Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r., [...] Kierownik do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej Kierownik USKiOR) utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] października 2010 r., [...] odmawiającą przyznania J. R. świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR.
W podstawie prawnej decyzji Kierownik USKiOR wskazał art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. nr 98, z 2000 r., poz. 1071 ze zm.) oraz art. 2 pkt 2 lit. a, art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1, 2, i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniach pieniężnych przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. nr 87, poz. 395 ze zm.)
W uzasadnieniu własnej decyzji organ podkreślił, że podstawą odmowy uwzględnienia żądania J. R. jest stwierdzenie braku przesłanek uzasadniających przyznanie świadczenia pieniężnego. Wprawdzie postępowanie wyjaśniające potwierdziło, że wnioskodawczyni została w czasie II wojny światowej deportowana z miejsca zamieszkania, jednak nie wykazano, że celem tej deportacji była przymusowa praca. Nie ustalenie tego faktu dawało podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie potwierdza, że wnioskodawczyni była deportowana przez władze sowieckie z pasa nadgranicznego. W ramach tej akcji część deportowanych pracowała w kołchozach lub przedsiębiorstwach, zaś pozostali pracowali w przydzielonych gospodarstwach rolnych. Zdaniem organu J. R. pracowała w takim właśnie gospodarstwie, a to wyklucza uznanie jej pracy za pracę przymusową.
Od decyzji Kierownika USKiOR skargę złożyła J. R. Zaskarżając decyzję w całości wskazała na naruszenie art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, złamanie zasady legalizmu, prawdy obiektywnej oraz nie branie pod uwagę słusznego interesu obywatela. W ocenie skarżącej decyzja Kierownika USKiOR pozostaje w sprzeczności z zebranym w sprawie materiałem dowodowym. Skarżąca podkreśliła, że organ nie wziął pod uwagę zebranych w sprawie dowodów. W szczególności nie uwzględnił oświadczeń świadków oraz oparł orzekanie na bliżej nie sprecyzowanym stanowisku IPN Oddziałowej Komisji Ściągania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu. Wskazując na powyższe naruszenia skarżąca wniosła o pozytywne rozpatrzenie skargi nie wskazując konkretnego kierunki weryfikacji tego rozstrzygnięcia.
W odpowiedzi na skargę Kierownik USKiOR wniósł o jej oddalenie z argumentacją jak w uzasadnieniu decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył co nastepuje;
Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji i stosują prawem przewidziane środki. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sądy rozpoznając skargi nie są związane ich zarzutami podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. Sądy rozpoznają skargi w granicach danej sprawy.
Dokonując oceny skarżonej decyzji we wskazanym zakresie, Sąd stwierdza, ze skarga J. R. zasługuje na uwzględnienie, a to oznacza, że decyzje Kierownika USKiOR nie mogą być utrzymane w obrocie prawnym. W ocenie Sądu rozstrzygnięcia obu instancji są co najmniej przedwczesne i wydane z naruszeniem zasad obowiązujących w ramach postępowania wyjaśniającego.
Kierownik USKiOR przyjmuje, że skarżąca nie wykazała przymusowego charakteru pracy świadczonej podczas deportacji. Organ wskazuje, że pracowała w przekazanym rodzicom gospodarstwie. Stwierdzenie takie nie znajduje potwierdzenia w aktach sprawy. Stanowisko wyrażone w tej materii przez IPN w związku z wysiedleniami ludności polskiej w głąb ZSRR ze względu na przebieg granicy nie może być dowodem wskazującym na poprawność twierdzeń organu. Stanowi ono ogólne określenie celu wysiedleń, a nie dotyczy skarżącej. W takim stanie faktycznym organ powinien jednoznacznie wypowiedzieć się na temat dowodów zgromadzonych w sprawie, które uzasadniają stanowisko odmienne od prezentowanego uzasadnieniach decyzji. Akta sprawy zawierają oświadczenia świadków. Ich treść pozostaje w sprzeczności ze stanowiskiem organu, zaś potwierdza oświadczenia składane przez skarżącą. Odrzucenie tych środków dowodowych, jak czyni to organ, może mieć miejsce tylko przy wykazaniu, że oświadczenia te są niezgodne z prawdą a dowody wątpliwe.
Kierownik USKiOR takich działań nie podejmuje. Stwierdza, że ustalenia faktyczne są inne niż wynika to ze zgromadzonych w aktach sprawy materiałów. Działanie takie nie może być akceptowane. Nosi ono znamiona dowolności i nie bierze pod uwagę całości zgromadzonego w sprawie materiału. Z tego więc powodu narusza ono art. 7 i art. 77 w związku z art. 107 § 1 i 3 k.p.a. Sąd zauważa, że skarżąca wskazuje osoby, które mogą mieć wiadomości na temat jej wojennych losów. Organ może z tych dowodów skorzystać. Brak takich działań musi prowadzić do uznania, że skarżone decyzje naruszają prawo procesowe w istotny sposób, mający znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. W postępowaniu dowodowym zasada swobody oceny materiału dowodowego pozostawia organowi szerokie pole do formułowania tez dowodowych i ich uzasadniania. Jednak nie dopuszcza do dowolności, zatem sytuacji, z którą mamy do czynienia w rozpatrywanej sprawie.
Odrzucenie tez formułowanych przez skarżącą jest możliwe tylko w przypadku logicznego wykazania, że pozostają w sprzeczności z innymi dowodami i są mało wiarygodne. W skarżonych decyzjach organ takiego działania nie podejmował.
W ponownie prowadzonym postępowaniu Kierownik USKiOR będzie zobowiązany do wyjaśnienia i przekonującego wykazania charakteru pracy skarżącej. Dopiero na tej podstawie będzie można wiążąco wypowiedzieć się o zakresie jej uprawnień. Organ rozważy również, czy w sprawie nie mogą być przydatne dowody zebrane w innych sprawach dotyczących wskazanego okresu i osób, którym przyznano świadczenia zwłaszcza, że skarżąca powołuje się na te okoliczności.