Uzasadnienie
Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia [...] października 2012 r., nr [...] uchylił własną decyzję z dnia [...] lipca 2012 r., nr [...] przyznającą I. C. pomoc w formie gorącego posiłku od 16 lipca 2012 r. do 31 grudnia 2012 r. realizowaną przez Dom Dziennego Pobytu, z uwagi na zmianę sytuacji dochodowej I. C., jaka nastąpiła wskutek otrzymania przez nią pożyczki w kwocie 10.000 zł.
I. C. w odwołaniu wskazała, że decyzja jest krzywdząca, gdyż została pozbawiona środków do życia. Zakwestionowała wliczenie do jej dochodu pożyczki otrzymanej od rodziny i znajomych, którą wykorzystała na spłatę byłego męża w ramach podziału majątku. Podniosła, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, w trakcie leczenia farmakologicznego i rehabilitacyjnego. Wniosła o pozytywne rozpatrzenie jej odwołania.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze, zwane dalej Kolegium lub SKO decyzją z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...], działając na podstawie art. 138 §1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98 poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej k.p.a. oraz art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 175 poz. 1362 ze zm.), zwanej dalej ustawą, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu organ podał, że podstawę rozstrzygnięcia w tej sprawie stanowią przepisy ustawy w związku z art. 7 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Zgodnie z art. 106 ust. 5 ustawy decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, 12 i 107 ust.
5. Cytowany przepis ustanawia katalog przesłanek obligatoryjnych i fakultatywnych, których wystąpienie stanowi bądź tez może stanowić podstawę weryfikacji decyzji administracyjnej przyznającej stronie świadczenie z pomocy społecznej. W przedmiotowej sprawie wystąpiła obligatoryjna przesłanka weryfikacji decyzji – zmiana sytuacji dochodowej świadczeniobiorcy na skutek uzyskania pożyczki.
Na gruncie ustawy pod pojęciem dochodu rozumieć należy wszelkie dochody, a więc jakiekolwiek pozyskane przez stronę środki pieniężne, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, z wyłączeniem odliczeń i pomniejszeń enumeratywnie wymienionych w art. 8 ust. 4 tej regulacji. Przepis ten nie określa, aby do dochodu osoby ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej (pobierającej te świadczenia) nie wliczać otrzymanych przez nią środków pieniężnych tylko dlatego, że pozyskała je w ramach świadczenia o charakterze zwrotnym. Nie budzi wątpliwości, że wsparcie finansowe udzielone przez znajomych, rodzinę jest jej dochodem w rozumieniu ust. 3 omawianego przepisu i to niezależnie od tego, czy zostało przekazane w formie darowizny, czy też pożyczki
Kolegium wskazało, że decyzja wydana na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy nie jest decyzją uznaniową, w związku z tym nie ma znaczenia okoliczność, czy i na jaki cel zużyto środki pieniężne uzyskane przez stronę, ani też w jakiej jest ona sytuacji.
W skardze na wskazaną wyżej decyzję I. C. podała, że czuje się skrzywdzona otrzymaną decyzją SKO i wniosła o pozytywne rozpatrzenie jej skargi. Podała, że znane jest jej orzecznictwo sądów administracyjnych, które stoi na stanowisku, że pożyczka nie stanowi przysporzenia majątkowego, gdyż podlega zwrotowi. Nie wszystkie ośrodki pomocy społecznej w Polsce wliczają pożyczki do dochodów swoich klientów. Wskazała, że każda sprawa w razie wątpliwości powinna być rozstrzygnięta na korzyść klienta. Poddała w wątpliwość, czy dopuszczalne jest, aby ta sama ustawa, na mocy której udziela się pomocy biednym, chorym i niepełnosprawnym mogła też być narzędziem krzywdy podczas, gdy z jej zapisów wynika, że działania pomocy społecznej nie mogą doprowadzać do pogorszenia sytuacji życiowych rodzin. Przez fakt pożyczenia pieniędzy na spłatę byłego męża, alkoholika i sprawcę przemocy pozostała bez środków do życia i leczenia.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie z przyczyn podniesionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje
Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, ze zm.). Zakres kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), dalej p.p.s.a., z którego wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W myśl art. 151 P.p.s.a Sąd oddala skargę w razie jej nieuwzględnienia.
Stan faktyczny sprawy ustalony w postępowaniu administracyjnym odpowiada wymogom wynikającym z przepisów prawa. Sąd uznaje, że tak ustalony stan faktyczny może być podstawą faktyczną wyrokowania.
Poddawszy zaskarżoną decyzję ocenie w zakresie jej legalności w warunkach wynikających z wyżej wymienionych przepisów Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji narusza przepisy prawa materialnego i procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik postępowania, a to po myśli art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 135 p.p.s.a. Sąd do uwzględnienia skargi.
Stan faktyczny sprawy przyjęty do orzekania przedstawia się następująco:
Okolicznością bezsporną jest, że na podstawie decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] stycznia 2009 r. skarżąca pobiera zasiłek stały, a od 19 kwietnia 2011 r. w pełnej wysokości to jest w kwocie 444, 00 zł. Z materiału dowodowego wynika również, że skarżąca zamieszkuje z synem w M. przy ul. T. w lokalu nr [...], ale prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe. W aktach administracyjnych znajduje się protokół z dnia 24 października 2012 r., z treści którego wynika, że I. C. zawarła ugodę z byłym mężem odnośnie podziału majątku wspólnego, na który składa się spółdzielcze prawo własnościowe do lokalu mieszkalnego, w którym skarżąca aktualnie zamieszkuje wraz z synem. Poinformowała, że od syna, tytułem pożyczki otrzymała kwotę 1 200 zł na zapłatę kosztów sądowych związanych z zawartą ugodą, ale na postanowienie o kosztach wniosła zażalenie, które jeszcze nie zostało rozpoznane. W dniu 31 sierpnia 2012 r. Skarżąca do rąk byłego męża wpłaciła kwotę 10.000 zł. to jest kwotę pierwszej raty wynikającą z ugody sądowej, tytułem spłaty udziału byłego męża w majątku wspólnym.
Skarżąca wyjaśniła, że kwotę tę pożyczyła od rodziny, ale nie zawierała z pożyczkodawcami umów. Materiał dowodowy znajdujący się na kartach od 15-18 potwierdza fakt zawarcia ugody sądowej o podziale majątku wspólnego, wniesienia zażalenia na postanowienie o kosztach sądowych oraz fakt prowadzenia odrębnych gospodarstw domowych przez skarżącą i jej syna.
Nadto w aktach administracyjnych znajduje się oświadczenie skarżącej z dnia 4 października 2012 r., że jest zobowiązana do uiszczenia kosztów sądowych w kwocie 1.240 zł., a kwotę 40.000 zł. będzie spłacać w miarę posiadanych środków finansowych. Z oświadczenia o stanie majątkowym z tej samej daty wynika, że I. C. jest właścicielką własnościowego spółdzielczego prawa do mieszkania o pow. 48m2, Forda Fiesta z 1998 r. i nie posiada własnych źródeł dochodu. Orzeczeniem z dnia 11 grudnia 2008 r. nr [...], Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności I. C. zaliczono do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności bez możliwości wykonywania pracy.
Obecna na rozprawie skarżąca oświadczyła, że jej zażalenie na postanowienie o kosztach sądowych zostało negatywnie rozpoznane i musiała je zapłacić.
Podstawą prawną zaskarżonej decyzji jest art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.) zwana dalej ustawą. Zgodnie z tym przepisem decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11,12 i 107 ust.
- 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody.
Sąd podziela pogląd, że postępowanie w sprawie uchylenia lub zmiany decyzji na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy jest postępowaniem w nowej sprawie. Nie jest to kontynuowanie czy rozpatrywanie na nowo sprawy administracyjnej rozstrzygniętej już ostateczną decyzją, przyznającą określone uprawnienia do świadczeń z pomocy społecznej. Jest to nowa sprawa administracyjna, której zakres wyznacza treść art. 106 ust. 5 ustawy (patrz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 31 stycznia 2012 r. sygn. akt II SA/Rz 1133/11 LEX nr 1113991).
Sąd ponadto akceptuje pogląd, że decyzja wydawana na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy w zakresie przesłanki dotyczącej zmiany sytuacji dochodowej strony jest decyzją związaną i w przypadku zaistnienia tej przesłanki organ jest zobligowany do zmiany lub uchylenia decyzji na niekorzyść strony bez jej zgody.
Przepis art. 106 ust. 5 ustawy odnosi się do różnych stanów faktycznych, a każda z przewidzianych w tym przepisie przesłanek stanowi samodzielną, odrębną podstawę uchylenia lub zmiany decyzji. Zakresy wszystkich wyszczególnionych podstaw uchylenia lub zmiany decyzji są przy tym rozłączne, stąd ten sam stan faktyczny nie powinien być kwalifikowany jako wypełniający dyspozycję kilku przesłanek uchylenia lub zmiany decyzji.
Stan faktyczny sprawy uwzględniony przez ograny orzekające nie pozwala jednoznacznie stwierdzić, że sytuacja finansowa skarżącej wyklucza dalsze korzystanie ze wsparcia z pomocy społecznej, a tym samym uznać za bezzasadne zarzuty skarżącej zawarte w odwołaniu i powtórzone w skardze do Sądu. Organy nie wyjaśniły w sposób jednoznaczny, czy pożyczkę, jaką zaciągnęła skarżąca wykorzystała na własne potrzeby, czy też na spłatę pierwszej raty zawartej ugody z byłym mężem w zakresie podziału wspólnego majątku małżeńskiego. Gdyby tak istotnie się okazało, to zaistniała sytuacja, w której skarżąca podjęła działania mające na celu zaspokojenie podstawowej potrzeby mieszkaniowej, aby ugoda nie stała się dla byłego męża podstawą uruchomienia postępowania egzekucyjnego, co mogłoby doprowadzić skarżącą do utraty mieszkania, w którym zamieszkuje i zdecydowanie pogorszyć sytuację skarżącej. Stanowisko Sądu znajduje też oparcie w art. 2 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mająca na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.
Ta zasada winna determinować działania organów w każdej sprawie z zakresu pomocy społecznej, zważywszy na treść art. 7 ust. 2 ustawy, że pomocy społecznej udziela się osobom i rodzinom również z powodu bezdomności.
Taki sposób wykorzystania pożyczonych pieniędzy, o czym sama skarżąca poinformowała organ nie jest zmianą sytuacji finansowej strony warunkującą wydanie rozstrzygnięć przewidzianych w art. 106 ust. 5 ustawy. Wymaga to jednak dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, gdyż materiał dowodowy nie pozwala na odparcie zarzutów skarżącej, a także na przyjęcie, że po stronie skarżącej nastąpiła zmiana, czyli de facto poprawa sytuacji finansowej. Organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w żaden sposób nie odniósł się do ustaleń poczynionych w wywiadzie środowiskowym i złożonych przez stronę oświadczeń majątkowych, pominął też aktualną sytuację finansową strony w zakresie sposobu wykorzystania środków z pożyczki zaciągniętej przez skarżącą.
W tym zakresie Sąd upatruje naruszenia przepisów prawa materialnego przez organy obydwu instancji. Organy również naruszyły przepisy postępowania, gdyż w sposób jednoznaczny nie ustalono stanu faktycznego sprawy, a w ocenie Sądu ma to istotny wpływ na wynik sprawy.
Sprawy z zakresu pomocy społecznej są sprawami administracyjnymi, do których stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. W szczególności należy zwrócić uwagę na obowiązek realizacji zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 k.p.a. Szczególne znaczenie realizacja prawdy obiektywnej ma w postępowaniu wyjaśniającym. Ustalenie stanu faktycznego przesądza o sposobie załatwienia sprawy. Ustalając zakres postępowania wyjaśniającego (art. 77 k.p.a.) organ obowiązany jest dążyć do ustalenia okoliczności faktycznych nie tylko mających znaczenie prawne dla realizacji interesu społecznego, ale w równej mierze i okoliczności faktycznych mających znaczenie prawne dla realizacji interesu indywidualnego. Taka sytuacja nie zaistniała w rozpoznawanej sprawie, gdyż organy jako jedyny element stanu faktycznego sprawy przyjęły fakt pożyczki przez skarżącą.
Mając na względzie przedstawiony stan sprawy w ponownie prowadzonym postępowaniu organy ustalą czy skarżąca istotnie dokonała zapłaty pierwszej raty wynikającej z zawartej z byłym mężem ugody, jak przedstawia się spawa spłaty pozostałych rat, ustalą sytuację dochodową i majątkową skarżącej. Kierując się poglądem wyrażonym przez Sąd w uzasadnieniu, co do wykładania przesłanki zmiany sytuacji dochodowej, o której mowa w art. 106 ust. 5 ustawy ocenią, czy taka zmiana zaistniała i podejmą decyzje adekwatną do ustalonego stanu faktycznego sprawy.
Z tych przyczyn Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i c) w związku z art. 135 P.p.s.a. uchylił decyzje obydwu instancji.