Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia [...] maja 2013 r. M. H. zwróciła się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem R. H. Po jego rozpoznaniu Wójt Gminy [...] decyzją z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] odmówił wyżej wymienionej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Decyzja ta na skutek odwołania M. H. została uchylona decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2013 r. Nr [...] a sprawa przekazana organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Powodem wydanego rozstrzygnięcia był brak ustalenia przez organ czy rodzic (ojciec) R. H. żyje i czy posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Po ponownie przeprowadzonym postępowaniu, decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. Nr [...] Wójt Gminy [...] odmówił M. H. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem R. H. W motywach uzasadnienia organ wskazał na niespełnienie przesłanek przewidzianych art. 17 ust. 1a pkt 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm. – zwanej dalej "ustawą") a mianowicie fakt, że żyje rodzic (ojciec) osoby wymagającej opieki i nie został on pozbawiony praw rodzicielskich, nie jest małoletni ani nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
M. H. w odwołaniu od tej decyzji podała, że w związku z rozwodem rodziców, eksmisją ojca i odbywaniem przez niego kary pozbawienia wolności za znęcanie się nad rodziną, od ok. 15 lat razem z bratem nie utrzymują z nim kontaktu. Zwróciła uwagę na brak możliwości wniesienia do sądu sprawy o pozbawienie ojca praw rodzicielskich (nie można pozbawić tych praw osoby dorosłej nad dorosłą). Ponadto brat jest osobą chorą psychicznie (schizofrenia), cierpi na padaczkę, wymaga całodobowej opieki, ma tendencje samobójcze. Wskazała na "absurd prawny", gdyż będąc zmuszona do podjęcia pracy nie będzie mogła opiekować się bratem a tylko ona taką opiekę może sprawować.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu tego odwołania, decyzją z dnia [...] września 2013 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W podstawie prawnej powołało art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 - zwanej dalej "k.p.a.").
W uzasadnieniu, nawiązując do treści art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, Kolegium podało, że organ I instancji prawidłowo zebrał materiał dowodowy i ustalił, że żyje ojciec osoby wymagającej opieki – F. H., nie został pozbawiony praw rodzicielskich, nie jest małoletni, nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kolegium podało, że w tak ustalonym stanie faktycznym oraz w świetle obowiązujących przepisów M. H. – siostrze osoby wymagającej opieki - nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne.
Końcowo organ odwoławczy podniósł, że orzekające organy nie posiadają w tym zakresie żadnego luzu decyzyjnego i mimo, że względy moralne przemawiają za uznaniem racji odwołującej i przyznaniem świadczenia, to jest on zobowiązany do stosowania obowiązujących przepisów prawa.
M. H. zaskarżyła tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, wnosząc o uwzględnienie skargi. Podtrzymując argumentację zawartą w odwołaniu raz jeszcze podkreśliła, że tylko ona może sprawować opiekę nad chorym bratem, nikt inny tej opieki nie może zapewnić. Z ojcem, który znęcał się nad nimi, od 15 lat nie utrzymuje kontaktu i nie wie gdzie mieszka. Brak opieki nad bratem (z uwagi na konieczność podjęcia zatrudnienia) powoduje, że "moralnie skazuje go na śmierć".
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, powołując się na argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje
Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji, obejmującą badanie zaskarżonych aktów pod względem ich zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 184 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, ze zm.).
Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., stanowiący, że Sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Uwzględnienie skargi następuje jedynie wówczas, gdy zaskarżony akt narusza prawo w sposób określony w ostatnio cytowanej ustawie. W przypadku zaskarżenia decyzji Sąd zobowiązany jest zgodnie z art. 145 § 1 P.p.s.a. do jej uchylenia - jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd stwierdza natomiast nieważność takiej decyzji, jeśli zachodzą przesłanki przewidziane w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.
Dokonując tak określonej kontroli w niniejszej sprawie Sąd wskazanych wyżej wad i uchybień nie stwierdził, co przesądziło o oddaleniu skargi.
Przedmiotem zaskarżonej decyzji jest odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Przesłanki przyznania, wysokość oraz zasady wypłacania świadczenia pielęgnacyjnego określa art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (w dacie orzekania przez Sąd obowiązuje tekst jednolity ogłoszony w Dz. U. z 2013r., poz. 1456) - zwanej dalej ustawą. W ust. 1 stanowi on, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Ograniczenia w zakresie przesłanek podmiotowych wprowadza art. 17 ust. 1 a), który stanowi, że osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
- 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności
W niniejszej sprawie ponad wszelką wątpliwość ustalone zostało, że F. H. - ojciec R. H. - osoby, nad którą sprawowana jest opieka, żyje. F. H. nie wyraził co prawda zgody na przeprowadzenie z nim wywiadu środowiskowego, jednakże na podstawie informacji pracownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., gdzie zamieszkuje ww. ustalono, że F. H. nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. W trakcie rozmowy F. H. potwierdził, że nie utrzymuje kontaktów z synem i córką.
Na podstawie tych faktów organ prawidłowo ustalił, że skoro 74-letni ojciec R. H. nie został pozbawiony władzy rodzicielskiej i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie zachodzą przesłanki z art. 17 ust. 1a ustawy, od których uzależnione jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie opiekującej się R. H. Trafnie też zaznaczył organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że jest zobowiązany stosować ww. przepisy ustawy, które w sposób jednoznaczny określają przesłanki nabycia prawa od świadczenia pielęgnacyjnego.
Należy przy tym podkreślić, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie reguluje kwestii opieki nad niepełnosprawnym i nie obliguje do sprawowania takiej opieki żadnego z członków rodziny. Ustala natomiast w sposób precyzyjny, które z osób sprawujących opiekę i po spełnieniu jakich przesłanek mogą otrzymać rekompensatę finansową ze strony Państwa za rezygnację z zatrudnienia lub podjęcia pracy w celu sprawowania takiej opieki.
W rozpoznawanej sprawie zachodzą okoliczności wyłączające możliwość przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad bratem R. H., o których mowa w art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, stąd też decyzja odmawiająca przyznania takiego świadczenia jest prawidłowa.
Odnosząc się do argumentacji skarżącej – braku kontaktów ojca z wymagającym opieki synem, a także sytuacji rodzinnej – faktu, że F. H. znęcał się nad rodziną, za co został skazany na karę 2 lat pozbawienia wolności, i orzeczona została wobec niego eksmisja, stwierdzić należy, że okoliczności te nie mogły zostać uwzględnione w niniejszej sprawie, jako że pozostają bez wpływu na wystąpienie przesłanek z art. 17 ust. 1a) ustawy, a ponadto dotyczą odległego czasu (skazanie uległo najprawdopodobniej zatarciu). Sąd zaś badając zaskarżoną decyzję z mocy powołanych na wstępie przepisów, ocenia wyłącznie jej legalność. Z tego względu kwestie celowości, słuszności czy zasad współżycia społecznego nie mogą być przez Sąd brane pod uwagę.
Z wszystkich tych przyczyn, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, co skutkować musiało oddaleniem skargi.