Pełnomocnik wskazała, że sama cierpi na dolegliwości zdrowotne – silne bóle głowy, zawroty, problemy ze wzrokiem, łuszczycę skóry, problemy z kręgosłupem, stany zapalne, obrzęki tkanek, dolegliwości wątroby, śledziony, cały czas ma gorączkę.
Wspólne gospodarstwo domowe skarżący prowadzą razem z matką. Trzyosobowa rodzina utrzymuje się z wcześniejszej emerytury matki w wysokości 682,15 zł miesięcznie, alimentów skarżącej w wysokości 500 zł miesięcznie płatnych przez Centrum Świadczeń. Nadto otrzymują dodatek mieszkaniowy w wysokości około 300 zł. Oboje skarżący są pełnoletni i nadal uczą się. Posiadają mieszkanie o powierzchni 45 m². Nie dysponują oszczędnościami, ani wartościowymi ruchomościami.
Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm. – dalej p.p.s.a.) strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Taki szczególny przepis to art. 239 pkt 1 a) p.p.s.a., zgodnie z którym nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Stąd skarżący wnosząc skargę w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego z mocy prawa, nie mają obowiązku uiszczania kosztów sądowych w zakresie opłat sądowych i wydatków (art. 211 - art. 213 p.p.s.a.).
Wobec powyższego skarżący zwolnieni są na mocy ustawy z obowiązku poniesienia kosztów sądowych związanych z ich udziałem w niniejszej sprawie - art. 239 pkt 1 a) p.p.s.a.
Wyjaśnić należy, że przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych pozostaje aktualne jedynie w sytuacji, gdy na podmiocie występującym z takim żądaniem ciąży obowiązek uiszczenia tych kosztów. Skoro skarżący zwolnieni z ustawy nie mają obowiązku uiszczenia kosztów sadowych, zwolnienie od tych kosztów w drodze postanowienia nie może być przyznane i w konsekwencji należy oddalić wniosek w tym zakresie (art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a.). Żądanie obejmujące wydanie orzeczenia o zwolnieniu od kosztów sądowych jest bezpodstawne.
Skarżący złożyli także wniosek o ustanowienie adwokata, który należało rozpoznać merytorycznie w oparciu o sytuację majątkową, rodzinną i finansową.
Zgodnie z dyspozycją art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych wydatkach bieżącego utrzymania.
Z przedłożonego oświadczenia o stanie majątkowym, finansowym i dochodach wynika, że sytuacja skarżących pozwala na ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu. Utrzymują się ze świadczenia emerytalnego matki oraz alimentów skarżącej w wysokości, która z trudem wystarcza na pokrycie kosztów koniecznego utrzymania trzyosobowej rodziny. Wysokość realnie otrzymywanych środków wskazuje w sposób oczywisty, że nie są w stanie zaspokoić nawet podstawowych bieżących potrzeb. Nadto stan zdrowia skarżącego oraz matki wymaga ponoszenia dodatkowych wydatków na leki i leczenie. Ograniczone są zatem ich zdolności zarobkowania. Skarżąca tymczasem nie pracuje i uczy się. Posiadany majątek nieruchomy wykorzystują na cele mieszkaniowe. Nie dysponują żadnymi oszczędnościami, które mogliby przeznaczyć na pokrycie honorarium profesjonalnego pełnomocnika.
Przedstawiona przez pełnomocnika skarżących sytuacja finansowa rodziny wskazuje, że nie mają możliwości wygospodarowania jakichkolwiek środków na pokrycie wolnorynkowego wynagrodzenia adwokata z wyboru. Przyznać zatem należało prawo pomocy w tym zakresie.
Podkreślić należy, że zgodnie z treścią art. 249 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub w części, jeżeli okaże się, że okoliczności, na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć.
Na podstawie art. 258 § 1 i 2 pkt 7 i art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 239 pkt 1a) ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w postanowieniu.
/-/ K. Witkowicz-Grochowska