Uzasadnienie
J. J. wezwany do uiszczenia wpisu w wysokości 200 zł. od wniesionej przez siebie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2007 r. Nr [...] zwrócił się o przyznanie mu prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Jako fakty uzasadniające złożone wnioski (pierwszy ze złożonych formularzy PPF dotknięty był brakami formalnymi, w następstwie czego w wyniku wezwania został przez skarżącego złożony drugi kompletny) zostały przez niego wskazane niskie dochody rodziny, uczące się dzieci oraz leczenie się w Poradni [...].
Skarżący jest rencistą, wykonuje też dodatkowe prace zarobkowe; jego miesięczny dochód to 1506 zł. Jego żona pobiera wynagrodzenie za pracę w wysokości 1104 zł. (kwoty brutto). Na utrzymaniu mają dwoje dzieci w wieku 15 i 17 lat. Na posiadany przez nich majątek składa się stary drewniany dom, obciążone hipoteką mieszkanie o pow. 62 m² oraz nieruchomości rolne o łącznej pow. 3,59 ha.
Rozpatrując złożony wniosek stwierdzono, co następuje:
Obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie - art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).
Zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego w osobie m.in. adwokata wchodzi w zakres całkowitego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej - stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 tej ustawy - uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania.
Zestawienie wskazanych przepisów wskazuje na wyjątkowy charakter całkowitego prawa pomocy, ograniczony do szczególnych przypadków. Prawo to może mieć zastosowanie w szczególności wobec osób charakteryzujących się ubóstwem, jak osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub pozbawione całkowicie środków do życia – takie stanowisko prezentuje B. Dauter, B. Gruszczyński,
A. Kabat, M. Niezgódka – Medek - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Kantor Wydawniczy Zakamycze 2005, str. 593.
Skarżący wraz z rodziną ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe (dom i mieszkanie), posiada majątek w postaci nieruchomości rolnej (gospodarstwa), wraz z żoną uzyskuje też stałe miesięczne dochody w wysokości 2610 zł. brutto. W świetle powyższego dyskwalifikuje go to od skutecznego ubiegania się w sprawie z jego skargi o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego.
W tej sytuacji jego wniosek może podlegać rozpatrzeniu jedynie pod względem możliwości przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego), czego przesłanką zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. jest wykazanie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Dokonana w tym kontekście ocena możliwości płatniczych J. J. pozwala uznać, iż częściowo spełnia on tę przesłankę w odniesieniu do kosztów sądowych, co daje możliwość ograniczenia obowiązku ich poniesienia z jego strony do połowy pełnej wysokości; abstrahując od faktu odrzucenia skargi z powodu nieuzupełnienia jej braków formalnych (skarżący złożył stosowny wniosek o przywrócenie w tym celu terminu), w przypadku wpisu od skargi byłaby to kwota 100 zł., odnośnie opłaty kancelaryjnej od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi czy wpisu od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia po 50 zł.
Ich poniesienie w takiej wysokości nie narazi skarżącego i domowników na uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Dotyczy to również ustanowienia pełnomocnika z wyboru, jeżeli jego udział w sprawie skarżący uważa za niezbędny - przepisy P.p.s.a. nie ustanawiają wymogu reprezentowania strony przez fachowego pełnomocnika na żadnym etapie postępowania (wyjątek stanowi wymóg sporządzenia przez osoby uprawnione określonych środków zaskarżenia, co skutkuje obniżeniem ponoszonych przez strony kosztów).
Mimo sygnalizowanych lecz bliżej nieokreślonych przez wnioskodawcę wydatków związanych z kosztami utrzymania, leczenia i edukacji dzieci oraz powoływania się na niskie dochody rodziny należy podkreślić, iż istotne znaczenie dla prawidłowego rozpoznania wniosku ma faktyczna możliwość poniesienia kosztów postępowania bez wywoływania tego uszczerbku, która w jego przypadku przy przyznanym zwolnieniu będzie całkiem realna.
Nie chodzi tu o uszczerbek jakikolwiek, lecz oznaczający niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, jak wyżywienie czy koszty leczenia. Zauważyć należy, iż skarżący nie wykazał przy tym, czym ten uszczerbek miałby się dla niego i członków rodziny objawić i jakie negatywne skutki wywołać, powołując się bardzo ogólnie na niskie dochody, uczące się dzieci i leczenie. Uzyskiwane dochody (2610 zł. brutto miesięcznie) nie są zresztą na tyle niskie, by przy jednorazowym charakterze kosztów postępowania uniemożliwiały częściową w nich partycypację.
W tym zakresie także posiadane przez skarżącego gospodarstwo rolne nawet jeżeli nie przynosi dochodów finansowych (w tym z dopłat do produkcji rolnej) z pewnością poprzez pozyskiwane pożytki przyczynia się do ograniczenia ponoszonych wydatków na zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych. Stan zdrowia skarżącego zapewne też nie jest na tyle zły, by wymagał znacznych wydatków na leczenie, skoro skarżący oprócz pobierania renty korzysta z możliwości dodatkowego zarobkowania.
Dokonanej oceny nie zmienia również fakt hipoteki ciążącej na posiadanym przez skarżącego mieszkaniu, gdyż zaciągnięcie leżącego u jej podstaw zobowiązania musiało mieć pokrycie w jego zdolnościach płatniczych do jej spłaty. Skoro zostało to uczynione we własnym interesie i na zaspokojenie własnych potrzeb, brak jest uzasadnionych podstaw, aby przyznać im pierwszeństwo przed kosztami postępowania zwłaszcza w sytuacji, gdy wnioskodawca nie wskazał, jakie obciążenia z tego tytułu ponosi (koszty sądowe tak jak podatki stanowią należność publicznoprawną, zaś wykazanie okoliczności stanowiących postawę do przyznania prawa pomocy spoczywa na osobie wnioskującej i nie może stanowić domniemania ze strony Sądu).
Stosownie do powyższego należy stwierdzić, że skarżący bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu - z uwzględnieniem przyznanego zwolnienia - będzie w stanie wygospodarować środki na pokrycie związanych ze sprawą niezbędnych wydatków. W związku z tym na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2, 3 i 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.