Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 15 listopada 2017 r. oddalił skargę A. sp. z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej.
Spółka wywiodła skargę kasacyjną od tego wyroku, zawierając w niej jednocześnie wniosek o przyznanie prawa pomocy w całkowitym zakresie. Do środka zaskarżenia dołączono rachunek zysków i strat wskazujący stratę na dzień 31 grudnia 2016 r. wynoszącą 15 714,73 zł oraz na dzień 31 grudnia 2017 r. wynoszącą 6 826,44 zł. Nadesłano także bilans wykazujący aktywa i pasywa na dzień 31 grudnia 2016 r.: 255 814,32 zł oraz na dzień 31 grudnia 2017 r.: 249 307,01 zł. Na urzędowym druku wniosku o prawo pomocy (PPPr) Spółka sprecyzowała, że ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek wskazuje, że Spółka nie jest w stanie uiścić opłaty w całości, jak też w części. Znajduje się bowiem w bardzo trudnej sytuacji finansowej, czego wyrazem jest strata i brak środków finansowych. Rubryka 6 wniosku zatytułowana: "wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych": podaje kwotę 5 000 zł. Wartość środków trwałych wynosi 0 zł. Taki jest też stan konta bankowego strony, zaś strata za ostatni rok obrotowy to 6 826,44 zł.
Rozpoznając wniosek zważono, co następuje:
Żądanie Spółki nie może zostać uwzględnione. Jej argumentacja nie wskazuje bowiem dostatecznie na zasadność udzielenia wsparcia ze środków publicznych. Środki te podlegają rozdysponowaniu w ramach instytucji prawa pomocy, która niewątpliwie ma wyjątkowy charakter, o czym przesądza wprost art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.". Przepis ten nakłada bowiem na strony postępowania obowiązek ponoszenia kosztów tego postępowania, dopuszczając równocześnie odstępstwo w wypadkach przewidzianych przepisem szczególnym. Tymi regulacjami szczególnymi są te odnoszące się do wspomnianego prawa pomocy, które przewidują wsparcie osób i podmiotów znajdujących się w trudnej sytuacji finansowej. W przypadku podmiotów takich jak osoby prawne, jaką jest również składająca wniosek w niniejszej sprawie Spółka, wyjątkowość prawa pomocy przejawia się szczególnie.
Zgodnie bowiem z art. 246 § 2 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a., które przewidują przesłanki przyznania prawa pomocy tego rodzaju podmiotom, przyznanie takiej pomocy w razie spełnienia tej ustawowej przesłanki nie jest obligatoryjne, a jedynie możliwe. Oznacza to po stronie podmiotu ubiegającego się o wsparcie konieczność nie tylko wykazania przedmiotowej przesłanki, ale także jakichś dodatkowych okoliczności, które wskazywałyby na zupełnie szczególną sytuację wnioskodawcy i które uzasadniałyby przychylenie się do jego wniosku. Powyższe wynika z użytego przez prawodawcę w art. 246 § 2 P.p.s.a sformułowania "może" w odniesieniu do zasadności przyznania prawa pomocy.
Tymczasem składająca w niniejszej sprawie wniosek Spółka A. nie powołała się na żadne takie wyjątkowe okoliczności, które przemawiałyby za pozytywnym załatwieniem jej wniosku. Za takie nie może bowiem uchodzić tak sama strata, jak i aktualny brak środków finansowych. Strata jest bowiem pojęciem podatkowym i oznacza tylko nadwyżkę kosztów nad przychodami, lecz sama w sobie nie przesądza jeszcze o tym, że podmiot, który stratę te poniósł nie ma środków finansowych. Poza tym, Spółka wskazuje na taką stratę nie tylko za 2017 r., lecz także za rok wcześniejszy tj. 2016, ale nadal w obrocie gospodarczym funkcjonuje, prowadząc działalność. Zwrócenia uwagi wymaga zresztą, że poniesiona przez nią strata za ostatni rok uległa znacznemu zmniejszeniu w porównaniu do roku poprzedzającego. Świadczy to o poprawie sytuacji finansowej Spółki i wskazuje na możliwość dalszej poprawy tej sytuacji w przyszłości.
Poza tym, podmioty występujące w obrocie gospodarczym muszą liczyć się z koniecznością obrony swoich racji na drodze sądowej, co wiąże się z obowiązkiem poniesienia określonych kosztów postępowań, które są odpłatne. Z tego względu winny one wygospodarować środki, które będą wystarczające do pokrycia powyższych. Trudno bowiem przerzucać na ogół obywateli konsekwencje mniej lub bardziej trafionych przedsięwzięć finansowych podmiotu gospodarczego. Ryzyko prowadzenia działalności, w tym również związane z koniecznością finansowania udziału w postępowaniach sądowych, spoczywa więc właśnie na nim.
Zwrócenia uwagi wymaga nadto, że Spółka uiściła już do tej pory w sprawie koszty sądowe w łącznej kwocie 420 zł, co wskazuje na pewne możliwości finansowe po jej stronie. Była ona (i jest nadal) ponadto reprezentowana w niniejszym postępowaniu przez zawodowego pełnomocnika, którego udziału do czasu wydania wyroku ustawa procesowa – P.p.s.a. nie wymaga. Uiściła więc już określone wynagrodzenie dla wymienionego albo przynajmniej musiała liczyć się z taką koniecznością i w tym celu odłożyć stosowne środki.
Należy wreszcie podnieść, że w przypadku spółek z ograniczoną odpowiedzialnością istnieje instytucja dopłat uregulowana w art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1577).
Przepis ten stanowi, że umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądowym, dopłaty takie mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych [np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA) z 20.02.2014 r. II FZ 146/14, publ.: http://nsa.orzeczenia.gov.pl]. Nic nie stoi więc na przeszkodzie, by wspólnicy zdecydowali się na skorzystanie z przedmiotowej instytucji także w sytuacji, kiedy zaistniała potrzeba pokrycia kosztów postepowania sądowego, a brak jest w danym czasie środków na powyższe.
Należy bowiem podnieść, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 29.03.2011 r. I OZ 191/11, publ.: http://nsa.orzeczenia.gov.pl).
Z tych wszystkich względów orzeczono o odmowie przyznania A. sp. z o.o. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Przedstawione przez nią okoliczności w żaden bowiem sposób nie przemawiają za uczynieniem w jej wypadku odstępstwa od obowiązującej w postępowaniu sądowym, wymienionej już wyżej zasady z art. 199 P.p.s.a. Podstawę niniejszego orzeczenia stanowił art. 257 § 2 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.