Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 3 listopada 2011 r. sygn. akt j.w. WSA w Rzeszowie odrzucił skargę J. C. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2011 r. Nr [...] z uwagi na uchybienie terminu do jej wniesienia, po czym postanowieniem z dnia 11 stycznia 2012 r. odmówił skarżącej przywrócenia tego terminu.
Wnosząc zażalenie na postanowienie z dnia 11 stycznia 2012 r., skarżąca wskazała w nim jednocześnie, że nie stać jej na ponoszenie kosztów sądowych bez uszczerbku dla swojego koniecznego utrzymania. W złożonym następnie na formularzu PPF urzędowym wniosku o przyznanie prawa pomocy zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. Wskazała w nim, że utrzymuje się z pobieranej emerytury z wysokości 1018 zł. (jak wynika z załączonego wyciągu z rachunku bankowego jest to kwota netto), która wystarcza jedynie na bardzo skromne utrzymanie. Ponosi wydatki na żywność, opłaty za energię elektryczną, gaz, telefon, raty bankowe, podatek rolny, opał, ubezpieczenie oraz prace zlecone w gospodarstwie rolnym (koszenie, orka i in.). Nie ma żadnych oszczędności. Jej majątek obejmuje drewniany dom o pow. 40 m² oraz nieruchomość rolną o pow. 3,91 ha (częściowo zabudowaną wymagającymi remontu budynkami gospodarczymi i postawionym jeszcze przez jej rodziców budynkiem mieszkalnym w stanie surowym).
Do wniosku skarżąca załączyła wyciąg z rachunku bankowego z saldem na 17 stycznia 2012 r. w wysokości 5,98 zł. (wynika z niej też wysokość rat spłacanej pożyczki, tj. 139 zł.), kserokopie nakazu płatniczego podatku rolnego i od nieruchomości z rocznym wymiarem 1210 zł., pokwitowania wpłaty za gaz i telefon z dnia 14 stycznia 2012 r. na kwotę odpowiednio 20 i 79 zł. oraz opłacenia ubezpieczenia OC rolników wraz z budynkami i mieniem ruchomym – 302 zł.
Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje:
Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a, prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Mimo że w niniejszej sprawie postanowienie o odrzuceniu skargi jest prawomocne od dnia 12 grudnia 2011 r., za merytorycznym rozpoznaniem wniosku o przyznanie prawa pomocy przemawia dochodzenie przez skarżącą przywrócenia terminu do jej wniesienia.
Zgodnie z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 246 § 1 tej ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:
- - w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego w osobie m.in. radcy prawnego lub adwokata) – gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania,
- - w zakresie częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego) – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Ocena całokształtu warunków materialno – bytowych skarżącej wskazuje na jedynie częściową zasadność złożonego przez nią wniosku. Jedynym źródłem jej dochodów jest emerytura w kwocie 1018 zł., z której pokrywa wszelkie wydatki związane z utrzymaniem siebie, domu i gospodarstwa. Ponieważ jak wynika ze złożonego przez nią oświadczenia, posiadane gospodarstwo rolne nie przynosi żadnych dochodów ani innych pożytków a wręcz generuje wydatki, dla oceny możliwości poniesienia przez wnioskodawczynię kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika zasadnicze znaczenie ma stosunek wysokości pobieranej przez nią emerytury do ponoszonych koniecznych wydatków. Tylko bowiem wydatki zapewniające zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych są istotne dla postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy, przy czym strona jest jednocześnie obowiązana do poczynienia oszczędności w wydatkach, które nie mają takiego charakteru (zgodnie z postanowieniem NSA z dnia 13 lutego 2009 r. sygn. akt II OZ 127/09, do kosztów tych należy zaliczyć wydatki na żywność, odzież, środki czystości, leczenie, edukację oraz związane z zaspokojeniem potrzeb mieszkaniowych (...) przede wszystkim koszty stałych opłat z tytułu czynszu, opłat za gaz, energię elektryczną, wodę, wywóz śmieci).
Nie kwestionując doświadczania przez skarżącą trudności finansowych należy zauważyć, że złożony przez nią wniosek nie potwierdza, aby jakiekolwiek z powyżej wymienionych koniecznych potrzeb życiowych były w jej przypadku zagrożone. Jej wydatki związane z utrzymaniem domu i ponoszonymi opłatami, rozliczonymi w stosunku miesięcznym obciążeniami podatkowymi i ubezpieczeniowymi oraz ratą pożyczki dają kwotę ok. 365 zł., która po odjęciu od kwoty emerytury daje różnicę ok. 650 zł. Uwzględniając wydatki na zakup żywności dla jednej osoby należy więc stwierdzić, że J. C. ma możliwość wygospodarowania pewnych środków finansowych z przeznaczeniem na pokrycie przynajmniej części kosztów postępowania.
Z tego względu uznano, iż zwolnienie od kosztów sądowych (odpowiadające pierwotnie zgłoszonemu przez nią żądaniu) będzie najbardziej korespondowało z sytuacją finansową skarżącej i w wystarczającym stopniu zabezpieczy jej interesy w sprawie. Będąc zwolniona od kosztów sądowych, środki zaoszczędzone w ten sposób będzie mogła przeznaczyć na ustanowienie pełnomocnika z wyboru, jeżeli jego udział w sprawie uważa za potrzebny, zwłaszcza że wniosku o ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w żaden sposób nie uzasadniła a przepisy normujące postępowanie przed sądami administracyjnymi nie przewidują przymusu działania stron przez fachowych pełnomocników; wyjątkiem jest wymóg sporządzenia przez osoby uprawnione - w tym radcę prawnego lub adwokata - niektórych środków zaskarżenia (m.in. skargi kasacyjnej), co wpływa na zmniejszenie ponoszonych przez stronę kosztów. Sąd orzekający w sprawie bierze zaś pod uwagę z urzędu wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji.
Przeciwko pozytywnemu załatwieniu w całości wniosku J. C. przemawia także ugruntowane w orzecznictwie sądowym stanowisko, że obowiązek ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie dotyczy wszystkich stron posiadających jakiekolwiek środki majątkowe lub dochody. Skarżąca wobec posiadania stałego źródła dochodów i zabezpieczonych potrzeb mieszkaniowych do takich osób bez wątpienia należy. Jeżeli więc z pewnych względów nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w całości, ma obowiązek partycypować w nich przynajmniej częściowo, co potwierdzają wcześniejsze orzeczenia wydawane w wyniku rozpatrzenia jej wniosków, m.in. w sprawach II SA/Rz 629/08 - II SA/Rz 633/08, w których zwalniając ją od kosztów sądowych odmawiano wnioskodawczyni ustanowienia adwokata (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym ma charakter zupełnie wyjątkowy i jest stosowane wobec osób charakteryzujących się ubóstwem, np. osób bezrobotnych, pozbawionych całkowicie środków do życia).
Nie bez znaczenia są też potencjalne dodatkowe możliwości pozyskania funduszy przez skarżącą w drodze sprzedaży lub wydzierżawienia posiadanych gruntów rolnych, skoro jak sama przyznała, nie przynoszą one jej żadnych dochodów, lecz jedynie obciążają wydatkami (tym samym mogłyby się również zmniejszyć jej obciążenia podatkowe).
Z tych przyczyn, na podstawie powołanych przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 258 § 2 pkt 7 tej ustawy postanowiono jak w sentencji.