Uzasadnienie
Dyrektor Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego - działający z upoważnienia Prezydenta Miasta P. jako prezydenta miasta na prawach powiatu wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej - decyzją z dnia [...] lipca 2004 r. umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie o zwrot nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], zapisanej w księdze wieczystej Kw nr [...] jako własność Miasta P., działka nr [...] o powierzchni [...] m2, wszczęte na wniosek B. S., N. S. i M. S., dochodząc do wniosku, że zachodzi negatywna przesłanka orzeczenia zwrotu określona w przepisie art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.) bowiem wywłaszczone dawne działki oznaczone numerami [...] i [...] zostały oddane w użytkowanie wieczyste Spółdzielni Mieszkaniowej "A" w P. i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Objęta wnioskiem działka nr [...] odpowiada części dawnej działki nr [...] nabytej na żądanie właściciela w związku z nabyciem na cele wywłaszczeniowe działek nr [...] i [...] z księgi wieczystej Kw nr [...].
Na skutek odwołania wniesionego przez B. S., N. S. i M. S., Wojewoda decyzją z dnia [...] września 2004 r. uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. W ocenie organu II instancji, aby rozstrzygnąć kwestię zwrotu działki objętej żądaniem zwrotu nieruchomości nabytej w trybie art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm.) konieczne jest wyjaśnienie, czy odnośnie działek nr [...] i [...], nabytych w trybie art. 6 ustawy zaistniała (bądź nie) przesłanka zbędności nieruchomości.
Z tym stanowiskiem nie zgodziło się Miasto P., właściciel nieruchomości objętej żądaniem zwrotu i wniosło skargę do Sądu domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji. Strona skarżąca w szczególności stwierdziła, że niecelowym z punktu widzenia ekonomiki procesowej i zasady szybkości postępowania wyrażonej w art. 12 kpa jest nakazywanie badania okoliczności decydującej o zasadności zwrotu w sytuacji, gdy z materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika inna negatywna przesłanka orzeczenia zwrotu.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, odwołując się do argumentacji zawartej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Pełnomocnik wnioskodawców B. S., N. S. i M. S. przychylił się - aczkolwiek z inną argumentacją - do wniosku skargi o uchylenie zaskarżonej decyzji, eksponując fakt, iż decyzję w I instancji wydał Prezydent Miasta P., będący właścicielem działki objętej żądaniem zwrotu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zaskarżona decyzja - uchylająca decyzję Dyrektora Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego, działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta P., jako prezydenta miasta na prawach powiatu wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej - jak również decyzja organu pierwszej instancji nie mogą się ostać, bowiem wydane zostały z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 3 kpa przesłanką wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną jest wydanie decyzji przez pracownika lub organu administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25 i 27 kpa.
Taka sytuacja zachodzi w rozpoznawanej sprawie. W sprawach o zwrot wywłaszczonej nieruchomości - stosownie do art. 142 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.) - rolę organu prowadzącego postępowanie ustawodawca powierzył staroście. Jest on organem właściwym w tej sprawie bez względu na to, czyją własnością jest nieruchomość, której dotyczy żądanie zwrotu (Skarbu Państwa, gminy, powiatu czy województwa). Natomiast stronami w tym postępowaniu są: właściciel nieruchomości (z wyjątkiem powiatu), podmiot ubiegający się o jej zwrot oraz osoby posiadające inne tytuły prawno-rzeczowe, a także dzierżawca. Jeżeli zatem gmina jest właścicielem nieruchomości będącej przedmiotem tego postępowania, tej gminie została wyznaczona rola strony.
Jak trafnie wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale, podjętej w składzie 7 sędziów, z dnia 19 maja 2003 r. sygn. OPS 1/03 opublikowanej w ONSA z 2003 r. Nr 4 poz. 115 - ta rola procesowa gminy nie może być zmieniona tylko dlatego, że wszędzie tam, gdzie nie wyodrębniono struktur powiatowych, organ gminny (w tym wypadku prezydent miasta) wykonuje zadania starosty (art. 92 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym - Dz.U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1592 ze zm. w związku z art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym - Dz.U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591 ze zm.). Wskazane przepisy mające charakter reguł kolizyjnych, nie są władne zmieniać ról, jakie przez przepisy prawa materialnego zostały wyznaczone poszczególnym podmiotom w procesie orzekania.
Organem właściwym w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest starosta, a nie prezydent miasta. Prezydent sprawujący funkcję starosty nie może jednocześnie występować w imieniu gminy jako strony w tej sprawie i jako organ rozpoznający tę sprawę.
Nadto zachodzi określona w art. 27 § 1 pkt 1 przyczyna wyłączenia prezydenta miasta od udziału w postępowaniu w sprawie. Pozostawanie z gminą w stosunku zatrudnienia, a ponadto sprawowanie funkcji organu wykonawczego miasta i pełnienie funkcji jego ustawowego przedstawiciela, można uznać za pozostawanie ze stroną w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy może mieć chociażby pośredni wpływ na prawa lub obowiązki prezydenta miasta. Powodu wyłączenia od udziału w sprawie można też doszukać się w przepisie art. 24 § 1 pkt 4 kpa, jako że prezydent miasta reprezentuje gminę na zewnątrz.
Nie ma istotnego znaczenia, że decyzję za organ gminy podpisał Dyrektor Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego, skoro nastąpiło to z upoważnienia Prezydenta Miasta P. Reasumując, podzielić należy pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w omawianej uchwale z dnia 19 maja 2003 r., iż "w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, która jest własnością miasta na prawach powiatu, prezydent tego miasta jako organ wykonawczy miasta i reprezentujący je na zewnątrz oraz także pracownik urzędu miasta, a jednocześnie sprawujący funkcję starosty, podlega wyłączeniu na podstawie art. 24 § 1 pkt 1 i 4 kpa, co w konsekwencji wyłącza możliwość upoważnienia przez niego do załatwienia tej sprawy jego zastępców i pozostałych pracowników urzędu miasta".
Z powodu naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania decyzje organów obu instancji należało uchylić na podstawie art. 145 § 1 pkt 1"b", art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).
/-/ W.Batorowicz /-/ E.Brychcy /-/ B.Kamieńska
MK