Uzasadnienie
Pismem z dnia 7 stycznia 2016 roku skarżący L. oraz K. L. wnieśli skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wydaną dnia października 2016 roku cofającą zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych. Dnia 5 lutego 2016 roku skarżący zostali wezwani do uzupełnienia braku formalnego w postaci uiszczenia wpisu. W odpowiedzi z dnia 3 marca 2016 roku skarżący wnieśli o zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego oraz o przyznanie w ramach prawa pomocy pełnomocnika profesjonalnego. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu postanowieniem z dnia 1 czerwca 2016 roku odmówił przyznania prawa pomocy skarżącym, pouczając o przysługującym prawie do wniesienia sprzeciwu na rzeczone postanowienie.
Uzasadniając orzeczenie podniesiono, że skarżący L. wniósł o przyznanie prawa pomocy w całości nie wykazując dostatecznie, że osiągane przez niego dochody nie pozwalają na poniesienie kosztów związanych z postępowaniem sądowym. W postanowieniu nadmieniono, że obowiązek udowodnienia trudnej sytuacji materialnej wynika z art. 246 p.p.s.a., a w tym tonie wypowiada się również orzecznictwo. Stąd konkluzja, że ciężar dowodowy spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. Ponadto, z przedstawionej przez skarżącego sytuacji wynika, że jego działalność gospodarcza w roku 2016 generowała średni miesięczny przychód 26.500,00 zł, przy czym przychody za rok 2015 były większe od przychodów za rok 2014. Pomimo trudności finansowych działalność była opłacalna. Na podstawie dokumentacji księgowej ustalono, że działalność nie utraciła płynności finansowej, wciąż przynosiła dochód, a w 2016 roku zanotowano wzrost dochodu w stosunku do roku 2015 z 600 zł do 1100 zł. W innym stanie rzeczy skarżący nie kontynuowałby tej formy pozyskiwania środków finansowych.
Istotną częścią argumentacji referendarza była również kwestia uszeregowania kosztów postępowania sądowego ponad kosztami ponoszonymi celem uzyskania przychodu. Tutaj wskazano, że nie można dopuścić do sytuacji, by zobowiązania o charakterze cywilnoprawnym stanęły ponad należnościami natury publicznoprawnej. Nie bez znaczenia pozostała także sfera dowodowa. Zdaniem referendarza, badając sytuację skarżącego istotne było udokumentowanie wysokości potrąceń komorniczych, skuteczności egzekucji komorniczych i jakie środki skarżący przeznacza na ten cel, mając na uwadze, że meritum prawa pomocy opiera się na rzeczywistej i aktualnej sytuacji finansowej wnioskującego na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy.
W rezultacie powyższego dnia 30 czerwca 2016 roku skarżący wniósł do tutejszego Sądu sprzeciw na postanowienie referendarza sądowego wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz zgodnie z wcześniejszym wnioskiem – o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Dnia 5 sierpnia 2016 roku skarżący, na skutek wezwania Sądu, uzupełnił braki formalne sprzeciwu poprzez nadesłanie załącznika.
Swoje stanowisko skarżący poparł wskazaniem na wciąż pogarszającą się sytuację majątkową oraz pojawiające się okresowe straty prowadzonej działalności gospodarczej. Na trudny stan finansowy składają się także zadłużenia w opłatach czynszowo-mieszkaniowych. Działalność, będąca jedynym źródłem utrzymania rodzin, oraz pomoc otrzymywana od rodziców skarżącego w zależności od potrzeb, nie zabezpieczają skarżącego od możliwości bankructwa. Ponadto, wraz z uzasadnieniem do sprzeciwu, skarżący nadesłał szereg dokumentów mających potwierdzić przytaczane przez niego argumenty.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje
Sprzeciw zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy wnioskujący wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Istotą powyższego przepisu jest owe "wykazanie" oraz sytuacja braku możliwości poniesienia należności na rzecz Skarbu Państwa tytułem prowadzonego postępowania sądowego.
Pierwotnie we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nie udokumentował w sposób dostateczny ciążących na nim zobowiązań finansowych. Kopie deklaracji VAT-7 za okres od stycznia do marca 2016 roku oraz wyciągi z rachunku bankowego wskazywały jedynie na ówczesny stan finansów wnioskodawcy, nie dawały jednak przesłanek do uznania przytaczanych okoliczności za nie budzące wątpliwości. Podobnie kwestia przedstawia się w zakresie oceny dowodu w postaci wezwań do zapłaty. Tu z kolei uprawdopodobniono, że po stronie skarżącego istnieją zobowiązania, których dotąd nie uregulował, jednakże nie można na podstawie pism potwierdzających dane obciążenie wywodzić o ich uregulowaniu bądź o dalszych środkach przedsiębranych przez wierzycieli. W takim wypadku słusznie referendarz wskazał na braki w przedłożonym materiale dowodowym jako jednej z podstaw do oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, bowiem uzasadnioną przyczyną dla wydania postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy stanowi brak dowodów potwierdzających przywoływane okoliczności.
Jednakże skarżący w załącznikach do pisma z dnia 21 września 2016 roku nadesłał wymagany materiał dowodowy w postaci dokumentów potwierdzających egzekucje komornicze, postanowienia o zwolnieniach od kosztów sądowych w postępowaniach przed sądami powszechnymi oraz sumowanie księgi za rok 2016. Tym samym uwiarygodnił przedstawianą sytuację i spełnił przesłankę z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. dla przyznania prawa pomocy.
Inaczej od oceny przedstawionej przez referendarza kształtuje się stanowisko Sądu w materii przesłanek dla zastosowania prawa pomocy. Zwrócić należy uwagę, że przedstawionego stanu faktycznego jednoznacznie wynika, że działania skarżącego w postaci zawieszania spłat kredytowych czy wreszcie złożenia przedmiotowego wniosku o przyznanie prawa pomocy są nastawione na utrzymanie płynności finansowej. W żadnej mierze nie zmienia to trudnej sytuacji, a jedynie pozwala oddalić perspektywy utraty płynności. Sukcesywnie zwiększane przychody konsumowane są poprzez zobowiązania skarżącego i de facto nie stanowią środków, jakimi może swobodnie dysponować. Dodać należy, że nie sposób uznać kwoty 1100 zł netto za wystarczającą dla pokrycia potrzeb choćby kilkuosobowej rodziny. Pomoc rodziców w zakresie utrzymania rodziny w żadnej mierze nie może być potraktowana jako okoliczność podnosząca standard życia, a jedynie utrzymująca go na podstawowym poziomie.
Ustawodawca w art. 260 § 1 p.p.s.a. przewidział dwa rozwiązania dla postanowień sądów wydawanych na skutek wniesienia sprzeciwu na postanowienia referendarza o odmowie przyznania prawa pomocy. Orzekający w II instancji Sąd może utrzymać zaskarżone postanowienie albo zmienić je. Ustawa nie pozwala jednak skierować analizowanej kwestii do ponownego rozpoznania, a w niniejszej sprawie Sąd uznał materiał uzupełniony przez skarżącego za wystarczający, stąd, na podstawie powyższego, Sąd orzekł jak w sentencji.
/-/ Wiesława Batorowicz