Uzasadnienie
E. D. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie budowy ogrodzenia. Wezwana do uiszczenia wpisu od tej skargi w wysokości 500 zł złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. Wskazała w nim, że pobierana przez nią emerytura w kwocie 2194,04 zł (netto 1839 zł) wystarcza jej jedynie na pokrycie kosztów utrzymania własnej osoby i domu o powierzchni 119 m.kw. W uzupełnieniu powyższych danych skarżąca wskazała na następujące comiesięczne wydatki: 650 zł – żywność, 100 zł – prąd, 200 zł – gaz, 50 zł – woda i kanalizacja, 15 zł – wywóz śmieci, 60 zł – telefon, 70 zł – ubezpieczenie domu, 50 zł – Internet, 100 zł – lekarstwa i gimnastyka rehabilitacyjna, 100 zł - odzież i bielizna, 150 zł – utrzymanie dwóch psów i kota, 300 zł – utrzymanie samochodu Skoda Fabia z 2006 r. Wnioskodawczyni podkreśliła, że poniesienie "tak wysokich kosztów postępowania" uniemożliwi jej zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych tj. wyżywienia i leczenia.
Rozpoznając wniosek zważono, co następuje:
Instytucja prawa pomocy, o której zastosowanie ubiega się skarżąca stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych z ich udziałem w sprawie, co wynika z brzmienia art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.". Z regulacji tej wynika, że wszystkie osoby dysponujące jakimikolwiek dochodami winny partycypować w kosztach prowadzonego z ich udziałem postępowania, zaś udzielenie im wsparcia w tym zakresie możliwe jest tylko w sytuacji, gdy po ograniczeniu wydatków tylko do tych decydujących o koniecznym utrzymaniu nie są one w stanie zapewnić sobie samodzielnie prawo do sądu. Wyjątkowy charakter prawa pomocy przesądza o tym, iż przesłanki jego przyznania muszą podlegać ścisłej interpretacji. Istotne jest także, iż okoliczności uzasadniające udzielenie stronie dofinansowania z budżetu Państwa muszą być jasne, a zatem nie mogą budzić wątpliwości, zwłaszcza, gdy żądanie dotyczy najszerszych granic udzielanego przez Państwo wsparcia.
O całkowite prawo pomocy ubiega się właśnie skarżąca E. D. Jako przesłankę jego przyznania ustawodawca wskazał w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. niemożność poniesienia przez stronę jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei warunkiem udzielenia wnioskodawcy częściowego tylko wsparcia jest niemożność poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W obydwu wypadkach, ciężar dowodu odnośnie do tego, że sytuacja rodzinno-materialna składającego wniosek uprawnia go do otrzymania żądanej pomocy spoczywa właśnie na tym podmiocie.
Analiza wniosku E. D. prowadzi do konkluzji o braku podstaw do jego uwzględnienia. Nie może budzić wątpliwości fakt, że przedstawiona przez wnioskodawczynię sytuacja wyklucza przyznanie jej prawa pomocy w maksymalnym przewidzianym przez ustawodawcę zakresie. Skarżąca ma bowiem zaspokojone wszelkie niezbędne, a wbrew twierdzeniom zawartym w jej wniosku, także inne tzw. niekonieczne potrzeby. Do tych ostatnich należy zaliczyć te związane z opłaceniem telefonu, dostępu do Internetu, zakupem odzieży, utrzymaniem samochodu oraz utrzymaniem psów i kota. Z pewnością nie mają one decydującego znaczenia dla egzystencji człowieka. Tylko zaś niemożność poniesienia tego rodzaju wydatków mogłaby uzasadniać uczynienie w wypadku strony odstępstwa od wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. zasady ponoszenia kosztów postępowania. Istotne jest to, że wnioskodawczyni prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i wszelkie uzyskiwane środki pieniężne może przeznaczyć wyłącznie na własne potrzeby, nie zaś na utrzymanie innych osób.
Nie bez znaczenia jest także to, że skarżąca nie zastosowała się w całości do skierowanego do niej dodatkowego wezwania. Mianowicie nie przedłożyła ona ani rachunków (faktur) potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na leczenie ani też wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, nie odnosząc się w ogóle do tych kwestii. Powyższa postawa nasuwa wątpliwości co do faktycznej sytuacji finansowej strony, która z sobie tylko znanych powodów nie chce ujawnić określonych okoliczności. Już tylko ten fakt może stanowić samodzielną podstawę odmowy uwzględnienia żądania strony, która odmawiając należytej z Sądem współpracy uniemożliwia pełne poznanie jej rzeczywistych możliwości płatniczych (stanowisko takie znajduje odbicie w orzecznictwie sądowym – por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27.07.2011 r. II OZ 650/11, opubl.: www.nsa.gov.pl).
Mając to wszystko na uwadze uznano za zasadną odmowę przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy, jako że nie wykazała ona, że poza zakresem jej możliwości finansowych znajduje się poniesienie tak kosztów sądowych w niniejszej sprawie, jak i kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika.
O powyższym orzeczono na podstawie art. 258 § 1, § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 2, § 3 i art. 246 § 1 pkt 1, pkt 2 P.p.s.a. Ubocznie należy wskazać, że w razie uwzględnienia skargi przysługiwać będzie skarżącej od organu zwrot kosztów postępowania w myśl art. 200 P.p.s.a.