Uzasadnienie
Przedmiotem skargi M. S. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej SKO lub Kolegium) z dnia [...] września 2013 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego.
Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o następujące okoliczności faktyczne i prawne:
Wójt Gminy [...] po rozpatrzeniu wniosku M. S. decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...], odmówił M. S. prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad mężem B. S. W uzasadnieniu wskazał, że mimo sprawowania przez wnioskodawczynię stałej opieki nad niepełnosprawnym mężem nie został spełniony warunek zrezygnowania z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Fakt nie podlegania od dnia 1 czerwca 2011 r. ubezpieczeniu społecznemu rolników przez M. S. w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego nie jest rezygnacją z zatrudnienia. Wójt zwrócił uwagę, że wnioskodawczyni nie spełnia również warunku kryterium dochodowego rodziny za 2011 r. (miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę wyniósł 635,30 zł, zaś dochód progowy wynosi 623,00 zł na osobę).
W odwołaniu od tej decyzji M. S. podniosła, że jest ona dla niej krzywdząca. Zwróciła uwagę na swoją trudną sytuację wynikającą z konieczności sprawowania opieki nad chorym mężem.
SKO po rozpoznaniu sprawy w trybie odwoławczym utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] września 2013 r. Kolegium wskazało, że przed uzyskaniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego strona nie pracowała zawodowo. Ostatnie zatrudnienie M. S. miało miejsce na podstawie umowy o pracę w [...] w P. i trwało w okresie od 12 października 2003 r. do 8 grudnia 2003 r. Stosunek pracy ustał w wyniku upływu czasu na który została zawarta umowa. Po ustaniu zatrudnienia w/w przebywała na zasiłku chorobowym w okresie od 9 grudnia 2003 r. do 5 marca 2004 r. Od dnia 4 kwietnia 2006 r. wnioskodawczyni była zatrudniona jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku.
Nadto M. S. podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresie od 17 listopada 2009 r. do 31 maja 2011 r. W/w nie pracowała zawodowo, lecz podlegała dobrowolnemu ubezpieczeniu społecznemu rolników. Kolegium przychyliło się do stanowiska Wójta, że skarżąca nie spełnia przesłanek do przedmiotowego zasiłku.
M. S. w skardze na tę decyzję SKO do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wniosła o przyznanie jej specjalnego zasiłku opiekuńczego. Podniosła, że zaskarżona decyzja jest dla niej krzywdząca, a to świadczenie pomogło by jej w normalnym funkcjonowaniu. Podała, że pobierała świadczenie pielęgnacyjne od 1 czerwca 2011 r. do 30 czerwca 2013 r. Zwróciła uwagę, że nie jest w stanie zrezygnować z opieki i podjąć pracy, gdyż nie stać ją na wynajęcie osoby celem sprawowania opieki nad mężem. Podołała, że mieszka sama z mężem, zaś jej dzieci wyjechały i mają własne rodziny, a nie ma innych osób, które mogłyby jej pomoc w opiece nad mężem. Podobnie jak w odwołaniu skarżąca zwróciła uwagę na swoją trudną sytuację wynikającą z opieki nad ciężko chorym mężem.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, z przyczyn, które stanowiły podstawę wydania zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności.
Sprawy należące do właściwości sądów administracyjnych rozpoznają, w pierwszej instancji, wojewódzkie sądy administracyjne (art. 3 § 1 w/w ustawy).
W myśl art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Skarga jest uzasadniona.
Istota administracyjnego postępowania odwoławczego polega na ponownym rozstrzygnięciu sprawy administracyjnej, nie zaś jedynie na kontroli zasadności zarzutów podniesionych w odwołaniu od orzeczenia pierwszoinstancyjnego (art. 138 w zw. z art. 140 k.p.a.).
Odwołująca się zakwestionowała rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne wskazując ogólnikowo na swoją tragiczną sytuację życiową. Rzeczą organu w tej sytuacji było zweryfikowanie prawidłowości decyzji organu I instancji, co oznaczało konieczność odniesienia się do przyczyn, dla których organ ten odmówił jej prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego.
Organ I instancji wskazał dwie podstawy swojej decyzji:
- 1) brak rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem (art. 16 a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych);
- 2) brak spełnienia kryterium dochodowego (art. 16 a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych).
SKO rozważało jedynie kwestię braku spełnienia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia, akceptując w tym zakresie stanowisko organu I instancji.
Sąd podziela stanowisko SKO o niespełnieniu przez skarżącą kryterium rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, o której mowa w art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Brak jest bowiem związku przyczynowo – skutkowego a przede wszystkim czasowego pomiędzy zakończeniem stosunku pracy w 2003 r., a podjęciem opieki nad B. S. B. S. w lipcu 2010 r. doznał urazu czaszkowo – mózgowego, ma niedowład cztero – kończynowy, zaś orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności z 2010 r. zarówno ZUS, jak i Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności jako datę jej powstania wskazują 2010 r. Kolegium nie odniosło się jednak w żadnym akapicie zaskarżonej decyzji do braku spełnienia przez skarżącą kryterium dochodowego. Stanowi to o naruszeniu art. 7, art. 77 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 138 i art. 140 k.p.a. w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Kolegium wyszło prawdopodobnie z założenia, że wobec braku spełnienia jednej z koniecznych przesłanek, odnoszenie się do pozostałych nie będzie miało wpływu na treść rozstrzygnięcia.
Tak jednak nie jest. Konstytucyjność przepisu art. 16 a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim pomija wśród uprawnionych do uzyskania specjalnego świadczenia opiekuńczego osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny i które nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji stała się przedmiotem pytania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu (postanowienie z dnia 12 grudnia 2013 r., II SA/Po 1026/13).
Rozstrzygnięcie przez Trybunał Konstytucyjny w przedmiocie tegoż pytania ma wpływ na wynik postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie, gdyż dotyczy normy będącej podstawą decyzji. W tej sytuacji kwestia spełnienia bądź niespełnienia kryterium dochodowego ma znaczenie dla rozstrzygnięcia. Ustalenie przez SKO braku spełnienia kryterium dochodowego może spowodować, że czekanie na wynik rozstrzygnięcia przez Trybunał Konstytucyjny pytania prawnego WSA w Poznaniu z dnia 12 grudnia 2013 r. nie będzie potrzebne.
SKO będzie jednak miało na uwadze, że konstytucyjność art. 16 a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych w kontekście spełnienia kryterium dochodowego też jest aktualnie przedmiotem pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego.
Przed Trybunałem Konstytucyjnym toczy się postępowanie zarejestrowane pod sygnaturą K 38/13, zainicjowane wnioskiem z dnia 26 lipca 2013 r., złożonym przez grupę posłów na sejm RP, o zbadanie zgodności przepisów art. 16 a ust. 2 – ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu nadanym jej ustawa z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw, z przepisami art. 2 i art. 32 ust. 1 w związku z art. 69 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r.
Rozstrzygnięcie sprawy także w tej części zależy od wyroku Trybunału Konstytucyjnego i jest podstawą zawieszenia postępowania.
Sąd nie zawiesił postępowania sądowoadministracyjnego do czasu rozstrzygnięcia przez TK w tych dwóch sprawach, gdyż SKO pominęło milczeniem kwestię przesłanki dochodowej.
Zasadnym jest więc uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.
W ponownym postępowaniu SKO odniesie się do spełnienia przez skarżącą przesłanki dochodowej z art. 16 a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, rozważy też zawieszenie postępowania wg wskazówek zawartych w uzasadnieniu.